मांगल्याच मांगल्याच या या उत्सव उत्सव

भारतीय संस्कृ तीत दिवाळी हा केवळ दिव्यांचा आणि रोष ि ाईचा स ि नाही, तर तो जीवनातील अंधकार ि र करून आशा, आनं ि , ू सम कृ द् धी आणि चैतन् ा ची ज् ो त प्रज्व ल ल त करण् ा चा उत्सव आहे . आश्विन वद्य द् ाि शीपासून कार त ति क शु द् दद् तीयेप य यं त साजरा हो ि ाऱ या या िधी पोत्सवातील प्रत् े क दिवसाला स्व तंत्र धार मति क, आध् ा त् मिक आणि यां स्कृ त त क महत्त्व आहे . प्रत् े स क ा ला जगण् ा चा एक दिवस आपल् नवा अर्थ स यां गतो. वसुबारस : कृतज्ञतेचा संस का र दिवाळीची सुरुवात वसुबारस या दिवसाने होते. या दिवशी गाय आ द ि वासराची पूजा केली जाते. भारतीय संस क कृतीत गायीला मातृस व रूप मानले असून, क कृ द िप्रधान दीपावली : प्र काशाचा, सम कृ द् धीचा आणि जीवनात दत चे महत् व अनन य साधार ि आहे. वसुबारस हा दन स गा गाने दिलेल या संपत् ी प्र ती क कृ तज्ञता व य क्त करण या चा दिवस आहे. केवळ पशुधनाची पूजा नव हे , तर मा ि साला मांगल्याच मांगल्याच या या उत्सव उत्सव उपजी दव केसाठी म ि त कर ि ाऱ या प्र त ये क घटकाप्रती आ ि र बाळगण या चा सं ि ेश हा दिवस ि े तो. धनत्रयोदशी : आरोग य आण ण समृद् ी ची प् ा र्थना धनत्रयो ि शीला धनाची ि ेवता लक् मी आ द ि आरोग या ची ेवता भगवान धन वं तरी यांची पूजा केली ि जाते. समुद्रमंथनातून भगवान धन वं तरी अमृतकलश घेऊन प्र कट झाले, अशी पौरा द िक मान य ता आहे. त या मुळे हा दिवस आरोग य , ि ी घागा युष य आ द ि समृद् ी म हि जे वाईट प्र वृत्तींचा नाश आ द ि सद्गु ि ांचा जय, दव व या पारी व गा गा साठी या दिवसाला दव शे ि महत् व असून, दिवस दवक् म संवत स राच या प्र ा रंभाशीही जोडला जातो. यांच या शी जोडला गेला आहे. या दिवशी सोने, चां ि ी असे त या चे प्र तीकात म क महत् व मानले जाते. पहाटे नवीन दह शेबवह ां चे पूजन करण या ची परंपरा आहे. महाराष्ट् ा त दिवाळी पाडव या ला पती-पत नी च या नात या ला ं वा नवीन वस तू खरे ि ी करण या ची परंपराही आहे. मात्र, दक अभ यं गस ना न करून शरीर आ द ि मन प्र सन्न करण या मागेही लक् मी ही केवळ पैशाची ि े वता नसून, वैभव, सौभाग य शे ि महत् व असते. पत नी पतीला ओवाळते, तर पती दव खऱ या अ थागा ने धन म हि जे केवळ संपत् ी नव हे ; दन रोगी शु दचभूगा ततेची भावना आहे. आपल या मनातील अहंकार, आ द ि मांगल या चे प्र तीक आहे. मात्र, संपत् ी चा उपयोग दत ला भेटवस तू ि ेऊन दत च या प्रती प्रे म आ द ि आ ि र व य क्त शरीर, समाधानी मन आ द ि प्रे माने जोडलेली मा ि से हीच मत स र, क् ो ध आ द ि द् े ि यांसारख या कारांचा नाश दव प्र ा मा द िकप ि े आ द ि समाज दह तासाठी केला, तरच करतो. नात यां मधील परस प र दव्वा स, सम पगाि आ द ि जीवनातील खरी संपत् ी आहे, याची जा ि ीव धनत्रयो ि शी करून स दद् चारांचा स वी कार कर ि े, हाच या दिवसाचा दत चे खरे मोल वाढते. श् माचा सन मा न, व य वहारातील सन मा न जपण या चा सं ि ेश हा दिवस ि ेतो. करून ि ेते. खरा आध या त तम क अ थगा आहे. प्र ा मा द िकप ि ा आ द ि ि ानध मागा ची भावना या मूल यां ची भाऊबीज : ब ्ह ीण-भावाच या प् े माचा उत स व नरक चतु द्थ शी : अंधकारावर प् काशाचा णव जय लक् मी पूजन : श्र म, संपत् ी आण ण सदाचाराचा संगम आठव ि लक् मी पूजन करून ि े ते. दिवाळीचा शेवटचा दिवस म हि जे भाऊबीज. या नरक चतु िगा शीला अभ यं गस ना न करण या ची परंपरा अ त ् व न अमावस ये ला लक् मी पूजन केले जाते. ब णलप्णत पदा : सम प्थ ण आण ण नात यां चा सन मा न दिवशी बही ि भावाला ओवाळून त या च या ि ी घागा युष या ची आहे. भगवान श् ी क कृ ष िा ने नरकासुराचा वध करून त या च या दिवाळीतील हा स वा ांत महत् वा चा दिवस मानला दतगा क शु द् प्र दत प ि े ला ब दल प्र दत प ि ा ंवा पाडवा का दक आ द ि सुखसमृद् ी ची ना करते. यम आ द ि त या ची प्र ाथगा अत या चारातून लोकांची मुक्तता केली, अशी पौरा द िक जातो. घराघरांत दिवे लावून, रांगोळ या काढून आ द ि साजरा केला जातो. राजा बळीच या ानशूरतेची आठव ि ि बही ि यमुना यांच या भेटीची पौरा द िक कथा या दिवसाशी कथा या दिवसाशी जोडलेली आहे. नरकासुराचा वध लक् मी ची पूजा करून समृद् ी चे स वा गत केले जाते. करून ि े ि ारा हा दिवस आहे. काही परंपरांमध ये हा संबं दध त आहे.