६ ि ि ु ाखत : शब् ां कन :

६ पुणे, म ांर् ळवार, ६ ते १२ ऑक टो बर २०२६ IN १८ ऑगस्ट रोजी प्र काश श त झा ि ेल् ा 'टॉप न्यू ज इन ि राठी'च् ा अंकात 'पुरोगा ि ी पुण् ा त बाबांचा बाजार' र ा ि थळ् ा खा ि ी स्ट ो री आम्ही के ि ी होती; त् ा नंतर असं ि क् ा त आ ि ं की, असे असंख्य बाबा र ा पुण् ा त आहेत. सुश श क् क् त असणाऱ रा पु ण् नगरीत अशा भोंद बाबांचे बाजार का सुरू आहेत, र ाच मव ष र ावर 'टॉप न्यू ज इन ि राठी'चे सल् ा गार संपादक अरुण ि ेहेत् े र ां नी यू न न वृत्त पो ि ीस अधिकारी भानुप्रताप ब गते , अंन न स कार्यक त ते मिलिंद देश ि ख आण ु ण ॲड. सौरभ बागडे र ांची घेत ि े ि ी ह ही मव शेष ि ि ु ाखत प्रश्न: मोठ्या प्र म या ण या वर जनज या गृती आण ण क या यदे ॲड. सौरभ बा र् डे: बरोबर! आत या य या मध ये झ या लेले असत या न या असे प्र क या र क या घडत या त? आण ण ज य या णडणज टल म या ध य म या ंच या व या परही मोठ्या प्र म या ण या वर व या ढलेल या पोलीस भ या ग या कडे क या यद्याचे आण ण सम या ज या चे रक्षण आहे. आपण ज या दूटोण याणव रो ि ी क या यद्याच या च या र केल या , णव णव करण तर य य याची जब या बद या री आहे, ते पोलीस प्र श या सन क या हीच या क या यद्यामध ये असे ् पटि पणे म ह टलेले आहे की, अश या करत न या ही असं म ह णण य याची वेळ क या आली आहे? गो टि टीं च या प्र स या र-प्रच या र करणे ह या च मुळ या त गुन हया आहे. य या भा ्न ुप्र ताप बर्गे: स व ्वप्र थम मी 'टॉप न य यूज इन म या ध य म या त यू न म या झी पो णल स या ंन या णव नंती आहे की, जे क या ही मर या ठी'चे अ णभ नंदन करतो की, 'ल या ईक स ' आण ण 'व्ह्यूज' 'कंटेंट' आहे ते पो णल स या ंनी क या ढून घ य यावे. म ह णजे एख या द्या य या मध ये अडकलेल य या 'मी णड य या वॉर'मध ये ह या स या म याणज क क् ी ची बदन या मी झ या ल य यानंतर ती उच्च न य याय या लय या मध ये व् य णव षय घेऊन सम या ज या समोर आल या त. ख यू प महत् वया च या अस या जे व् हया िया व घेते, त य यावेळी उच्च न य याय या लय "ते कंटेंट क या ढून णव षय आहे. 'ग् या सरूट'प या स यू न ते अगदी बड्या उद् ो गपती, घ य या" असे स या ंगते; ते पो णल स या ंन या ही अ ण िक या र आहेत. असे र या जक या रणी, पोलीस अ ण िक या री य या स वया ांस या ठी महत् वया च या 'कंटेंट' जर क या ढून घेतले, तर अश या 'म याक के णट ंग'ल या आळ या अस या षय आहे. आपल य या देश या त तब ब ल ४० हज या र णव बसेल. प्र श्न: जादूटोणा कव रोधी कायदा करणारे महारा ष्ट्र क या यदे अस यू न त य या ४० हज या र क या य द्यां मध ये असण या र या ह या हे प कह ले राज य ठरले; त या्नां तर इतर राज या ां ्न ीही अशा २०१३ म ि ील 'ज या दूटोण याणव रो ि ी क या यद या ' आहे.य या त स व रूपाचा कायदा केला. तर अन य राज या ांमधील थिती वस पो णल स या ंसमोर येण या री प णह ली अडचण म ह णजे तक् या र काय आहे? देण या र या कोण? तक् या रद या र णम ळत न या ही आण ण तक् या र भानुप्रताप ब गते , न ॲड. सौरभ बा र् डे: २०१३ मध ये डॉ. नरेंद्र आलीच तर पुर या व या जम या करणे, इन व् हे स् ट गेशन म ह णजे न वृत्त पो ि ीस अधिकारी, पुणे ि ि ु ाखत : द या भोळकर या ंच य या खुन या नंतर मह या र याटि्या ने अश या ् व रू प या च या तप या स करण य याच या भ या ग येतो. त य यानंतर तप या स करून को टया्व त मिलिंद देश ि ख, अन ु आणि ॲड. सौरभ बागडे क या यद या केल या . त य यानंतर क नया्व टक नसभेने णविया केस उभी र या हणे य या मध ये बर या च मोठ या क या ल या व ि ी ज या तो. न स कार्यक त ते , सम या जकल य याण णव भ या ग व 'न लॅ शनल लॉ यु णनव्हणस्व टी' य या त पो णल स या ंची होण या री च यू क... य या मध ये प णह ल या मुद् या की भा ्न ुप्र ताप बर्गे: न क्क ी च! पो णल स या ंन या य या मध ये य या ंच य या मदतीने क या यद्याचे णब ल ड् या फ ट केले. पण ते त य या न या णीजच य या नरेंद्र मह या र या ज या ंकडे मुख य मंत् ी ज या त या त आण ण मग पो णल स या ंचे 'इंटे णल जन स ' कमी पडते क या ? णक ं व या आलेल य या 'सुओ-मोटो' करण य याच या अ ण िक या र आहे; परंतु ज य या णठ क या णी असण या ऱ य या उज व् य या णव च या र या ं च य या संघटन या आण ण ते आणखी मोठे होत या त. णक ं व या एख या द् या म णह लेल या ब या ळ होत 'इंटे णल जन स 'कडे हेत यू पुर ् स र दु ल्व क्ष होणे ं व या खरोखर णक क् ी च य या अंग या वर अंग या र या ट या कल या ज या तोय, जे प या य ु व यू न व् य ि भ या जप य या मुळे प या र र त होऊ शकले न या ही. पुढे २०१५ मध ये नसेल आण ण ती 'ट् ी टमेंट'सोबतच एख या द्या ब या ब या कडे गेली, दु ल्व क्ष होणे? दु द दैव या ने अश या भोंदू ब या ब या ंकडे ज या ण या रे अनेक प या णी पीत आहेत, त ययां नी जर "आपण आपल य या म ज जीने हे कलबु गजी य या ंच या ख यू न झ या ल य यानंतर सरक या रवरच या दब या व व या ढल या तर पुढे ब या ळ झ या ल य यानंतर ती असे म ह णते की य या ब या ब या ं मुळे जण पोलीस ख या त य यामध ये आहेत, महस यू ल णव भ या ग या त आहेत करत आहोत" असे म ह टले, तर ती केस उभीच र या हू शकत आण ण अखेर २०१७ मध ये हे णब ल प या र र त झ या ले; पण त य याची झ या ले; य या मुळे अश या भोंदू ब या ब या ंचे प्र ् थ व या ढते. णक ं व या इतर कोणत य याही क्षे त् या मध ये आहेत. ज य या वेळी ह या प्र श्न: या भोंदू बाबा ां चे प्र मोश ्न देखील ते स व तःच न या ही. मग य या मध ये 'सुओ-मोटो' द या खल केल या ज या ऊ शकत अंमलबज या वणी झ या लेली न व् ह ती. पुढे २०२० मध ये भ या जपचे बघण य याच या दृ ण टिकोन तय या र होतो; क या यदेशीर अडचणी करतात, त या ांच या 'सोशल मी कड या अकाउ ां ट'वर फोटो, न या ही. सरक या र असत या न या य या क या यद्याची अंमलबज या वणी झ या ली. आण ण प्र त यक्षया त क या म करत या न या येण या ऱ य या अडचणी. य या त प्र श्न: या प्र करणा ां मध ये ्न े मका कायदा काय व वहकड ओ टाकतात; याला काय म ह णावे? त य यानंतर गुजर या तमध ये २०२४ मध ये ह या क या यद या आल या . आणखी एक महत् वया चे क या रण म ह णजे असण या र या दब या व. कमकलां द देशमुख: य या मध ये य या भोंदू ब या ब या ंन या हे देखील या मह या र याटि् , क नया्व टक आण ण गुजर या त य या तीन र या ज ययां मध ये सा ांर् तो? आत दब या व या मुळे अनेकद या हवे तसे क या म करत या येत न या ही. प्र श्न: अ ्न े कदा तक् ा रदार पुढे येत ्न ाहीत क क ं वा ॲड. सौरभ बा र् डे: मुळ या त क या यद्याने जे दक्षत या कळत न या ही की आपणच आपल य या णव रो िया तले पुर या वे देत क या यद या आहे आण ण जवळप या स य या णत न ही क या य द्यां मध ये त या ांच या वर काही ब ां ध ्न े असू शकतात; अशा वेळी काय अ ण िक या री आहेत, त ययां न या बरेच अ ण िक या र णम ळ या लेले आहेत. आहोत. हे पुर तरतुदी सम या वे आहेत पो णल स या ं च य या दृ ण टिकोन या त यू न. जसे या न आहेत. मह या र याटि्या च या क या यद या बघ यू न ब या कीच य या केले पा कह जे? अ ां क्न स यामध ये काय भू कम का घेते? अगदी पी णड त व् य क् ी च य या समुपदेशन या प या स यू न ते गुन हया उमेश त या गुंदे म ह ण या ल या होत या की, "प या य ि ु व यू न प या णी णप णे दोन र या ज ययां म ि ील क या यदे झ या लेले आहेत. आत या आपण कमकलां द देशमुख: पो णल स या ंवर वेगवेगळ य या प्र क या रचे द या खल करण य यास या ठी मदत करणे, ही दक्षत या अ ण िक या ऱ ययां ची य या गो टिी चे मी सम थ्व न करत न या ही"; पण जर त यू तुझ य या हर र य या ण या चे उद या हरण घेतले, तर हर र य या ण या मध ये सोळ या वे दब या व असत या त हे जरी खरे असले, तरी अनेकद या पोलीस जब या बद या री आहे. पण य या मध ये एक मुद् या अस या आहे की, जनत या सोशल मी णड य या वर ते सव्हणड ओ ट या कत असशील, तर त यू लॉ क णम शन होते, ज ् टी स भल् या य या ंच य या अध य क्षतेख या ली. एफ.आय.आर. नोंदवण य याच या कंट या ळ या करत या त आण ण आण ण पोलीस य या ं च या 'रे णश ओ' (प्रम या ण) आपल य याकडे न या ही. त य याचे एक प्र क या रे सम थ्व नच करत आहेस. जर सम थ्व न करत त य यावेळी त ययां नी असे स या ं णग तले होते की, हर र य या ण या मध ये या र देण या री व् य क् ी ही ् व तःच पी णड त आहे; त य यामुळे य या एन.सी. नोंदवण य याकडे त ययां च या कल असतो. बऱ य याचद या इथे तक् न अं व् ह त या , तर "असे कोणीही करू नये, हे स व ्व क या ल पणन क ि श्र द् यां चे बरेच प्र क या र व या ढलेले आहेत आण ण अं ि श्र द् यां मुळे ब या ब या ं णव रो िया त गुन हया द या खल कर या यच या की न या ही, य या ब या बतही आम ही पो णल स या ं न या स या ंगतो की, बऱ य याच णफयया्व दी आल य यानंतर आहे" असे तो क या म ह ण या ल या न या ही? पण "आपले भ क् क या य लैं णग क, श या रीर र क, आ णथ्व क शोषण होते. आपल य या घटनेमध ये अनेकद या संभ्रम असतो. अश या स व ्व पर र स् थ तीमध ये ती पो णल स या ं कडून "तुल या अक्कल होती क या ? ब या ब या तुझ य या घरी करत आहेत" हे इतर भ अनुच् क् यां वर णब ं बवणे ह या उद् े श असतो. े द २१ णद लेल या आहे, जो सन मया न या ने जगण य यासंद भया्व त ब या ब या ंनी त ययां न या आश वया सन णद लेले असते व् य क् ी खचलेली असते. मग अश या वेळी आल या होत या क या ? त यू क या त ययां च य याकडे गेल या स?" अशी उत्तरे आहे; त य याचे उल् ं घन होत आहे, त य यामुळे अश या प द् तीच य या की, "त यू मल या २१ तोळे णद लेस तर तुल या समुपदेशन या स या ठी अं णन सस या रख य या सं ् थयां ची णम ळत या त. मग अश या वेळी तक् या रद या र तक् या र करण य यास या ठी क या यद्याची गरज आहे. त य याचबरोबर केरळ र या ज य यामध ये ५१ तोळे णम ळण या र आहेत." मग २१ आवश य कत या असते. एकटे पोलीस हे करू घ या बरतो. बऱ य याच वेळ या सक या ळी १० व या जत या पोलीस ज ्टी स के.टी. थॉमस य या ंच य या अध य क्षतेख या लील क णम शनने तोळे अडकलेली व् य क् ी त य या भोंदू ब या ब या ंचे शकत न या हीत; स या म याणज क सं ्थयां च या य या मध ये ् टे शनल या गेलो तर र या त् ी १० व या जत या तक् या रीची कॉपी ज या दूटोण याणव रो ि ी क या यद या व् हया यल या हव या असे स या ं णग तले. प्र श्न: म ह णजे यावरू ्न एक र् ोष्ट स प ष्ट होते प या य ि रू न ठेवते; अश या सगळ य या गो टिी मोठ या व या ट या आहे. णम ळ या ली, अशीही उद या हरणे आहेत. पण आम ही णफयया्व दील या प्र श्न: ही एक प्र कारची र् ु न हेर् ारी की, सरकार कोणाचेही असो, कायदा करण या च या य या मध ये क या रणीभ यू त आहेत. "तक् या र दे" असे स या ंगतो, ही प णह ली प या यरी आहे. य या तली प्र श्न: आणखी एक प्रश्न म ह णजे, आहे? जसे आपण 'व हा ईट कॉलर' बाबतीत इच् ा शक् ी चा अभाव आ कण त या्नां तर दुसरी गो टि अशी की, ह या क या यद या बनव यू न १३ व ष षे झ या ली या स वा ां ्न ी आपले एक 'स ट ्रक च र' तयार र् ु न हेर् ार म ह णतो, तसे हे कवकश ष्ट अ ां मलबजावणीसाठी होणारी टाळाटाळ. आण ण ते व्हया प या स यू न आम ही सरक या रकडे णन यम बनवण य यास या ठी कमकलां द देशमुख: अगदी खरे आहे! मह या र याटि्या त केले आहे, एक 'फ्रँचायझी मॉडेल' पेहरावातले र् ु न हेर् ार आहेत; जे जाळ या त प या ठपुर या व या करतो आहोत. औरंग या ब या द खंडपीठ या नेही दोन झ या ल या , केरळमध ये तर ह या क या यद या ख यू प अगोदर व् हया यल या तयार केले आहे; म ह णजे पुण या तलेही ओढतात, भीती दाखवतात. असे प्र कार म णह न ययां त णन यम बनवण य याचे आदेश णद ले; य या गो टिी ल या च या र हव या होत या . खरं तर ह या ज या दूटोण याणव रो ि ी क या यद या हे बाबा एकमेका ां च या अ र् दी स ां प कारा त आहेत. यातू ्न एक सर ा रास घडत आहेत. असे होत असता ्न ाही हे प्र कार ते प या च म णह ने झ या ले तरीही यम बनले न या हीत. जर हे णन देशप या तळीवरच व् हया यल या हव या , पण करण या र कोण? ह या क ं वा ज या ला आपण ' ्न े क स स' म ह णू शकतो? समूह क ्न रोखले का जात ाहीत? णन यम बनले तर पो णल स या ं स या ठीही सोपे होईल. य या क या यद्यात भा ्न ुप्र ताप बर्गे: य या भोंदू ब या ब या ंचे सगळ य यात मोठे भा ्न ुप्र ताप बर्गे: ह या म याणफ य या 'नेक स स' आहे. प्र श न आहे. तो इच् या शक् ी नसल य यामुळे मह या र याटि्या तसुद् या एकूण १२ कलमे आहेत; त य यात कोणत य या गो टिी घडल य या तर हत य यार कोणते असेल, तर पी णड त व् य क् ी ची असण या री म यात् आत या तशी पर र स् थ ती र याणह लेली न या ही. केवळ डॉ. नरेंद्र द या भोळकर या ं च या ख यू न झ या ल य यानंतर सरक या रल या क या य णशक्षया , य या सगळ य या गो टिी आहेतच. मग य या वर क या ही भीती; दुसर या मुद् या - त य या पी णड त व् य क् ी ची म या न णस कत या ; म णह ल या ं न या दोष देऊन च या लण या र न या ही. पुण य यामध ये य या क या यद्याची गरज व या टली. त य याअगोदर नरेंद्र द या भोळकर ज य या जण म ह णत या त की, नरबळी णद ल या तर त य यावर अगोदरही आण ण णत सर या महत् वया च या मुद् या - ल या लस या . मुळ या त हे ब या ब या गो टि टींन या णव रो ि करण या रेही फ या र कमी आहेत. मुळ या त वेळी सरक या रदरब या री हेलप या टे म या रत होते, त य या वेळी म यात् णशक्षया होतीच की? पण नरबळी द् यायल या स या ंगणे ह या ही एक प्र या ही एक या णद वस या त तय या र होत न या हीत, त ययां नी त ययां ची एक या ज या म ियू नच य या गो टि टींन या णव रो ि व् हया यल या हव या . ह या णव षय क सम मुख य मंत ययां न या भेट या यल या वेळ न व् ह त या . क या रच या गुन हया च आहे. भा ्न ुप्र ताप बर्गे: अ ण िक या री म ह ण यू न पोलीस णन रीक्षक भा ्न ुप्र ताप बर्गे: मुळ या त क या ही णव षय असे असत या त 'कॉ प पोरेट णस्टी म' तय या र केली आहे. आत या तर य या ंच य याकडे अस या आहे की, म या णस या च य या श्रद् े पे क्षया ही त य याल या ज या त- िम्व आण ण त ययां च य या वरील द जया्व चे अ ण िक या री हे दक्षत या अ ण िक या री जे र या ज य सरक या रच य या अखत य यारीत येत या त. ह या णव षय केंद्र 'ब या उन स र'सुद् या आलेले आहेत. ही एक णस्टी म य या ंनी जोडल या ज या तो आण ण मग य या ं चे दुक या न सुरू र या हण य यास या ठी असत या त. पोलीस ठ या ण य यात दोन णन रीक्षक असत या त - एक सरक या रच य या अखत य यारीत येतो की न या ही य या ब या बत कल प न या तय या र केलेली आहे. ते य या सं ि ीच या फ या यद या कस या घेत या येईल हे बघत या त. य ॲड. सौरभ बा र् डे: डॉ. नरेंद्र द या भोळकर आपल य या प्र या भोंदू ब या ब या ंचे 'ग ल लॅ मर या यझेशन' होत असत या न या सम या ज वर र ष्ठ (सी णन यर) आण ण एक गुन हे (क् या ईम) पी.आय. न या ही, म यात् य या मुळे कद याणच त केंद्र सरक या र य याणव षयी क या यद या त ये क भ या षण या मध ये एक क णव त या नेहमी म ह ण या यचे, जी मंगेश म ह ण यू न णव च या र होणे गरजेचे आहे. स या म या न य म या णस या ंनी जसे य या मध ये एक गो टि खरी आहे की, य या अ ण ि णन यम या ची प यू त्व त या करत नसेल. जसे 'मकोक या ' क या यद या आहे; आपल या मकोक या प या डग या वकर या ंची आहे - "प्रत ये क या स हव या इथे एक बुव या , आपल य याकडे १०० नंबर ह या कंट् ो ल रू मच या आहे, य या नंबरवर कशी कर या यची णक ं व या अवलंब कस या कर या यच या य या ब या बत क या यद या अन य र या ज ययां मध ये व या परल या ज या तो, क या रण केंद्र क या ढील जो उव या मन या तील णच ं तेची, म या णसे खप या ट खंगलेली" जरी म याणह ती णद ली तरी पो णल स या ंनी 'ॲक श न' घेणे गरजेचे पो णल स या ंन या म याणह ती न या ही. अनेकद या मी ् व तःच अं णन सच य या सरक या रने तो क या यद या च क या ढून ट या कल या आहे. णव त या ; आण ण य या सोबतच डॉक ट र म ह ण या यचे, "आ ि ी या त यू न पो णल स या ंचे एक ' प्रे शर' तय या र होईल. अशी क आहे. य लोक या ंन या फोन करून नेमकं क या य करणे अपे णक्ष त आहे, प्र श्न: मो क्न का कव धाते ्न ावाची एक म कह ला, जी अ ण िक या री ल या च ख या ई, अज यू न पकडल या गेल या न या ही, कृप या क या गदपत् े कशी बनवणे अपे णक्ष त आहे, य या ब या बतची म याणह ती शब् ां कन : मध य रात् ी स म शा ्न भूमीमध ये र् े ली आ कण अघोरी अशी म ह णे ब या ब या ं ची". य या मध ये भीती, अज् या न आण ण श्रद् या य या मुळे घेतली. प्र श्न: पोलीस अ कध कारी स व तःहू ्न 'सुओ-मोटो' पूजा केली; पण कत्न े ्न े मकी कोणती पूजा केली हे मा त् हे ब या ब या मोठे होत या त आण ण मग एख या दे र या जक या रणी णत थे संकेत देशपांडे र् ु न हा दाखल करू शकत ्न ाहीत का? कव चारले र् े ले ्न ाही? ज या त या त आण ण मग हे ब या ब या आणखी मोठे होत या त; जसे