नागपंचमी : नागपूजेची धार्मिक परंपरा

न या गपंचमी : न या गपूजेची ध या र म मिक परंपर या श् ा वण म रह न् ा तील प रह ला महत् वा चा सण म ह णजे नागपंचमी. श् ा वण शु द् पंचमीला साजऱ् ा होणाऱ् ा ् ा सणाच् ा रद वशी नागदेवतेची पूजा केली जाते. ग् ा मीण भागात आजही वारुळाची पूजा करून नागदेवतेला नैवे द् अ पणि ण करण् ा ची परंपरा आहे. नागपंचमीमागे अनेक पौरा रण क क र ा सां रग तल् ा जातात. त् ा तील एक क र ा भगवान श् ी क कृ ष ण आ रण नागदेवते प् ती क कृ त ज् ता व ्क् केली का रल् ा नागाची आहे. का रल् ा जाते, अशी धार मणि क मान ् ता आहे. नागपंचमीशी संबं रध त शेतकऱ् ा ची नागामुळे ् मुनेचे पाणी रव षारी झाले क र ाही प् रसद् आहे. होते. श् ी क कृ ष णा ने का रल् ाचा पराभव नांगरणी करताना एका करून त् ा ला ् मुना सोडण् ा स शेतकऱ् ा च् ा हातून ना रग णीची रप ल् े सां रग तले. त् ा नंतर का रल् ाने पुन हा मृत् ु मुखी पडतात. संतप्त नागीण ब्र जवासी ् ांना त्र ा स न देण् ा चे वचन शेतकऱ् ा च् ा कुटुंबाला दंश करते. रद ले. ही र टना श् ा वण शु द् पंचमीला मात्र त् ा ची मुलगी नागदेवतेची श् द् े ने र डली, अशी श् द् ा असून त् ा नंतर पूजा करत असल् ा चे पाहून नागीण नागपूजेची परंपरा सुरू झाल् ा चे प् सन्न होते आ रण रत च् ा कुटुंबाला मानले जाते. जीवदान देते. हा रद वस श् ा वण शु द् महाभारतकालीन संद भाणि तही पंचमीचा होता, अशी क र ा सां रग तली नागपूजेचा उल् े ख आढळतो. नागराज जाते. त क् क आ रण राजा परी रक् त ् ांच् ा शी नागपंचमी हा केवळ धार मणि क संबं रध त सं रषाणि नंतर आ तसत क सण नसून रन स गणि , प् ा णी आ रण मानव ऋषींनी आ ्णि आ रण नागवंशातील ् ांच् ा तील सहअ तसत त वा ची जाणीव वैर रम टवले, अशी क र ा आहे. ् ा करून देणारी परंपरा आहे. नागांना ऐक् ा च् ा स म रणार णि नागपूजेची शेतकऱ् ा चा रम त्र मानले जाते, परंपरा पुढे आली असावी, असेही कारण ते रप कांचे नुकसान करणाऱ् ा मानले जाते. समुद्रमं र नाच् ा क र ेतही उंदरांवर रन् ंत्रण ठेवतात. त् ा मुळे नागदेवतेचा महत् वा चा संद भणि आहे. नागदेवतेची पूजा ही रन स गाणिरव ष ् ी देव आ रण दानवांनी समुद्रमं र नासाठी क कृ त ज् ता व ्क् करण् ा चे प् तीक वासुकी नागाचा दोरी प् माणे उप ् ोग मानली जाते. केला. त् ा मुळे नागपंचमीच् ा रद वशी