साठेबाजांमुळे साखर महागली .. ? साखरेचे दर कधी कमी होणार ?

सा IN खर! जगभरातल् ा घराघरातील प्रत् े काच् ा जीवनातील अव व भाज्य भाग असलेली साखर आज आपल् ा देशात अचानकपणे महागली आहे. मागच् ा दोन ते तीन मह ह न् ां त साधारणतः २५ ते ३० टक् े इतकी दरवाढ साखरेमध् े झाली. ऐन सणासुदीच् ा हद वसांत साखर १०० पार करेल की काय? अशी शक्यताही व त ्तवली जात आहे. साखरेचा मोठा नय यातदार असलेल् ा आपल् ा देशात साखर आयात करावी लागेल, अशी पर र स्थिती न नमया ण झाली याचं नेमकं कारण काय आहे? याच व व षयावर 'टॉप न्यू ज इन मराठी'चे सल् ा गार न संपादक अरुण मेहेत् े यांनी राष्ट् ी य साखर कारखाना महासंघाचे अ ध् क्ष व माजी सहकार मंत् ी ह ष्त व ध्त न पाटील यांची घेतलेली ही व व शेष मुलाखत... प्रश्न :- साखर दरवाढीची गेलेले आहेत. पण आपल् ा कडे 'इथेनॉल'बाबतचा संभ्रम ्न े मकी कारणं काय आहेत? आता दनमागि ण झालेला आहे.ग् ा हकांची तक् ा र का ् उत्तर :- एकंदरीतच मागील आठ ते दहा द द वसांमध् े आहे, तर २० ्ट क् े 'इथेनॉल दम क स ' करताना 'पे ्ट रि ो ल'ची साखरेचा दर दक लोमागे बारा ते पंधरा रु प ् े कसा वाढला दक ं मत २०% कमी का करत नाहीत? ही खरी अडचण हे न उलगडणारे कोडे आहे. ऑगस्ट म दह न् ा मध् े २२ आहे. ् ाबाबत केंद्र सरकार काम करत असून हा संभ्रम लाख 'मे द्ट रि क ्ट न' साखर दव क् री करण् ा साठी केंद्र नक् री च दूर करावा लागणार आहे. दुसरा मुद् ा असा क री सरकारकडून परवानगी दम ळाली, ज् ा ला को ्ट ा ('र र लीज आता आपल् ा ला ामध् े प ्ागि् द् ा वे लागतील. ज् ां ना ् मेकॅ दन झम') म ह्ट ले जाते. आपली मागणी २२ लाख शुद्ध 'पे ्ट रि ो ल' हवे आहे त् ां ना शुद्ध 'पे ्ट रि ो ल' आ दण ज् ां ना नाची होती. मग ाआधीच तेवढी साखर कली गेलेली ्ट ् दव 'इथेनॉल दमद रित पे ्टरिो ल' हवे आहे त् ां ना 'इथेनॉल दमद रित असताना अचानकपणे साखरेचे दर इतके कसे वाढले? पे ्टरिो ल'. प्र श्न :- पण समजा इथे ्न ॉलकडे शेतकऱ यां चा व ही कृ द रिम पद्धतीने दरवाढ झाली आहे असे माझे मत कारखान यां चा ओढा वाढला आ कण त या तू ्न जर आहे. ही नैस दग गि क दरवाढ नाही. दोन ्ट क् े दक ं वा अगदी उत पा द ्न घटले, तर त या चा दूरगामी पर र णाम साखरेचे पाच ्ट क् े दरवाढ समजू शकतो. अचानक एवढी दरवाढ साखर व य वसायावर होईल असे वाटत ्न ाही का? का झाली? काही काणी साठेबाजी झाली आहे का? दठ उत्तर :- नाही! सरकारने 'इथेनॉल पॉ दल सी' दोन पू व वीच् ा काळात घेतलेली साखर 'डम प ' करण् ा त आलेली कारणांसाठी आणली आहे. उद् ा साखरेचं उत पा दन आहे का? त् ा ला 'मा क के ्ट 'मध् े जास त दक ं मत दम ळावी घ ्ट लं तर सरकारकडे 'ग् े न बेस' हा प ् ागि् आहे. समजा ् ासाठी ही दरवाढ झाली आहे का? अशा शंका वा ्ट त ( राष्ट् ी य साखर कारखाना महासंघाचे उद् ा आपल् ा साखरेचं उत पा दन हे ३५० लाख 'मे द्ट रि क आहेत आ दण ् ाबाबत केंद्र सरकारलादेखील कळवले मुलाखत : ह ष्त व ध्त न पाटील ्ट ना'प ्ां त गेलं, तर आपल् ा देशात २७० ते २७५ लाख आहे. पण एक गोष्ट नक् री क री सध् ा हे संक ्ट आहे आ दण अ ध् क्ष व माजी सहकार मंत् ी ) 'मे द्ट रि क ्ट ना'पलीकडे साखर खपू शकत नाही. मग केंद्र सरकारसमोर हे संक ्ट असले तरी रा ष्टरिी् सहकारी प्र श्न :- अंदाज क्न श शच त ्न व ह ता तर साखर क्नया या त ा ां मध् े 'शुगर फ् री' वस तूं चे 'मा क के ्ट ' हे ३६% इतके अशा पर र स सथ तीमध् े का ् करा ् चे? त करा ् ची तीन वर दन्ागि साखर संघ, देशातील स वगि साखर कारखाने आ दण 'ऑल करण या ची परवा ्न गी कशी कद ली? वाढले आहे. साखर आ म ह्ट लं तरीही करू शकत नाही, ाचे कारण असे क री दण कांदा हे आपल् ा देशामध् े ् इं दड् ा शुगर दम ल असो दस एशन' ('इस मा ') आम ही स वगि जण उत्तर : - साखर दन्ागि त करण् ा साठी जी परवानगी 'इं 'सेन सेद्ट व ह सब जे क्ट' आहेत. सरकारने ् ा सगळ् ां मध् े ्ट रनॅशनल मा क के ्ट 'चे दर जर आपल् ा पेक् ा कमी सरकारसोबत आहोत. ् ामागचे कारण असे क री ही कृ द रिम द द ली गेली ती साखरेचा 'स ्ट ॉ क' बघूनच द द ली गेली. आपण 'बॅलन स पॉ दल सी' आणण् ा ची गरज आहे. सरकारचे धोरण, असतील तर का ् करा ् चे? मग त् ा साठी 'इथेनॉल' दरवाढ जर वाढत गेली तर केवळ ' ्ट रिे दड ं ग'मध् े असणाऱ् ा २० लाख 'मे द्ट रि क न' साखर त करण् ा ची परवानगी ्ट दन्ागि सरकारचे सहका ् गि , दनणगि् आ दण ' दब झनेस स्ट रिॅ्ट े जी' ् ामुळे हा प ्ागि् आहे. पुन हा जर साखरेचे दर ४० ते ४५ रु प ् े मूठभर लोकांना त् ा चा फा ् दा होईल. शेतकऱ् ां चा आ दण द द ली होती, पण प्र त ् क् ा त ८ लाख 'मे द्ट रि क ्ट नाच् ा ' हा व ् वसा ् वाढला हे वास त व आहे. आज सहा को ्ट ी शेतकरी रा दह ले, तर 'इथेनॉल' परवडत नाही. का परवडत नाही? कारखान् ां चा फा ् दा होणार नाही. नुकसान शेतकऱ् ां चे वरती साखर दन्ागि त झालेली नाही. नंतर पर र स सथ ती उसाची शेती करतात. दोन लाख को तर 'इथेनॉल'चा प्र दत ' दल्ट र' दर हा ६० ते ६५ रु प ् े ्ट ी रु प ् ांची उलाढाल आहे, ् ासोबतच ग् ा हकांचेदेखील नुकसान आहे. पा दनामध् े आपला देश प दह ल् ा दक ं वा दुसऱ् ा साखर उत लक् ा त आल् ा नंतर त बंद करण् ा त आली. नंतरच् ा दन्ागि इतका आहे. त् आहे. १५ ते २० हजार को ्ट ी रु प ् ांचा महसूल दरव रवी ा चा ' ्ट ीआरएस' ('TRS') जर आपण क् मांकावर आहे. दोनच वर ा ां पू व वी आपण उत पा दनाच् ा काळात इराण, अमेर र का, इस् ा् ल ुद्ध सुरू झाले, त् ा मुळे ् सरकारला ् ा व ् वसा ् ातून दम ळतो. ् ामध् े 'जीएस ्ट ी', पा दह ला तर तो ्ट ा संभवतो आ दण त् ा मुळे सरकारसमोर बाबतीमध् े ब् ा झीललाही मागे ्ट ाकले होते. पण समुद्रमा गसे जी वाहतूक होत होती ती ठप प झाली. बरेचसे 'एक सा ईज', राज ् सरकारचे ध कर इत् ा दी गो ष्ट टीं चा 'ग् े न बेस' हा प ् ागि् आहे. चांगला पाऊस झाला, 'बंपर क् दवदव शेतकऱ् ां ना आता ऊस शेती परवडत नाही. ् ामागील 'कं ्ट े नर' आ दण ' दश प' अडकून पडले. त् ा मुळे साडेतीन समावेश असतो. ् ॉ प' आले, तर मागील काही वर ा ां मधील दन् ोजन जर ा व ् वसा ् ाला सरकारनेही वेळोवेळी कारण असे क री उत पा दन ख चगि वाढला आहे, मजुरीचे ख चगि ते चार लाख ्ट नच साखर परदेशामध् े गेली, बाक री ची आपण पा मदत केली आ दण ् ा व् ा वसा द् कांनीही सरकारला मदत दह लं तर साधारणतः दोन वर गि 'बंपर क् ॉ प' वाढत आहेत, रासा ् दन क खतांचे ख चगि वाढत आहेत साखर काही 'कं ्ट े नर'मध् े आहे तर काही असतो, चार वर केली आहे. पण अशी संक ्ट े ज् ा वेळी गि साधारण असतात, दोन वर गि दुष का ळ आ दण ् ा सगळ् ा च् ा तुलनेत शेतकऱ् ां ना दर दम ळत ' दश प'मध् े आहे. आता जी पर र स सथ ती ् े तात, त् ा वेळी 'ब ले म' करण् ा पेक् ा आ दण तीन वर गि साधारण उत पा दन, अशी मागच् ा ७० नाहीत. त् ा मुळेच आता केंद्र सरकारने 'बॅलन स पॉ दल सी' दनमागि ण झालेली आहे, ् ा सगळ् ा उपा ् शोधण् ा ची जास त गरज आहे. वर ा ांची स सथ ती आहे. प्र श्न :- एफआरपी आ कण एमएसपी ्न े मका काय आणण् ा ची गरज आहे. पर र स सथ तीवर स वा ांनी एक रि बसून शांतपणे आपण संक ्ट ांवर च चागि करतो ् , प्र श्न :- यावर्षी आपला उत पा द ्न ाच या बाबतीतील कवर् य आहे? त या बाबत काय उपाययोज ्न ा करता दव चार करण् ा ची गरज आहे. कारण उपा ् ांवर कोणी च चागि करत नाही. प्र श्न :- वारंवार च च चेत येणारा मुद् ा अंदाज चुकला असे म ह टले जाते आहे. यात सत य ता येतील? साखर उद् ो ग हा अत् ा वश ् क सेवेमधील उत्तर :- प्र ा मुख् ा ने ् ामध् े काही गो ष्ट ी करण् ा ची म ह णजे इथे ्न ॉलचा. तर आपले क क ती आहे? एक आहे. त् ा मुळे स वा ां ना एक रि े ऊन ा ् ् उत्तर :- अ दज बात नाही! असे काही झालेले नाही. आता आवश ् कता आहे. तात पु रते वाढलेले साखरेचे दर इथे ्न ॉल धोरण ्न े मके काय आहे? पर र स सथ तीवर मा गगि काढावा लागेल. प्र श्न :- यामध ये आपले वैय क तिक उत्तर :- 'इथेनॉल' ही जगातील मुळात एक गोष्ट आपण लक् ा त घेतली पा दह जे क री हा अंदाज दुरुस त करणे. ऊस शेती करण् ा साठी शेतकऱ् ां साठी कन्झम्प श्न क क ती आहे? ' प्रू व ह न ्ट े क नॉ लॉजी' आहे. उल ्ट आहे. हे 'एस स्ट मे ्ट े ड बजे ्ट ' आहे. साधारणतः ३३० लाख पूरक वातावरण त ् ार करणे, साखर कारखान् ां ना उत्तर :- अ दत श ् ् ोग ् प्र श न आहे! काही द द वसांपू व वी आपण 'इथेनॉल'मध् े उतरा ् ला प्र चंड उशीर केला. 'मे द्ट रि क ्ट ना'प ्ां त आपण जाऊ असा अंदाज आम ही व ् क्त देण् ा त ् े णाऱ् ा क जागि चं 'र र स्ट रि क च र र ंग' करून अडचणीत कें द्र ी् गृह तथा सहकार मं रिी अ दम त शाह ् ांची आम ही पाठीमागील सरकारने ४ ्ट क् े दनणगि् घेतला, सुरुवात केला. आम ही म ह णजे साखर आ ् ुक्त , 'र र मो ्ट से सन स ं ग ् ु दन्ट ', असलेल् ा कारखान् ां ना 'सॉफ्ट लोन' देण् ा त ् ावे, भे ्ट घेतली, त् ा वेळी हाच मुद् ा उपस सथ त केला क री झाली आ दण ् ा सरकारने १० ्ट क् े , १५ ्ट क् े , २० ्ट क् े 'र र स चगि इ दनस्ट ट् ू्ट ', 'इस मा ', 'फेडरेशन', कारखाने आदी. 'इथेनॉल'संद भागि तील धोरण त करण् ा साठी ' ्ट ास क दनसशच आपल् ा ला 'ड् ु अल प्र ा्दस ं ग दस स ्टी म' आणावी लागेल. आ दण आता २५ ्ट क् े 'इथेनॉल' करण् ा चा दनणगि् आम ही कारखान् ां कडून ऊसाच् ा नोंदी घेत असतो. कारण फो सगि 'ची दनदमगि ती करणे. प्र श्न :- कांद् ा चा भाव वाढला की शेतकऱ यां्न ा म ह णजे घरगुती वापरासाठी लागणाऱ् ा साखरेचा एक घेतलेला आहे. तर दुचाकींमध् े 'E-100 पे ्ट रि ो ल' अशी ् ा नोंदी 'इस मा 'कडे नसतात. 'फेडरेशन'कडेही नसतात. त या चा थेट फायदा होतो, तसे साखर उत पा द ्न ाच या दर आ दण व् ा वसा द् क कारणासाठी वापरल् ा जाणाऱ् ा एक संकल प ना पुढे आलेली आहे. ् ामध् े अडचण अशी संबं दध त कारखान् ा च् ा शेतक री दव भागाकडे त् ा असतात. बाबतीमध येकद सत ्न ाही. मग त या ची अ ्न े क कारणं साखरेचा एक दर. मागील दहा वर ा ां मध् े आपलं साखर झालेली आहे क री साखर 'इथेनॉल'ला गेली म ह णून ् ा नोंदी घेतल् ा नंतर ् ं दा दक ती उत पा दन होऊ शकते ्न क् ी च आहेत, पण यावर कव चार होण या ची गरज 'कन झ म पश न' दक ती आहे, तर २७० ते २७५ लाख 'मे द्ट रि क उत पा दन कमी झाले असे म ह्ट ले जाते.प्र त ् क् ा त ही ् ाचा आम ही अंदाज व ् क्त करतो. प्र दत ्ट नामागे आठशे रु ्न ाही का? ्ट न'. ५ लाख ्ट न हे कमी-जास त होत असते. दहा वस तु स सथ ती नाही. केवळ २८ ्ट क् े इतक री साखर ही प ् े 'एफआरपी' वाढली पण 'एमएसपी' ३१०० वरच उत्तर :- मुळात ् ामध् े ' ्टरिेदड ं ग ला ् सन स ' कोण वर ा ांपू व वी आपली लोकसंख् ा ही १२२ को ्ट ी होती, आता 'इथेनॉल'साठी वापरली गेली. जे ' ्ट ें डर' 'इं दड् न रा दह ली सहा वर ा ांमध् े , आ दण खरी अडचण इथेच झाली. ा ांपू व वी एक लाख को ्ट ी रु प ् े देतं? तर सरकार! दन् ं रि णं सरकारमा फ ्फ त ठेवली तसेच साधारणतः तीन वर ्ट ी इतक री आहे. लोकसंख् ा वाढली असताना १४२ को ऑइल कंपन् ां नी' काढले, त् ा मधील 'शेअर' जो 'नीती गुंतवणूक करून 'इथेनॉल' दनदमगि ती करा ् ला सां दग तली. जातात, 'जीएस ्ट ी अकाउं ्ट ' देखील सरकार पाहते. ् ा होणारे 'कन झ म पश न' हे २७० लाख 'मे द्ट रि क ्ट न' इतकेच आ ् ोगाने' ठरवून द द लेल् ा 'फॉ म्ुगि ल् ा नुसार' २८ ्ट क् े आम ही 'इथेनॉल' त ् ार केले. सरकारची 'इथेनॉल पॉ दल सी' सगळ् ां मध् े 'रेग् ु ले द्ट ं ग ला ् सन स दस स ्टी म' सरकारकडे आहे. लोकसंख् ा वाढूनही 'कन झ म पश न' वाढत नाही, हे ्ट ा साखर उद् ो गांना ळाला आ दण ७२ क् े इतका को दम ्ट आहे. साखर उद् ो गाची 'रेग् ु ले द्ट ं ग अथॉर र्ट ी' सरकार आहे. मग अशा वेळी सगळा 'डे ्ट ा' हा सरकारकडे आहे. केवळ मी घरगुती साखरेच् ा वापरासंद भागि त सां दग तले, को ्ट ा हा 'ग् े न बेस'ला दम ळाला. आ दण मुळात 'इथेनॉल' आहे. कारखाने कधी सुरू करा ् चे, कधी बंद करा ् चे, साखर उद् ो ग हा आपल् ा देशातील सगळ् ा त मोठा व् ा वसा द् क नाही. जीवनावश ् क वस तू का ् दा हा शेतकरी त ् ार करतात, कारखाना नाही. ऊस, मका, कारखान् ा त साखरेची आ ् ात- दन्ागि त दक ती करा ् ची, उद् ो ग आहे. ् ा उद् ो गाकडे पाहताना आपणही तसेच केवळ घरगुतीसंद भागि त आहे, व ् वसा ् ाकर र ता नाही. गहू, तांदूळ दप कवणारे शेतकरी हे 'इथेनॉल' त ् ार आता हा का ् दा १९५६ मध् े का केला? तर ् ाअगोदर म दह न् ा चा को ्ट ा दक ती द् ा् चा, 'एफआरपी' व 'एमएसपी' पा दह ले पा दह जे. २०२७-२८ चा हंगाम खूप दच ं ताजनक करतात. केंद्र सरकारने लोकसभेच् ा लेखी उत्तरांमध् े असं केवळ सणासुदीच् ा काळामध् े गोड पदा थगि खा ् ला दक ती ठेवा ् ची, 'इथेनॉल' दक ती काढा ् चे? ् ाबाबतचे असणार आहे. त् ा मुळे केंद्र सरकारने आजच जागं होऊन म ह्ट लं आहे क री दोन लाख को ्ट ी रु प ् ांचं परक री् चलन दम ळा ् चे, इतर वेळी नाही. म ह णून १९५६ मध् े हा स वगि धोरण हे केंद्र सरकार ठरवते आ दण त् ा साठी लागणारी पुढील वर ागि चे धोरण ठरवण् ा ची गरज आहे. हे 'इथेनॉल'मुळे वाचले आहे. मग हा फा ् दा नाही का? का ् दा आला आ दण तोच आपण पुढे चालू ठेवला आहे. मा दह ती आम ही सगळ् ा 'सो स से स'च् ा माध ् मातून देतो. हे कारण हे दोन लाख को ्ट ी रु प ् े आपले 'क् ू ड ऑइल'साठी आता पर र स सथ ती बदलली आहे. आता ३२ ्ट क् े लोकांना सगळे अंदाज हंगामाच् ा अगोदरचे असतात, त् ा नुसार ां ना 'इथेनॉल'पासून १ लाख ६० गेले असते. शेतकऱ् शब् ां कन : 'डा ् दब्ट ीज' झालेला आहे. ् ामुळे 'शुगर फ् री' वस तूं चे हंगामाची त ् ारी केली जाते. पण अचानकपणे काही हजार को ्ट ी रु प ् े दम ळाले. ब् ा झीलसारख् ा देशाने तीस 'मा क के ्ट ' वाढतं ् , ज् ा च् ा मध् े 'शुगर फ् री' ब फ फी असेल, भागांमध् े अ दत वृ ष्ट ी झाली. ् ा नैस दग गिक संक ्ट ांच् ा बाबी वर ा ां पू व वी 'इथेनॉल' स वी कारले आहे आ दण अमेर र का, संकेत देशपांडे 'शुगर फ् री कोक' असेल इत् ा दी. आपल् ा देशात मागील अंदाज करताना लक् ा त ् े त नाहीत. सकस कोसारखे देश सु द्ध ा ा 'इथेनॉल'मध् े खूप पुढे मे ्