सा

ही गोष्ट आहे सातारा जिल्ह ा तील तांबवे गावच् ा व व ष्णू बाळा पाटील या स् ाव िमानी पैलवानाची. ि ाऊबंदकीच् ा वादात थोरल् ा ि ावाचा पाय तोडणाऱ या गुन् गारांना न् े ा यालयात णू न सुटलेले पाह न, संतप्त व व ष्णू बाळांनी स् तः कायदा हातात घेतला. एकामाग णू न एक चार ख णू न करून ते सह् ा द्रीच् ा दाट ि ं गलात िणूवम गत झाले.चार णू वर्षे पोल ल सांना हु लकावणी देणारे व व ष्णू बाळा गर र बांचे 'रॉ वब नह ड' बनले. अखेर महारा ष्ट ा चे तत् ा लीन मुख्यमंत् ी यशवंतराव चव् ा ण यांनी मध्यस् ी करत द द लेल् ा ट् णू ा णू न त् ां नी आत्मसम प ्पण केले. अन् ा याव व रुद्ध चा संघ र््प , रा ि कारण् ां चा श ब् आण ण कायदा हातात घेण् ा चे यानक पर र णाम द श्प वणारी ही महारा ष्ट च् ा शब् चा मान राख ि ा ट् इ वत हासातील स त् घटना आहे. भाऊबंदकी, चार खू ि , चार वर्षे भू त िग ि अ ि ् यशवं ि राव चव् ा णांचा शब्द सा तारा जिल्ह् ा तील कराड र ुन हेर ार जक ं वा दरोडेखोर नाही; तो अन् ा् ातून चार व ष षे पो जल सांना हु लकाव ् ी दे ् ाऱ् ा तांबव् ा च् ा ् ा हत् ां च् ा मा जल केमुळे हादरून र े ला. एका साध् ा तालुक् ा तील तांबवे नावाच् ा आ ज् संतापातून झालेला बंडखोर आहे. र जनमा्ग् ि जव ष् ू बाळा पाटील ् ांनी अखेर पो जल सांसमोर पैलवानाने का ् दा हातात घेऊन ावात केलेली र जनमा्ग् एका शांत, सर्गरम ् ावातील जन र पो जल सांच् ा चकमकीत ष् ू बाळा मारला ेला, जव र आत म सम प्ग् केले. ि े व हा जव ष् ू बाळांना न् ा् ाल ् ात ही दहशत पो जल सांसाठी मोठे आव हा न ठरली. चार ही र ोष्ट आहे. कृष् ा आ ज् को ् ना नद ां च् ा खोऱ् ा त तर साताऱ् ा तील ि नता खवळेल आ ज् का ्दा च् ा आ ् ण् ा त आले, तेव हा त् ां ना पाहण् ा साठी ह ि ारो खून के ल् ् ा नंतर जव ष् ू बाळा पो जल सांना र ुं र ारा देऊन वसले ल् ् ा ् ा भा र ात चारही बा ि ूला जह रवी र ार शेती राज् ा ला मोठा ि क् ा बसेल. त् ा मुळे जव ष् ू बाळांना लोकांची रद दी ि मली होती. लोकांम ि ील त् ां ची फरार झाले. त् ा काळात सातारा, पाट ् आ ज् को ् ना आ ज् मल ां चे आखाडे प्र जस द्ध होते. ् ाच तांबवे र ावात जिवंत पकड जक ् े ंवा त् ां चे आत म सम प्ग् घडवून लोक जप्र् ता एवढी होती की, पो जल सांनी कडक खोऱ् ा तील ि ं र ले अ जत श ् दाट होती. सह् ा द् ी च् ा ् ा राह ् ारे 'पाटील' घरा ् े ावात प्र जतज ठित मानले ा ् चे. र ि आ ्् े हाच एकमेव मार्ग होता. बंदोबस त ठेवला होता. जव ष् ू बाळांनी शांतप ् े , दऱ् ा खोऱ् ां त ष् ू बाळांनी आश्र ् घेतला. पोलीस प्र जव ा घराण् ा त दोन भाऊ होते, ष् ू बाळा पाटील आ ज् ् जव शवंतराव चव हा् ांनी ा प्र कर ् ावर रा ि की ् ् ् को ् त् ा ही भीती जश वा ् न् ा् ाल ् ाच् ा पा ् ऱ् ा शासनाने त् ां ना पकडण् ा साठी संपू ््ग ताकद प ् ाला त् ां चे थोरले भाऊ आण् ा बाळा पाटील. जव ष् ू बाळा मार्ग काढण् ा चे ठरवले. जव ष् ू बाळा ् ांचे थोरले र चढ ल् ् ा आ ज् आपला ु न हा व त् ा मा र ची पा शव्ग भूमी लावली. जठ क जठ का ् ी छापे मारले र े ले, नाकाबंदी हे लहानप ् ापासूनच ज िप पा ड शरीर ्ष्टी चे, लाल मातीत भाऊ आण् ा बाळा पाटील ् ांच् ा शी ् शवंतरावांची न् ा् ाल ् ासमोर मांडली. करण् ा त आली. परंतु, जव ष् ू बाळा पो जल सांना काही रम ् ारे आ ज् स वाजभ मानी पैलवान होते. अन् ा् सहन ि ु नी रा ि की ् आ ज् सामाजिक ओळख होती. न् ा् ाल ् ीन प्र जक्् े नुसार चार खुनांचा आरोप के ल् ् ा सापडत नव ह ते. न कर ् े आ ज् कु ् ाच् ा ही दबावाखाली न े ् े हा ् ् शवंतरावांनी आण् ा बाळांना जन रोप पाठवला आ ज् अत् ं त र ं भीर अस ल् ् ा ने स व्ग पुरावे आ ज् साक् ी दारांच् ा जव ष् ू बाळा एकामा र ून एक व ष षे पो जल सांना त् ां चा मूळ स व भाव होता. ावात को ् ावरही अन् ा् र अत् ं त आपुलकीने प ् ठामप ् े पर र स सथ ती सम ि ावून आ ि ारे न् ा् ाल ् ाने जव ष् ू बाळा पाटील ् ांना फाशीची चकवा देत दाट ि ं र लात राहत होते. ते पो जल सांसाठी झाला, तर जव ष् ू बाळा त् ा च् ा पाठीशी खंबीरप ् े उभे सां जर तली. ् शवंतराव म ह् ाले, "आण् ा , जव ष् ू ने ि े जश क् ा सुनावली. जश क् े ची बातमी वाऱ् ा सारखी र ु न हेर ार असले, तरी स थाजन क र रीब ि नता आ ज् राहा ् चे. परंतु, एका कौटुं जब क वादाने ् ा पैलवानाचे केले ते अन् ा् ाच् ा संतापातून केले असले, तरी शेवटी पसरताच तांबवे र ाव, कराड तालुका आ ज् संपू ््ग शेतकऱ् ां साठी मा त् 'रॉ जब नहूड' बनले होते. ि ं र लात सातारा जिल्ह् जनमा्ग् ा त शोकाकुल वातावर ् झाले. अनेक तरु ् आ ज् सम थ्ग क संतापले. "ज् ा मा ् साने अन् ा् ा जव रुद्ध आवा ि उठवला, त् ा ला फाशी कशी होऊ शकते?" असा प्र श जव न चारत लोक रस त ् ा वर उतरण् ा च् ा त ् ारीत होते. परंतु, मृत् ू दारात उभा असतानाही जव ष् ू बाळा जव चलीत झाले नाहीत. त् ां नी जन जद आप ल् ् ा सम थ्ग कांना रोप ला की, "माझ् ा वर अन् ा् झाला हे खरे होते, प ् तो अन् ा् मोडून काढण् ा साठी मी का ् दा हातात घेतला हा माझा मार्ग चुकीचा होता. संतापाच् ा भरात घेतलेला एक जन््ग् संपू ््ग आ ् ु ष ् , कुटुंब आ ज् भ जव ष ् उद धव स त करतो. अन् ा् ा जव रुद्ध लढा, प ् तो का ् दा च् ा चौकटीत राहूनच लढा." ् ा संदेशाने ि नसमुदा ् शांत आ ् ु ष ् संपू ््ग प ् े बदलून टाकले आ ज् का ् दा च् ा तो का ् दा आहे. सरकार आ ज् पोलीस ् ं त्् ा ् ापुढे झाला. जव ् ष् ू बाळा ांनी हसतमुखाने फाशीचा फंदा राजरत्न जोंधळे प्र तिनिधी न ि रेत 'फरार आरोपी' बनवले. शांत बसू शकत नाही. ि र पोलीस ि ं र लात घुसले, स वी कारला आ ज् एका वादळी प वा्ग चा अंत झाला. १९५० च् ा दशकातील ही र ोष्ट. तांबवे र ावात तर चकमक होईल आ ज् ष् ू चा ीव ाईल. मला जव ि ि पुढे २००१ मध् ् े ा घटनेवर आ ि ार र त 'तांबव् ा चा ष् ू बाळा ांच् ा घराचे त् ां च् ा च चुलत भावांशी जव ् एका मराठी तरु ् ाचा नाहक बळी र ेलेला नको आहे. जव ष् ू बाळा' हा जचत् पटही प्र द जश्ग त झाला, ज् ा मध् े राहूनही ते र ावातील सावकारांकडून हो ् ाऱ् ा िजम नीवरून आ ज् ि ु न् ा वैमनस् ा तून वाद सुरू झाले. तुम ही जव ष् ू ला सम ि ावून सां र ा. त् ा ने न् ा् ाल ् ात अ जभ नेते स ् ा ि ी जश ं दे ् ांनी जव ष् ू बाळांची भू जम का र रीबांच् ा शोष ् ावर ल क् ठेवून असा ् चे. एखा दा सुरुवातीला हे वाद जक रकोळ भांड ् ांपुरते म ् ा्गजद त आत म सम प्ग् करावे. मी राज् ा चा मुख ् मंत् ी म ह् ू न साकारली होती. र रीब शेतकऱ् ा ची ि मीन सावकाराने बळकावली, तर होते, प ् हळूहळू ् ा वैमनस् ा ने पेट घेतला. एक तुम हा ला शब द देतो—सरकार ष् ू बाळा मध ् रात् ी त् ा सावकाराच् ा दारात उभे जव जद वस जव रो ि कांनी सं ि ी सा ि ू न जव ष् ू बाळा ् ांचे थोरले त् ा च् ा आत म सम प्ग् ाची नोंद राहा ् चे आ ज् त् ा ला ि मीन परत करा ् ला लावा ् चे. भाऊ आण् ा बाळा ांच् ा वर घातक ह ला केला. ् प्र ा् घेईल आ ज् त् ा ला का ् देशीर प्र को ् ाच् ा मुलीच् ा लग् ा साठी पैसे कमी पडत असतील, ् ा ह ल्ल् ् ा त आण् ा बाळा ् ांचा एक पा ् का ् मचा जश जक्् े त द ् ाळूप ् ा अथवा क् े त तर र ुप्त प ् े मदत पोहोचवा ् चे. त् ा मुळे को ् ना कामी झाला आ ज् ते अपं र झाले. स व तःच् ा जन सूट जम ळण् ा साठी शक ् ती मदत खोऱ् ा तील र रीब ि नता, शेतकरी आ ज् कष्टकरी जव ष् ू भावावर झालेला हा अन् ा् पाहून जव ष् ू बाळा करेल." बाळांना पो जल सांपासून लपवण् ा साठी स व तःहून मदत आण् ा बाळांनी हा जन रोप ् ांच् ा त संतापाची लाट उसळली. तरु ् , तडफदार करा ् चे. त् ां ना ि े व ् ाचा डबा पोहोचव ् े असो जक ं वा ि ं र लात लपले ल् ् ा जव ष् ू बाळांप ् यं त जव ष् ू बाळांनी रा र ाच् ा भरात का ् दा हातात न घेता, पो जल सांच् ा हालचालींची मा जह ती दे ् े असो, स थाजन क पोहोचवला. चार व ष षे ि ं र लात राहून सनदशीर मार ा्ग ने न् ा् ाल ् ात ाण् ा चा घेतला. ि जन््ग् ष् ू बाळांसाठी ुप्त हेर म ह् ू न काम करा ् चे. लोक जव र ज् मन थकले होते. एका शरीर आ त् ां नी पो जल सांत तक् ा र दाखल केली आ ज् खटला ामुळेच तब ब ल चार व ष षे पोलीस रात् ं जद वस शो ि ् बा ि ूला पो जल सांची बंदूक होती न् ा् ाल ् ात र े ला. जव ष् ू बाळांना पू ््ग आशा होती घेऊनही जव ष् ू बाळांना अटक करू शकले नाहीत. इकडे मुंबईत तत का लीन ज विभा जष क मुंबई आ ज् दुसऱ् ा बा ि ू ला महारा ष्ट ट् ा च् ा ा् देवता त् ां च् ा अपं र झाले ल् ् ा भावाला न् ा् की न् राज् ा चे रा ि की ् वातावर ् तापले होते. महारा ष्ट ट् ा चे मुख ् मंत ्ां चा जद लेला 'शब द ' देईल आ ज् र ु न हेर ारांना कडक जश क् ा होईल. परंतु, तत का लीन मुख ् मंत् ी आ ज् खंबीर नेते ् शवंतराव होता. जव ष् ू बाळांना ् शवंतराव ा् ाल ् ात साक् ी -पुराव् ा अभावी आरोपी जनद दोष न् चव हा् ् ांच् ा समोर हे प्र कर ् एक मोठे आव हा न चव हा् ांच् ा नेतृत वा वर आ ज् ा् ाल ् ातून शत् ू हसत बाहेर पडले आ ज् सुटले. न् बनले होते. ् शवंतराव चव हा् हे स व तः कराडचेच नै जत कतेवर र ाढ जव श वा स होता. जव ष् ू बाळांचा का ् दा व न् ा् व ् वस थे वरील जव श वा स होते. "मुख ् मंत ्ां च् ा स व तःच् ा जिल्ह् ा त, स व तःच् ा "कराडच् ा मातीतील एक महान पू ््ग प ् े उडाला. "भावाचा पा ् तोडला आ ज् र ु न हेर ार तालुक् ा त एक फरार आरोपी चार-चार व ष षे पो जल सांना नेता मला शब द देतो ् , तर मी त् ां च् ा मोकाट जफ रतात?" ् ा जव चाराने त् ां च् ा मनात सूडाची र ुं र ारा देतो आ ज् चार खून करूनही सापडत नाही?" शब दा चा मान राखला पा जहि े," आ र पेटली. असा सवाल जव रो ि कांनी जवि ानसभेत लावून ि रला. जव जव असा चार करून ष् ू बाळांनी न् ा् ाल ् ाकडून न् ा् जम ळाला नाही, तेव हा जव रो ि ी प क्ां नी सरकारला आ ज् पोलीस प्र शासनाला जल सांसमोर शर ् ् े ण् ा चा पो ष् ू बाळांनी स व तः न् ा् करा ् चे ठरवले. त् ां नी जव ि ारेवर ि रले. ् शवंतराव चव हा् हे केवळ एक ऐ जत हा जस क जन््ग् घेतला. ज् एकापाठोपाठ एक, आप ल् ् ा हातात शस्त्र घेतले आ रा ि की ् नेते नव ह ते, तर मा ् सांची पारख असलेले तो जद वस साताऱ् ा च् ा भावाच् ा अपं र त वा ला बाबदार असले ल् ् ा श त्ूं चा ि आ ज् लोकभावना सम ि् ारे मुत स द् ी र ृ हस थ होते. इ जत हासात सुव ््ग अ क् रांनी जलजह ला काटा काढण् ा स सुरुवात केली. एकामा र ून एक असे त् ां ना ि ा ् ीव होती की, जव ष् ू बाळा हा ि न मा ने र े ला. दाट ि ं र लातून बाहेर ् े ऊन, चार खून झाले. तांबवे र ाव आ ज् संपू ््ग कराड तालुका