बा

१४ पुणे, मंगळवार, २२ ते २८ सप्टेंबर २०२६ शिवाजी सावंतांची भेट शिवाजी सावंतांची भेट आ आ श श ि संस्मर ि संस्मर ि ीय संमेलन ि ीय संमेलन बा लप ि व चश क्ष ि ग् ा मी ि ि ा ि ात झाले. १९८८ मध ये नोकरी चनचमत्ता ने पुण या त आलो. त या पू वषी कोल हा पूर, बेळ ि ाव ि ा ि ात ि र ड ि घड ि झाली. तोप य यंत तेवढा ि वावर होता. अनु ि व चवरव ही म याशिच ित होते. वा ि न मात्र ि ां ि ले होते. मराठीतील अनेक नामवंत लेखकां ि े सा चह त य वा ि ले होते. १९९० मध ये पुण या त ६३ व या अख ख ल ि ारतीय मराठी सा चह त य संमेलन आयो चर त केले होते. त या संमेलनाला तीनही च िवस उप खसर त होतो. मुळात खेड् ा तून आलेलो, एवढे मोठे आयो र न. एवढी मोठी ििषी . हे स ि ळे प चह ल यांि ा ि पाहत होतो. त या स वाशिि ा मनावर वे ि ळा ि प्र ि ाव चनमाशिि झाला. त या नंतर अनेक सा चह त य संमेलनाला उप खसर त रा चह लो प ि हे माझ या अनु ि वातले प चह ले संमेलन मात्र कायम ल क्ष ा त रा चह ले . चश वा र ीन ि रला मॉड नशि कॉले र च या मै ि ानावर हे संमेलन पार पडले होते. या संमेलना ि े अध य क्ष डॉ .यु.म.पठा ि हे होते. अनेक सा चहखतय कां ि ी उप खसर ती होती, प ि या स ि ळ यां मध ये लक्षवेधी ठरले ते चश वा र ी सावंत. ि ावी असताना ि त यांि ी मृत युंर य ही श् ी कांत चौगुले का ि ं बरी वा ि ली होती. त यां च याचव षयी ऐकले ,वा ि ले होते प ि त यांि े िशशि न घडले नव ह ते. ते या संमेलनात घडले. उं ि ेपुरे व यचक्त मत् व , ि व हा ळ व िशि , कोल हा पुरी चमरया , डोक या वर सैन यि लात अ र वा एनसीसी कॅडेट घालतात तशी चत रकी टोपी. असे चश वा र ी सावंत. त यां ना इतरांशी बोलताना , ि प पा मारताना पा चह ले , चनि ान त या क्ष ि ी तरी धन य वाटले. नंतरच या काळात त यां च या घरी र ा ि ं झाले. काही का यशि क्रमाच या चनचमत्ता ने त यांि ा सहवासही ला ि ला प ि त यांि े प चह ले िशशि न मनाला खूप ि ावले होते. अ र ू न एक महत् वाि ी व यक्ती म हिर े त या काळात समी क्ष ा ग् ं र ां ि ेही वा ि न घडले. समीक्षक शंकर सारडा यांनाही प चह ल यांि ा या संमेलनात ि पा चह ले. या संमेलनाच या र वळपास ि अ र ून एक व या सपीठ व संमेलन होते. चत कडेही र ोडी ि क्क र मारल याि े आठवते. ते चवद्रो ही सा चह त य संमेलन होते. त या बाबत ि ी स चव स त र मा चह ती नंतरच या काळात कळाली. तेव हा मी नवी सां ि वी ा ि ात राहत होतो. उपन ि रां ि ा कास अ र ू न ि चव व हा य ि ा होता. वाहतुकी ि ी सु चव धा आ र च या सारखी नव ह ती. मी पीएमटी बसने येत असे. िवस ि र च संमेलनात ि टकंती, काही का यशि क्रम आ च ि सायंकाळी परत घरी असे चन यो र न होते. संमेलनात एक महत् वाि े आक षशिि असते ,ते म हिर े संध या काळच या सांस कृचत क का यशि क्रमां ि े. तेव हा ही संध या काळी पु. ल. ि े शपांडे यां ि े 'तीन पैशां ि ा तमाशा' हे नाटक होते. त याि ा मोह आवरता आला नाही. नाटकासाठी र ांबलो. सां ि वीसाठी ि हा वा र ेप य यंत ि बस होती. १२ नंतर ि ापोडी प य यंत ि ी बस कशीबशी चम ळाली . ि ापोडीवरून नवी सां ि वीप य यंत पायी ि ालत, तेही कुठे लाईट कुठे अंधार ,कुठे रस ता तर कुठे पायवाट. अशा प द् तीने कुत यां पासून ब ि ाव करत ि ार-पा ि चक लोमीटर ि ालत कसातरी एकटा ि घराप य यंत पोहो ि लो. नाटका ि ा एक वे ि ळा चव षय. च िकाऱ यांि ी समस या . याबाबत ि े चिंतन घडले प ि त या हीपे क्ष ा नाटकाला र ांबल या मुळे आ च ि बस नसल या मुळे र ो रा त्रीि ा पायी प्र वास घडला, त याि ा अनु ि व ल क्षा त रा चह ला. केवळ एक वा ि क, सा चह त य र चस क म हि ून अनु ि वलेले व ल क्ष ा त रा चह लेले हे प चह ले संमेलन. त या नंतर काही अंशी लेखन घडले. पुस त के नावावर झाली, म ि संमेलनाकडे पाहण याि ा दृ चष् कोनही ब ि लला. अपे क्ष ा ही ब ि लल या . त या मुळे मी अनु ि वलेले प चह ले संमेलन आठव ि ीत रा चह ले ते मात्र कायम ि े .... (संकलन ः डाॅ. वैशाली मोहिते)