अभिवाचनातून उलगडला कुमार गंधर्वांचा जीवनपट

अभिवाचनातून उलगडला कुमार गंध वा ां चा जीवनपट हिंदुस्तानी श ता स्त ी य ग ता यन ता च् ता इति िता स ताि अतिद्वि ि ीय न ता ममुद् ता उमटवलेल् ता कुम ता र गंध व ्व यांच् ता लौक क क व सांगीतिक क ता रक कद दीसंबंधी लेखन ता च ता आस् ता द नुक िता च द् िर ता ब ता गे ि ील श् ी र ता म ल ता गू रंग अवक ता श ताि रस स कांनी घे ि ल ता . अभ्यासू लेखक व वक्ते व व न ् हर्डीकर ज वम नीतून तेल कसे क या ढले ज या ते, हे ् या ं च्या भ या षण या वर आध या र र त लेख या च्या प या हण्यास या ठी ते ि ॉम िे ह या् ् े ् ील प्र कल प सं व षिप्त व संप याव ित र या ग या तू वन स या रे प्र ् ोग या चे प या ह या् ल या गेले होते. जीवन या तील प्र त् े क व िव ि र्शन सं ि ीप ि े र प या ं र् े ् या ं नी क ते ले होते. पैलू ि द्दल त् यां न या कम या लीची उत सु कत या अ वभ नेते सुव्रत जो र ी ् या ं च्या अ वभ व या चन या ले होती. त्या सगळ्यातील एक वत त पर र श्रम कुम या रजींच्या व ् वक् मत् व ग या् न व अ क ्करूपे स व तःच्या संगीत या त ते आणत छ या्यावच त यां ची जो र् ळ या ल्याने प्र ् ोग वम असत. रंगल या . कुम या रजींच्या जन मर त या ब िीवनवम त्त लव ् या त ऐकलेले ध ववन मु व रित िया व हया फ या उं र् े र नच्या एक या क या््श क्र म या त र या गसंगीत ते स व तःच्या कंठ या तून आत म स या त हर्डीकर ् या ं नी क ते लेल्या भ या षण या तून व ्क् करीत त्या ल ् ीच या प्र स तु त करत. पुढे प्र ो फ ते सर झ या लेले व व च या र ि ेवधर या ंक र् े वर कण्याच्या ् ोग आल्यावर, आणखी ोन लेख या ंची भर घ या लून ि ् या व व द्यार ् या्श ची षि मत या ल षिया त घेऊन े र मुख आ वण कंपनी प्र क यार न या ने पुस त क रू ि वरषि क या नेच औपच या र र क वरषि णपद्धती प या त आणले आहेत. 'कुम या र गंध व्श एक दृ ट या ळून, त् यां च्यामोतीने संगीत या चे व या त या वरण व टि षिे प, घटीत एवं र वच त', ् या पुस त क या तील क या् म र या खले. अनौपच या र र क वरषि ण या तून अं र कुम या रजींचे लौ वक क व स या ंगी वत क वस द्ध झ या लेल या ह या व व द्या ् डी व गया्श त तरतरीने जीवनपट उलग र् ण या रे ठरले. कुम या रजींच्या वर कवू ल या गल या . तरलस ् ि ु वद्ध म त्त या व मन या त जीवन या तील प्र त् े क वळण या चे प्र वतव िं ि आहे ते जसेच्या तसे गळ्यातून अस पटि तेने त् यां च्या संगीत या तील व व च या र व प्र स तु तीत े ण्याची त या क ि असलेल्या व व द् यार ् या्श चे ् ् या व िसते. त् यां न या अनेक षिेतया तील म यावह ती स व तःच्या ग या ण्याच या स याषिया त कया र झ या ल या . ज या णून घेण्या ि द्दल क ते वळ कुतूहलच नव हे , 'मल या ग या णे आले,' असे त् यां नी ल या वमतया तर आस् या होती. वचत क या र, कवी, लेखक, स या ं वग तले, व या स तू व वरया र िया ंच्या आ ि ींच या ियाि र त् यां च्या त्यात कोणत या ही अ वभवन वे र वक ंव या ग व्श घरी असे. क या ही वठ क या णी स व तः ज या ऊन नव ह त या . आपल्याल या नेमक ते क या् ् े ते आ वण ते िया रीकस या रीक म यावह ती करून घेत. क या् कर या् चे आहे, ् या ची सूक् म ज या णीव उ िया हरण या््श , जह या ज िया ं धणीस या रखे ज वट ल त् यां न या झ या ली होती. नंतरच्या क या ळ या त 'मी क या््श प यावह ले म ह ण या ले की, ् या स या रखे भव ् ंत या नको, ंतन करतो,' असे त् यां च्या वच वच क या््श संगीत गढत न या ही. क या ळ या ंतरे त् यां नी म ह णण्यातही अभ्यासपू ण्श वैच या र र क आध या र स व तः तसे क त ् ्श त व घ र् वले. होत या . आ ् ु ष्यात परकोटीचे ि ुःख व आनं ि मध ् प्र ि े रया तील ेव या स े ् ील त् यां च्या ि ् अनुभवलेल्या ् या संगीतक या र या ने प्र स तु तीत 'म या त ् कुंज' ् या वन व या सस् या नी असलेल्या अनेक प्र ् ोग क ते ले. स व्श घर या ण् यां तील िया गेत ६८ प्र क या रची झ यार् े असल्याची नों ि ग या ण ् र ै ली कोळून प्या ् लेल्या ् या ग. र या ं . ् या ं च्या एक या लेख या त आढळते. अव वल्या ने स व तःची अ र ीही व या ट रोवली.