'टॉप न्यू ज इन मर या ठी'च्या संपू ण्व टीमने विद्यानंद ब या पट यांच्यासोबत स या ध ि े िया ह या विशेष सं िया द विद्यानंद ब या पट (ध्वन मु िया खत : शब् ां कन :

IN सध्या स ि ्वत्र गणेशोत्स िया ची ध या मधूम सुरू असून य या गणेशोत्स िया त विद्यानंद ब या पट यांची स ि ्वत्र च च चा होत या न या द द सत आहे. पुणे मह या नगरप या लिकेत झ याि ेल्या बैठकीनंतर विद्यानंद ब या पट स ि वां न या सुपर र च च त झ याि े . ड ड जेच्या विरोध या ती ि भू वम केप या सून ते ब या पट न या स्तिक कसे झ याि े, अश या विविध विषयां ि र 'टॉप न्यू ज इन मर या ठी'च्या संपू ण्व टीमने विद्यानंद ब या पट यांच्यासोबत स या ध ि े िया ह या विशेष सं िया द प्रश्न: तुम्ही म ् ापालिकेमध्ये ड ही ज ये च् ा ल िरोधात ि ाज उठ िि ार आ ् ात का? य क आहे. या मुद्द ा वर काम करताना तुम्ही आ करणे आवश पा दह ला, तरी तोसुद् ा अशा प द् तीने लोकांवर ला ि ता उत्तर: हो, नक्कीच. आम ही एका मोठ् ा ' दससवह क जो आ ि ाज उठ िि ा ् ोता आ ल ि ज ही माग िही के िही त या तून येणारा दव रोध दक ं वा रोष अंगावर घेण या ची कामा नये. न या यालयाने असे स पष् केले होते क की , सेन स ' आ दण ' दसि ीझन ॲ सकिसवह झम'च या चळवळीचा ोत ही , त ही ोकांप ् यं त पो ् ोच िही असं ाटतं ् का? ् ि ि तयारी आम ही ठेवली आहे. मा त् हे प्र श न पू ण्म पणे सु ि ले ध म ्म स वा तंत् या च या नावाखाली आजूबाजूच या नागर र कांना भाग आहोतच. त या मुळे पुणेकरांच या इतर नागरी प्र आ ल ि जर त ही पो ् ोच िही अस ये ि , तर तुम्ही त् ाि र आ दण पर र स स थितीत सुधारणा झाली, तर पुणेकरांच या ते दतथि े राहत असोत, नोकरी-व य वसायासाठी येत श नां वरही आम ही नक्कीच काम करणार आहोत. समाधा ्न ही आ ् ात का? इतर नागरी प्र श नां वरही आम ही नक्कीच ल क् कें द रित असोत दक ं वा केवळ रस तया वरून जाणारे असोत त यां ना उत्तर: हो. जनजागृती वाढत चालली आहे, त् , सध या ध वदन प्र ि ू षणाच या मुद्द ा वर दव शेष ल क् मा करू. त या मध ये िट् रॅ द िक, नागरी सु दव धा आ दण इतर सक् की चे श्र ो ते म ह णजेच ' ि ो स्म ड ऑ दड यन स ' बनवण या चा हे नक्की दिसत आहे. याआधी लोक जाहीरपणे या कें द रित करण या मागे काही कारणे आहेत. त या मध ये नागर र क कें द रित प्र श नां चा समावेश असेल. कोणताही अ दध कार ध म ्मस वा तंत् या त समा दवष् होत प्र श्न: सुरु ि ात हीि ा ज ये व् ा तुम्ही के ि ळ षयावर बोलत नव ह ते. कारण उत स वखोरांचा एक प्र एक महत् वा चे कारण म ह णजे “कमी े आम ही ” दव दतथि की चे ते बनवून करणे योग य नाही. नाही. लोकांना सक् श्र ो प्र श्न: म ् ि ज ये कुठल् ा्ही प्र कारच ये ध िल्निधमा्न ् ं त् ध िल्न क् ये पकाच् ा ल िरोधात बो ि त ् ोतात, त् ािये ळ ही यत अशी पर न असा असायचा क की , जर नागर र क ध व नीप्र ि ूषण र स स थिती आहे. हवा प्र ि ूषणाच या मुद्द ा वर ि ापरू ्न्ये , अस ये च तुमच ये मत आ ्ये का? मोठ् ा संख्ये ्नये ागर र क तुमच् ा सोबत जोड िये ्न आ दण रह ि ारीवर उघडपणे आक् े प घ या यला लागले, आवाज उठवणारे अनेक लोक आहेत. जलप्र ि ूषणाच या ग ये िये ् ोत ये . मा त् ्न ं तर तुम्ही उत सि ांबद्द ि बो ि ा ् ि ा तर आपल या ला या मुद्द ा वर द िकता येणार नाही दक ं वा ि ाग ि ात लक ं ि ा ि ार ही बद्द ि बो िि ात, ् ही ल िधा ्नये लढता येणार नाही, हे त यां ना माहीत असायचे. म ह णून टाळता आ िही असत ही अस ये ि ाटत ्न ा ्ही का? ते कायम ध म ्मस वा तंत् या ची ढाल ं वा बुरखा पांघरून दक उत्तर: नाही. एखाद् ा दवदशष् सं िभा्म त पा दह ले तर लढण या चा प्र यत न करायचे. म ह णजे तुम ही वार करायचा तसे वा ि ू शकते. पण सुरुवातीला मला अनेक जण प्र श न तो ध व नीप्र ि ू षणावर आ दण नागर र कांच या त् ा सावर; पण चारायचे. नंतर ते प्र श न ब ि लले. दव ते ध म ्मस वा तंत् या ची ढाल दक ं वा बुरखा घेऊन त या च या न असा होता क की , “हे थि ांबवायचे सुरुवातीला प्र श आड लपण या चा प्र यत न करायचे. कसे?” नंतर लोक दव चारायला लागले क की , “आता इंग्रजीमध ये ज या ला 'कॅमोफ् ा ज' ं वा 'स मो क दक ोन ही बाजूंना प्र वेश नाही, रस तया च या बाजूला जागा ि स क् की न' म ह णतात, त या मुळे अनेक नागर र क बुचकळ या त नाही, मग उत स व करायचे कसे?” तेव हा त या चे उत्तर पडायचे, कच खाायचे दक ं वा बोलायला घाबरायचे ि ेणे भाग पडले. आ दण मग ते सहन करत राहायचे. म ह णजे 'तोंड ि ाबून कारण घ ि नात म क क त्म व य ही ि े खील एक गो ष् बुक कयां चा मार' सहन करण या सारखी पर र स स थिती होती. प्र आहे. ध म ्मस वा तंत् य म ह णजे कोणताही ध म ्म पाळायचा त य क् ा त त यां ना ध म ्मस वा तंत् या शी काही ि े णेघेणे नव ह ते. ं वा कोणताही ध म ्म पाळायचा नाही, हा प्र त ये काचा दक तुम ही तुमचे ३६५ दिवस उत स व करा, आम ही बघणार अ दध कार आहे. पण त या चबरोबर सं दव धानाच या कलम नाही असं नाही; वा ि ल या स हसू, एक वेळ मनोरंजन ५१(अ) नुसार वैज् ादन क दृ दष् कोनाचा अंगीकार, म ह णून पाहू. पण जे जबर ि स ती ने केलं जातं, ते आम ही मानवतावा ि आ दण शोधक वृ त्त ी दव क दस त करणे, हे रोखणार नाही, असं नाही. ध व नीप्र ि ूषण आ दण रह ि ारी विद्यानंद ब या पट (ध्वन नागर र कांचे मूलभूत क त्म व य आहे. त या मुळे ते सांगणेही हा वा ि पणे अत यं त त् ा साचा मुद् ा आहे. त या वर दनदव्म न प्र दू षण या च्या विरोध या त मु िया खत : भाग होते. तुम हा ला सामा दज क का य्म करायचे असेल, आक् े प घेण या स, उघडपणे दव रोध करण या स आपण आ िया ज उठ ि ण या रे स या म या न्य न या गर र क) तर ध म ्म दन रपे क् सामा दज क क् े त् ा मध ये करण या सारखे खूप कचरायचो. पण आता संपू ण्म महाराष्ट् ा त लोक या काही दशल् क आहे. षयावर जाहीररीत या खूप बोलताना दिसत आहेत. दव प्र श्न: ग िये शोत सि लक ं ि ा को ि त् ा्ही ध मा मा चा उत्तर: हो. अत यं त आपत का लीन पर र स स थिती असेल प्र श ना वरही काम करणारे अनेक जण आहेत. मा त् , सांस कृदत क क् े त् ा मध ये सा दह त य , संगीत, कला उत सि असो, त् ा उत सि ामध्ये ज ये लड ज ये ि ाज ििये तरच त या ला अपवा ि असू शकतो. म ह णजेच दजथि े ध वदन प्र ि ूषणाच या प्र श ना वर आवाज उठवताना तुलनेने या गोष् ी करायच या असतील, तरी प्र बोधनाच या जातात, त् ा लड ज ये च् ा आ ि ाजा ि ा तुमचा ल िरोध जीवन-मरणाचा प्र श न असेल, अशाच पर र स स थितीत कमी नागर र क पुढे येताना दिसतात. यामागे एक कारण कालखंडापासून त यां चा ध मा्म शी असलेला संबंध आ ्ये की एखादा प्र बोध ्न ात म क का ् मा क्र म अस ये ि ध वदन व ध्म नाचा वापर आवश य क ठरू शकतो. असेही दिसते क की , हवा प्र ि ूषण दक ं वा जलप्र ि ूषणाच या वेगळ या प द् तीने पा दह ला गेला आहे. त ि ाहरणा थि्म , रु ग ण वा दह केचा सायरन, पो दल सांच या या मुळे ध म ्म ही जर तुमच या साठी पारलौ दक क बाब आ ल ि त् ा त ्ही लड ज ये ि ाज ि ा, तर ही त् ाि ासुद् ा तुमचा उ मु द्दां वर दव रोध केला, तर त या ला थि े ि ध म ्मस वा तंत् या ची वाहनाचा सायरन दक ं वा अ द निशमन ि लाच या वाहनाचा असेल आ दण वैय दक् क पातळीवर तुम हा ला तो ल िरोध अस ि ार? ढाल दक ं वा बुरखा पुढे केला जात नाही. उ उत्तर: मुळात, दड जे या शब िा चा मूळ अ थि्म ' दड स क ि ाहरणा थि्म , जलप्र ि ू षणाच या सं िभा्म त काही जण सायरन. अशा पर र स स थितीत एखाद् ा दठ काणी पाळायचा असेल, तर तुम ही तो पाळू शकता. ही जेव हा दव चारता क की , “हे उत स व कसे जॉक की ' असा होतो. मा त् , गेल या ि ोन-तीन व षा ांपासून म ह णतात क की , “यामुळे प या्म वरणाची हानी होते”, अत यं त वेगाने पोहोचणे गरजेचे असते, त या मुळे ते थि े पण तुम करायचे?”, तेव हा त या मध ये एक गृहीतक येते क की हा शब दक ि लाऊडस पी कर या अ थिा्म ने वापरला जात आहे. ंवा काही धा दम्म क प्र थि ा पाण या तच पार पाडण या बाबत ध वदन व ध्म नाचा वापर आवश य क ठरतो. या ही कृ दत् म ध वदन व ध्म न यंत् ा ला ि ाहरण दव मानतळाचे घ या . पुणे दव मानतळ आम ही उत स व करण या ला सम थि्म न दक ं वा मान य ता ि े त माझा मूलतः कोणत शास्त ा चा सं िभ्म दिला जातो. पण अशा प्र कारचे आक् े प आता हेच उ म ह णजे 'साऊंड ॲ दम लि द िकेशन इ द विपमें ि 'ला दव रोध तुलनेने अलीकडचा आहे; पण मुंबईसह भारतातील आहोत. मला त या चाच आक् े प आहे. तुलनेने विदच तच दिसतात. मा त् ध वदन प्र ि ू षणाच या आहे. ज अनेक प्र मुख दव या चा एकमेव उद् े श ध व नीचे कृ दत् मरीत या मानतळ दिल् ी , है ि राबा ि , बंगळुरू नैस दग्म क न या यतत् वा चे एक मूलभूत तत् व आहे ' ि ोष बाबतीत हा मुद् ा दव शेष प्र माणात पुढे येतो. त या मुळे व ध्म न करणे आहे, त या ला तुम ही लाऊडस पी कर म ह णा, आ दण जगभरातील लंडनसारखे प्र दसद् होईप यां त दनि दोष'. म ह णजे ि ोष दसद् होईप यां त या प्र श ना वर काम करणारे नागर र क साऊंड दस दड मुख दव स सि म म ह णा, डॉल बी म ह णा, जे म ह णा, मानतळ हे 'सायलें ि व य क् की दनि दोष मानली जाते. पण इ थि े त या च या अग ि ी तुलनेने कमी दिसतात; नागर र क मेगा ि ोन म ह णा, प सबल क ॲड ट्े स दस स सि म म ह णा दक ं वा एअरपोर स्म ' ('शांत दव मानतळ') उल ि गृहीत धरले जाते. म ह णजे मी उत स वांना सम थि्म न अशा दव षयावर बोलायला दक ं वा आणखी काहीही शब ि वापरा. कृ दत् म ध वदन व ध्म न यं त् झाले आहेत. याचा अ थि्म काय? दतथि े प्र ि े तोय, असे आधीच गृहीत धरून मग मला दव चारले दव रोध करायला घाबरतात, कारण दव हे खुल या वातावरणात ('ओपन एअर') वापरण या साठी त ये क मानाच या आगमनाची जाते क की , “मग उत स व कसे करायचे?” अनेक वेळा उत स वांच या नावाखाली आता एखा ि ी गो ष् वस तुदन ष्ठ गरज असेल, तर दत चे बनलेले नाही. ते बंदिस त प्रे क् ा गृहातच असले पा दह जे. आ दण प्र स थिा नाची सतत घोषणा ध वदन प्र ि ू षणाला सम थि्म न दिले जाते साधन काय असावे, हा प्र श न त ककि संगत आहे. मग त या ध वदन व ध्म न यंत् ा वर तुम ही प्र वचन लावा, गाणी केली जात नाही. कारण ही आ दण त या साठी ध म ्मस वा तंत् या चा उ ि ाहरणा थि्म , अन्न खाणे ही वस तुदन ष्ठ गरज आहे. मग प्र लावा दक ं वा काहीही का य्मक् म घ या ; माझा त या ला मा दह ती मा दह ती ि लकावर दव आधार घेतला जातो. त या तून रोध श न पडू शकतो क की , ते चमच या ने खायचे, हाताने दव रोध नाही. पण ते बंदिस त आ दण 'साऊंड प्रूि ' अशा (' दडसलिे बो ड्म वर') उपलब ध असते या व य क् की वर दक ं वा संस थिे वर करणाऱ खायचे क की 'चॉपस सि क स 'ने खायचे. पण सण-उत स वांचे प्रे क् ा गृहात असले पा दह जे. आ दण मोबाईलवरही पाहता येते; उत स व दव रोधी असल या चा आरोप होऊ प्र श्न: ि ोकांच ये प्र बोध ्न करण् ा साठ ही जर तसे नाही. म ह णूनच जेव हा तुम ही गृहीत धरता क की त या मुळे प्र वाशांना आवश य क शकतो. ि ु सरे महत् वा चे कारण म ह णजे त या तून दनमा्म ण होणारा ध ि्नही क् ये पक ् ंत् ा चा ि ापर ् ोत अस येि , तर त् ाि ा ्ही उत स व करायचाच आहे, तेव हा मला हे स पष् करणे ती मा दह ती दम ळते. पण समजा दतथि े आग लागली, रोष दक ं वा 'ब रॅ कल रॅ श' (Backlash). उत स वाच या तुमचा ल िरोध अस ि ार का? भाग पडते क की सण-उत स वांमध ये काही अ थि्म पू ण्म गो ष् दनमा्म बॉम ब स िोि ासारखी एखा ि ी गंभीर पर र स स थिती ण उत्तर: गणेशोत स वाच या मंडपात अंधश्रद् ा दनमू्म लन नावाखाली होणाऱ या ध वदन प्र ि ू षणाला दव रोध आहेच, असे आवश य क नाही. पण वैय दक् क पातळीवर झाली दक ं वा दव मानतळ तातडीने र र कामे करण या ची करणे, ही बाब एक प्र कारे 'ऑ सकस मोरॉन' म ह णजेच केल या नंतर जो काही रोष दनमा्म ण होतो, तो माझ या वर तुम हा ला तो करायचा असेल, तर तुम ही करू शकता. गरज दनमा्म ण झाली, तर अशा आपत का लीन दव रोधाभासी दक ं वा 'सेल ि ् -कॉन िट् रॅ दड क ि री' संकल प ना घ या यचा होता; जेणेकरून ध वदन प्र ि ूषणाचा प्र श न हा थि आम ही तो सक् की ने ांबवणार नाही. आम ही त या च या शी पर र स स थितीत घोषणा केल या जातात. म ह णून माझे मानली जाऊ शकते. म ह णजे स व तःच या च दव धानाशी नागर र कांच या आरोग या चा आ दण नागरी जीवनाचा समुप ि े शनाच या आ दण प्र बोधनाच या माध य मातून म ह णणे एवढेच आहे क की , जीवन-मरणाचा प्र श न दव रोधाभास असलेली गो ष् . पण समजा ते होत असेल महत् वा चा प्र श न आहे, हे अधोरे सख त होईल. तसेच, व य वहार करू. दक ं वा गंभीर आपत का लीन पर र स स थिती असल यादश वाय आ दण तुम ही हे वेगळे बघा आ दण ते वेगळे बघा, असे ध म ्मस वा तंत् या ला दव रोध करण या चा आमचा उद् े श नसून नागर र कांना अनावश य कपणे कृ दत् म ध वदन व ध्म नाच या म ह णत त या चे सम थि्म न केले, तर ठीक आहे. मला त या चे ध वदन प्र ि ूषणाला दव रोध आहे, हे स पष् होईल. माध य मातून भंडावून सोडले जाऊ नये. शब् ां कन : उत प्र श्न: पु िये करांच् ा अप ये क् ा तुमच् ा कडू ्न खूप स व हे मनोरंजनासाठी दक ं वा आनं ि ासाठी असू ता दक किक सम थि्म न करता येत नाही, पण तरीही आपण ि ाढल् ा आ ्ये त. पु िये करांच ये ट्रॅ ल िकस ् इतर ्ही शकतात, त या ला आमचा दव रोध नाही. मा त् उत स वाच या गणेशोत स वाचा दव षय बाजूला ठेवूया. अंधश्रद् ा संकेत देशपांडे अ ्नये क ्न ागर ही प्र श्न आ ्ये त. ् ा इतर प्र श ्न ां साठ ही्ही नावाखाली होणाऱ या ध वदन प्र ि ू षणाचा प्र श न उपस स थित दनमू्म लन हा एक स व तं त् आ दण वेगळा दव षय म ह णून