पु

पु ण या ची दिवाळी म हि जे केवळ दिव यां ची रो िि ाई, फराळाचा पातळीवरून सा वगा ज दन क उत स वात ब ि लला. आज केवळ पु ि े दक ंवा सुवास आ द ि फटाक यां ची आत ि बाजी नाही, तर ती आहे महाराष्ट् ा तच नव हे , तर अमेर र का, लंडन, िगु बई अशा जगभरातील ि ेशांमध ये सुरांच या चैतन या ने न हा ऊन दन घ ि ारी एक सात तव क अनुभूती. दज थे दज थे मराठी मा ि ू स राहतो, दत थे 'दिवाळी पहाट' मोठ् ा उत सा हात या अनुभूतीचे स वागा त मोठे माध य म म हि जे 'दिवाळी पहाट'. महाराष्ट् ा ची साजरी केली जाते. सांस क कृ दत क राजधानी असलेल या पु ि े शहराने संपू िगा जगाला दिलेली ही पुण या तील सारसबाग ग ि पती मंदिराच या समोरील पटांग ि ात हो ि ारी एक अनोखी आ द ि अ दभ मानास पि सांस क कृ दत क ि े ि गी आहे. आज दिवाळी दिवाळी पहाट संपू िगा महाराष्ट् ा त मैलाचा ि गड ठरली आहे. पहाटे ४ पहाट हा पु ि ेकरांच या जीवनशैलीचा एक अ दव भाज य भाग बनला आहे. वाजल या पासून हजारो पु ि ेकर इथे एकत्र येतात. या दश वाय बालगंध वगा भारतीय संस क कृतीमध ये दिवाळीच या दिवसांत ( दव शे ि तः नरक चतु िगा शी रंगमंदिर, यशवंतराव चव हाि नाट्यगृह, ळक स मा रक मंदिर आ द ि दट द ि ब दल प्र दत प ि ा म हि जेच पाडवा) सू य यो ि यापू व वी उठून, अंगाला सुगंधी आ दप ंपरी- दच ंचवडमधील दवदव ध मै ि ाने व सोसाय ट्य ां मध ये याचे आयोजन उट ि े व तेल लावून अभ यं गस ना न करण या ची प्र ा चीन धा दमगा क परंपरा आहे. दड त भीमसेन जोशी, शोरी आमो ि कर यांच या पासून ते आजच या होते. पं दक पु ि े करांनी या धा दमगा क परंपरेला संगीताची, सा दह त या ची आ द ि कलेची जोड दप ढीतील महेश काळे, राहुल ि ेशपांडे, आ यागा आंबेकर यांसारख या दिग ग ज दिली. कलाकारांचे सूर या मै दफ ल तीं मध ये घुमतात. संगीत मै दफ ल तीं सोबतच क दव ता पहाटेच या मंगलमय वातावर ि ात, जेव हा संपू िगा शहर शांत असते, वाचन, सा दह त य च चागा आ द ि व या ख या ने असेही स व रू प या का यगाक् मांना तेव हा एकत्र येऊन सुरेल संगीताचा आस वाि घेत नवीन व िागा चे स वा गत लाभते. कर ि े, हा यामागचा मुख य उद् े श आहे. सुगंधी उटण या चा वास, दिव यां चा आजच या पा ् चा त् य संस क कृतीच या प्र भावातही ही परंपरा तरु ि दप ढीला मं ि प्र काश आ द ि कानावर पड ि ारे शास्त ी य संगीत दक ंवा नाट्यसंगीताचे आपल या शास्त ी य संगीत आ द ि संस क कृ तीशी जोडून ठेवण या चे मोलाचे काम सूर अशा वातावर ि ात पु ि ेकर आपल या दिवाळीची सुरुवात करतात. ही दिवाळी पहाट करत आहे. पहाटेच या काळोखात सुरू हो ि ारी ही मैफील साजरीकर ि ाची प द् त मनाला एक वेगळी शांतता आ द ि ऊ जागा ि ेते. जसजशी पुढे सरकते, तसतसा सू य यो ि य होतो. हा दन स गा गा चा ब ि ल 'तमसो पुण या तील दिवाळी पहाट या संकल प नेचा इ दत हास फार जुना नाही, योदतगगा मय' म हि जेच अंधाराकडून प्र काशाकडे जाण या चा सं ि ेश ेतो. मा ज ि मै दफ लीचे आयोजन परंतु अत यं त प्र भावी आहे. या परंपरेची अ दध क कृ त सुरुवात १९९० च या धावपळीच या युगात एकत्र न येऊ शक ि ारे नातेवाईक, दम त्र आ द ि केले होते. सुरुवातीला केवळ काही शंभर र दस कांच या उप तसथ तीत श दन वार ि शकाच या सुरुवातीला (सुमारे १९९० ते १९९२ ि रम या न) झाली. पुण या चे प्र शेजारी या दनदम त् ा ने पहाटे एकत्र येतात, एकमेकांना शुभेच छा ि ेतात. वाड् ा च या दक ंवा एखाद् ा छो ट्य ा सभागृहाच या आवारात सुरू झालेली ही दसद् सांस क कृ दत क का यगा क त ते सतीश ि े साई आ द ि त यां च या ' दत्रि ल, पु ि े' यामुळे सामा दज क सलोखा,सामा दज क ऐक य आ द ि संवा ि वाढण या स म ि त संकल प ना पु ि ेकरांना प्र चंड भावली. त या नंतर 'संवा ि , पु ि े ' आ द ि इतर या संस थे ने स वगा प्रथम नरक चतु िगा शीच या पहाटे अशा प्र कारच या सांगी दत क होते. स थादन क संस थां नी यात पुढाकार घेतला. बघता बघता हा उप क् म वैय दक्त क