थ ्यां बण या र क या ?

६ पुणे, मंगळवार, ४ ते १० ऑगस्ट २०२६ IN 'नीट' पेपर फुटीच्या विरोध या मध् े 'ॲड वम शन' वम ळेल, हे जर प दा लक दा ंच ्थदाि मन दा त आलं, तर आ वण त ्थदा अनुषंग दा ने मुल दा ल दा पुढे नेलं, तर अद् ु त पर र ण दा म कर दा्थि ी आहे; ्थ दािदा कुठेतरी 'ऑ वड ट' कर दािदा ल दा गेल. इतके आंदोलन झ या ले, द द ल् लीसह देशभर या त ली ल त ्थदा च ्थदा पुढे क दा्थ र ोलण दा र? ह दा प्र श न आहे. आपल ्थदा ल दा प दा ह दा्थ ल दा वम ळत दा त. त ्थदाि े अनेक प्र ्थ ोग, अनेक पैसे ख ि्ब झ दा ले ्थ दा विष ्थदाि र, ते खरोखर ि क दा मी आले आहेत मुळ दा त "म दा झ ्थदा मुल दा ने प्र दा म दावण क व हदाि ं, म दा झ ्थदा उद दा हरणं म दा झ ्थदा कडे आहेत. की न दा ही? आमच ्थदा कडे संगमनेर मह दा विद् दा ल ्थदा मध ्थे आम ही तरुण या ई ज् याल या आपण 'जेन झ ली ' म्ह मुल दा ने उत्तम न दा गर र क व हदाि ं, म दा झ ्थदा मुल दा ने ्थ दा देश दा ल दा पुढे प्र श्न :- या प्र योगांचा भाग म ह णू ्न आपल या कडे व िक्षण एक 'को स्ब ' सुरू केल दा . ्थ दा कौशल ्थ विक दा स दाि र आध दा र र त णतो त ली रस्त याि र उतरल ली . सरक या रल या घेऊन ज दा ण ्थदा स दा ठी क दा म कर दाि ं" असं ज ्थदाि ेळी प दा लक दा ंच ्थदा व य वस रे मध ये वक ंवा ि ालेय वयात मुलांवर व वव िष्ट प्र कारचे ' र ी.व हो क' न दािदािदा 'को स्ब ' आहे; ' र ॅ ि लर इन व हो केशनल' य या आंदोलन या समोर झु क याि ं ल या गलं, मन दा मध ्थे ्थ े ईल आ वण त ्थदा स दा ठी तशी व ्थि स थदा वनमदा्ब ण होईल, संस का र, वक ंवा व व द् ार थी कसा घडावा यासाठीचे प्र यत्न 'एनईपी' िदा वज तक दा मोठ दा ग दा ज दािदा ज दा आम ही केल दा , त ्थदाि ं इतकंच नव् तर केंद्रीय श श क्षण मंत्र्यांन या े 'व हॅ ल ्थू एज ्थु केशन', त ्थदा स दा ठीच ्थदा संस कदा र दा ं िदा वि िदा रही केले जातात आ वण त या चाच भाग असतो तो म ह णजे 'ऑ वड ट' व हदा्थ ल दा ह ि ं. ्थ दाि र वशक् ण व ्थि स थे त फ दा र मोठं आपल ्थदा ल दा कर दािदा ल दा गेल. रदा लपण दा मध ्थे मुल दा ं ि र आपण ि ैक्ष वण क प्र गती होत असता ्न ाच व व द् ा र या ांची मा ्नवस क प्र ज दा गरण उभं कर दाि ं ल दा गेल. र या ज ली न या म या ही द् या िया ल या गल या ; पण इतकं क दा्थ संस कदा र केले? म ह णजे आपण एकीकडे म ह ण दा्थि ं गती आ वण ि ारीर र कही प्र गती होणं, हे आपल या कडे प्र श्न :- 'को वच ंग क् ा सेस'चा बाजार वाढला आहे. सगळं करूनही मूळ प्रश्न सुटण या र आहे की र दा जम दा त दा वज ज दा ऊंनी छ त् पती वशिदा जी मह दा र दा ज दा ं ि र होतं का? बाजार म ह णण या पे क्षा उद् ो ग, पन् ा स हजार को ्टटीं ची क या ? ह या प्रश्न म या त्र अजूनही अनुत्तर र तच उत्तर: मुळ दा त रिी ड दा ह दा विष ्थ के ि ळ आ ि ड म ह णून िदा ंगले संस कदा र केले, म ह णून छ त् पत टीं स दा रखं जी ि न आ वर्व क उलाढाल दर वर ा्व काठी आपल या दे ि ात होते. आहे. य या च विषय याि र टॉप न् ू ज इन नव हे , 'कर र अर' म ह णून नव हे , तर 'इन जनरल' ि खेळ दा्थ ल दा आपल ्थदा ल दा प दा ह दा्थ ल दा वम ळ दा लं, त ्थदांिदा अभ ्थदा स आपल ्थदा ल दा ही वच ंतेची बाब म ह णता येईल की आणखी काही? वम ळणं ह दा विद् दा र्थ दा ां िदा नैस वग्ब क, मूलभूत अ वध क दा र ि आहे. करत दा आल दा , एक आद श्ब आपल ्थदा समोर उभे र दावह ले. तो उत्तर :- वन श शि त ि ही व िंते ि ी रदार आहे; क दा रण मर या ठीचे सल् या ग या र संप या दक अरुण मेहे त्रे क दा रण खेळ दा मुळे श दा रीर र क त दा कद िदा ढते, 'मसल स ', आद श्ब आपण आपल ्थदा मुल दा ंसमोर उभ दा केल दा प दावह जे; अ कर दाि ी- रदा र दाि ी 'कॉलेज'ल दा ज दा ऊ नकोस, स दा रं क दा ही य ्यां न ली मालपाणी एज्युकेशन फाउंडेशनचे ह दा डं ्थ दा ं ि ी मज र ुती होते, हे तर आहे ि ; परंतु त ्थदा स दा ठी त ्थदा च ्थदा आतमध ्थे क दा्थ आहे हे आपण शोधून 'क् दा स'मध ्थेि होईल. आ वण 'क् दा स'मध ्थे क दा्थ होईल? प्र म ख यु डॉ. संजय मालपाणी य ्यां च्याश ली दुसरं स िदा्ब त महत् िदाि ं क दा रण म ह णजे कधीतरी क दा ढलं प दावह जे. ्थ दा स दा ठी क दा म कर दाि ं ल दा गेल, न दा हीतर त र 'मल टी पल ि ॉईस क् ॅ श ि न स ', वज थे ' वट कम दाक ्क' सं िया द स या धल या आहे, . 'टीम िक ्क' करत असत दा न दा , स दा ं वघ क खेळ खेळत हे खोटं आत दा सगळं िदा लू र दा हण दा र. मुळ दा त प दा लक दा ं ि ी क र दा्थि ी असते, 'मेंटल मॅथेमॅ वट क स ' कर दा्थि ं असत दा न दा कधीतरी तो संघ हरतो, कधीतरी वि िदा र करण ्थदाि ी वद श दा जर आपल ्थदा ल दा र दलत दा आली, आ हे, मन दा तल ्थदा मन दा त वि िदा र करून पट दा पट ते प्र श्न :- व व द् ा र ा ांचे आंदोल ्न झाले आ वण कें व रिय वज ंकतो. ती ह दा र सहज स िी क दा रत दा ्थ दाि ी; तर ्थ दा सगळ ्थदाि ं प्र म दा ण आपल ्थदा ल दा कमी करत दा ्थ े ईल. उत्तर वल ह दा्थि े आहेत. असं एक ि ेगळं ' शसक ल'. म दा झ दा अगदी सहज-स दा ध दा -सोप दा प्र श न आहे की, होईल व िक्षण मंत यां चा राजी ्न ामाही झाला, पण पुढे काय? क दा रण खेळ दा मध ्थे हरलो जरी, तरी समोरच ्थदा क दा रण रदा र दाि ी परीक् ेि ं ' शसक ल' पू ण्ब पणे ि ेगळं आहे मुलग दा 'आ ्थ आ ्थ टी'मध ्थे 'इं वजवन अर', पण त ्थदा स दा ठी यातू ्न जो मूळ प्र श्न आहे तो म ह णजे व व द् ा र या ांच या 'कॅप ट न'ल दा ज दा ऊन भेटून त ्थदाि ं आ वण 'जेईई' परीक् ेि ं ' शसक ल' पू ण्ब तः ि ेगळं स दा त ि ीप दा सून ि आम ही त ्थदािदा खेळ र ंद करून ट दा कल दा आत म हत या र ांबणार का? अ वभ नंदन, त ्थदाि ी गळ दा भेट आहे. तुम ही जर मह दा विद् दा ल ्थ म ह णून उत्तर: मूळ मुद्दा अस दा आहे की विद् दा र्थ दा ांच ्थदा आहे, तो सगळ दा र ैठं क दा म कर दा्थ ल दा ल दा गल दा आहे, तर ३५ देऊन, "उद् दा पुन हदा त ्थदािदा अभ ्थदा स कर दा्थ ल दा ल दा गले आत म हत ्थदा वक ं िदा तरुण दा ंच ्थदा आत म हत ्थदा ह दा व िंते िदा विष ्थ व ्थदा िष षी त ्थदा मुल दाि ी तब ्थे त खर दार होण दा र, त ्थदा ल दा 'ह दाट्ब खेळू ्थदा त, आज खूप मज दा वक ं िदा अकर दाि ी- रदा र दाि ी म ह णून आहे आ वण त ्थदा ल दा ि ेग ि ेगळी अनेक क दा रणंसुद् दा आहेत; अटॅक' ्थ े ण दा र, 'आ ्थ आ ्थ टी' करून मुल दाि ं आ ्थ ुष ्थ हे आली, आम ही हरलो अभ ्थदा स कर दा्थ ल दा ल दा गले, अकर दाि ी- त ्थदा पैकी एक क दा रण म ह णजे अप ्थ श दािदा स दा मन दा न करत दा तरी क दा ही फरक पडल दा पण, विद्यार्थ्यांच्या आत्महत्या ्थ े णं वक ं िदा कुठेतरी नक दा र प ििदािदा ल दा गणं. ही परीक् दा न दा ही, उद् दा आम ही आत दा होण दा र न दा ही, आत दा तुल दा वम ळ दा लेले म दाक ्क हे आत दा वज ंकू" ह दा जो भ दाि , थ ्यां बण या र क या ? तुल दा वम ळण दा र न दा हीत, ही परीक् दा परत होण दा र आहे आ वण ती ह दा र प िि ण ्थदाि ी ज ्थदा परीक् े त तुल दा पुन हदा म दाक ्क वम ळ िदा्थि े आहेत वक ं िदा जी त दा कद आहे, परीक् े मध ्थे तुल दा कमी म दाक ्क वम ळ दा लेले आहेत, त ्थदा मुळे जे वशक् ण आहे, ते 'ॲड वम शन' वम ळण दा र न दा ही, असे स दा ं वग तले गेले की जो खेळ दा ंमधून वम ळत नक दा र आहे, तो न प िि त दा ्थ े णं आ वण त ्थदा स दा ठी आ ि श ्थ क असतं. पण दु द दै िदा ने िदा ळीस-पन् दा स िषदा ांप ्थां त म ्थदा्बवद त कर दा्थि ं आहे की न दा ही? असण दा रे जे 'शॉकॲब जॉ र्ब स्ब ' आहेत ते महत् िदाि े असत दा त. आमच ्थदा श दा ले ्थ रदा र दाि ीमध ्थे ्थ दा परीक् ेिदा अभ ्थदा स शे ि टी आनंद कश दा त आहे, तो आनंद शोधणं हे ज दा स त स ि तःच ्थदा मन दा त एक 'शॉक' आल दा आ वण तो स िी क दा र दा्थिदा व ्थि स थे तून खेळ म ह णून शक ्थ न दा ही. ्थ दा परी क्दांिदा महत् िदाि ं आहे. आम ही सुख दा च ्थदा प दा ठीशी ल दा गलेलो आहोत आहे, ह दा र स िी क दा र दा्थि ी आहे, नक दा र प ििदा्थिदा आहे, ग दा्थर व हदा्थ ल दा ल दा गले अभ ्थदा स करण ्थदा स दा ठी ' शसक ल आ वण म ह णून ज् दा नो रदा -तुको रदा ं ि ं तत् ि ज् दा न असेल, हेही हे मुल दा ंन दा समजत न दा ही. इथे ि मूळ अड ि ण आहे. आहेत. आपल ्थदा ल दा डेव ह लप' कर दा्थि ं आहे, ते डॉ. संजय मालपाणी मुल दा ंन दा आपण श दा ले ्थ व ्थि स थे मध ्थे , मह दा विद् दा ल ्थ ीन वशक् ण मुल दा ंन दा समज दाि ून स दा ंग दाि ं ल दा गेल. " ्थदा म दा झ ्थदा गरज दा मल दा खेळ दाि ं मैद दा न आहे 'क् दा सेस'नी वनमदा्ब ण केलं. मूळ व ्थि स थे मध ्थे , प दा र रिदा र र क िदा त दाि रण दा मध ्थे ज ्थदा प द् तीने कमी करूनही आनंदी र दा हत दा ्थ े तं", म दा झ दा 'हॅ वप नेस इंडेक स ' क दा ? खेळ दा स दा ठी मुद्दा ह दाि की सगळे 'डॉक टस्ब ', यांची खास म लाखत यु आपण मुल दा ं ि ं संगोपन करतो आहोत, त ्थदाि े अनेक विष ्थ जो आहे तो िदा ढ ि णं, म दा झ दा भ दािवन क विक दा स 'प दाि रफुल' वशक् क आहे क दा ? 'इं वजवन अ स्ब ' र न िदा्थि े आहेत आपल ्थदा ल दा ्थ दा प दाशि्ब भूमी ि र प दा ह दाि े ल दा गतील. त ्थदांि ी ही करणं, ्थ दा गोष् ी कर दा व ्थदा ल दा गतील. म ह णजे छोट् दा -छोट् दा वशक् क असल दा क दा ? विज् दा न विष ्थदा त क दा म उत्तरं आपल ्थदा ल दा शोध दाि ी ल दा गतील. एख दा द् दा गोष् ीि ी आ ि ड गोष्टीं ि े नक दा र कसे प ििदा्थि े, ्थ दाि ं 'ट् ेवन ंग' हे लह दा न प दावह जे असं क दा ही न दा ही, पण खेळ दा स दा ठी आ ि श ्थ क करण दा र दा एख दा द दा मुलग दा ह दा उत्तम ि ैज् दावन क झ दा ल दा प दावह जे, असणं आ वण त ्थदा गोष् ी त मुल दा ंन दा 'कर र अर' कर दा्थ ल दा न वम ळणं ि्थदा त ि द् दाि ं ल दा गेल. छोट् दा -छोट् दा गोष्टींमध ्थे आनंद कस दा स दा धनं आहेत क दा ? आ वण आम ही खेळतो आहोत क दा ? त ्थदा ने ' वफवज क स 'मध ्थे पुढे ' र ीएसई', 'एमएससी' केलं ्थ दा तून स िदा भ दा विकपणे विषण ण त दा ्थ े त ज दा ते. त ्थदा ल दा रस न दा ही ्थ े वम ळ िदािदा , हे 'ट् ेवन ंग' द् दाि ं ल दा गेल; आ वण मुलं खूप 'एंजॉ ्थ ' क दा रण आठ ि ड् दा तून खेळ दा स दा ठी के ि ळ दोन त दा स आहेत, प दावह जे. अगदी ग् दा मीण भ दा ग दा तल दा एक आम िदा मुलग दा असं क दा हीतरी त ्थदा च ्थदाि र ल दा दलं ज दा तं आ वण जी गो ष् आपण करत दा त, मुल दा ं िदा तो स थदा्थ ीभ दाि असतो. पण वशक् क, प दा लक कसं िदा लेल? हे नक दा र न दा ही प िि त दा आले, तर जी ि न दा त ज म्ब नीतील 'स पे स सेंटर'मध ्थे 'ज ्थुवन अर स दा्थ ं वट स ट ' म ह णून मन दा प दा सून करत न दा ही, त ्थदा गोष्टींमध ्थे ्थ श वम ळणं ही अ ि घड म ह णून आपण त ्थदा मुल दा ल दा क दा ही ि ेगळं कर दा्थ ल दा ल दाि तो छोटीशी कुठेतरी ह दा र होते आ वण मूल आत म हत ्थदा करतं, असं क दा म दा ल दा ल दा गलेल दा आहे; संगमनेरमधील एक दा छोट् दा गो ष् आहे. म ह णजे म दा झ ्थदा शेज दा र िदा मुलग दा 'इं वजवन अर र ंग'ल दा आ वण त ्थदा तून ही गड र ड सुरू होते; त ्थदािदा ह दा पर र ण दा म व हदा्थ ल दा ल दा गलं आहे. खेड् दा तील मुलग दा तो वत कडे ज दा ऊ शकतो आ वण उत्तम िदा लल दा्थ , मग मी म ह णतो म दा झ ्थदा ही मुल दा ल दा त ्थदाि आहे. त ्थदा मुळे मूल ्थवशक् ण असेल, खेळ असेल, त ्थदा च ्थदा प्र श्न :- मग याचा व व चार 'पॉ वल सी' तयार करता ्न ा पग दा र कम ि ू शकतो, ्थ दा च ्थदा संधी आहेत. त ्थदा देखील पह दा व ्थदा 'क् दा सेस'मध ्थे घ दा ल दा्थि ं. म ह णजे आपल ्थदा घर दा मध ्थे एक सुंदर र ु वद् म त्ते प्रम दा णे त ्थदा ल दा देण ्थदािदा म दाग्ब असेल, ्थ दा गोष्टीं िदा होत ्न ाही का? आ वण याला जोडू ्न आता 'न यू ल दा गतील. 'आर स्ब 'मधून ' वलर रल आर स्ब 'कडे आपल ्थदा ल दा मोगऱ ्थदाि ं रोप आहे आ वण शेज दा रच ्थदा घर दा मध ्थे गुल दारदाि ं रोप स दा मू वह कपणे वि िदा र आपल ्थदा ल दा कर दािदा ल दा गेल. एज यु के ि्न पॉ वल सी', ज या ला आपण 'ए ्न ईपी' म ह णतो, ज दा त दा ्थ े ऊ शकेल. 'कॉम स्ब ' ह दा ते ि ढ दा महत् िदािदा विष ्थ आहे आहे. त ्थदा च ्थदा गुल दारदा कडे मी प दा हत र दा ह दा्थि ं आ वण म दा झ ्थदा प्र श्न :- दु द दैवा ्न े हे घडत ्न ाही आ वण आता जे वद सतंय त या त देखील या गो ष्ट टींचा समावे ि ्न ाही का? ज ्थदा कडे आपण दु ल्बक् करतो; एक उत्तम 'अक दा उंटंट', उत्तम उत्तर: असं आहे की, २००९ स दा ली आपल ्थदा कडे मोगऱ ्थदािदा गुल दार कस दा होईल, ्थ दािदा प्र ्थ त न कर दा्थिदा आ वण की परी क्षा पद्धतीमध ये बदल, मग कायदा... तुम हा ला 'मॅनेजर', उत्तम वि िदा र आपल ्थदा ल दा वम ळतील. के ि ढी क् े त् ं वशक् ण दािदा क दा्थ द दा आल दा . 'र दा ईट टू एज ्थु केशन'; त ्थदा च ्थदाि र त ्थदा स दा ठी आ ि श ्थ क असण दा रं खतप दा णी त ्थदा ल दा घ दा ल दा्थ ल दा असं वा ्ट तं की परी क्षा पद्धतीमध ये बदल वक ंवा कायदा खुण दाि त आहेत! उत्तम ' िदाट्बड्ब अक दा उंटंट' त ्थदा र करणे, क दा ही क दा म झ दा लं. नंतर 'एनईपी' आलं. म ह णजे एक ल दा ग दा्थि ं. ्थ दा तून म दा झ ्थदा मोगऱ ्थदा च ्थदा रोप दाि र गुल दार ्थ े णं उपयुक्त ठरेल? म ह णजे ही चांगली गोष्ट आहे की क दा हीही ख ि्ब न दा ही, अगदी कमीत कमी ख िदा्ब मध ्थे एख दा द् दा क दा ँग् े सच ्थदा क दा ळ दा त आल दा , एक भ दा जपच ्थदा क दा ळ दा त आल दा . ही गो ष् दुर दा प दा स त आहे, म दा झ ्थदा रोपट् दा ल दा मोगर दाि ्थ े ण दा र आंदोल ्न ामुळे सरकारवर दबाव आला, म ह णजे बाकी मुल दा ल दा जर व ्थदाि स दाव्थ क क दा्थदा्ब मध ्थे वक ं िदा 'कॉम स्ब 'मध ्थे क दा गद दाि र खूप छ दा न म दा ंडणी आहे, सगळी अप्र वत म आहे. आहे. पण तो मोगर दा ही ि ुकीच ्थदा खत दा ंमुळे कुजलेल दा , सुगंध राजकीय गो ष्टी वगैरे यात आपण जायला ्न को, पण 'इंटरेस ट ' असेल तर त ्थदा ने वत कडे ज दाि ं, वत कडेही उद् ो ग 'एनईपी' जर खरं ि घडली, तर त ्थदा स दा रखं सुंदर दुसरं न देण दा र दा , छोट दा स दा अस दा क दा हीतरी होण दा र आहे. तरीही म दा झं या मुलांचे प्र श्न त या व या सपीठावर पोहोचले आ वण खुण दाि त आहेत; पण त ्थदा कडे आम ही सपशेल दु ल्बक् करतो क दा ही न दा ही; पण 'एनईपी' ि ी प्र भ दाि ी अंमल र ज दाि णी सगळं ल क् शेज दा रच ्थदा गुल दारदाि र आहे, ही सगळ ्थदा त मोठी सरकारला त या वर व व चार करणं भाग पडलं... आहोत. त ्थदा कडे वि िदा र न करत दा एक दाि वद शेने सगळ ्थदां नी उत्तर : - हे फ दा र िदा ंगलं झ दा लं, आंदोलन ्थ शस िी झ दा लं करण ्थदा स दा ठी ' र जेट' प दावह जे, ते ' र जेट' द् दा्थि ं न दा ही आ वण अड ि ण आहे. पळत सुट दा्थि ं, ्थ दा कडे सम दा ज म ह णून वि िदा र होणं गरजे ि ं आ वण सरक दा र खड र डून ज दा गं झ दा लं. आत दा जी क दा ही "तुम ही हे कर दा " म ह ण दा्थि ं, हे कसं शक ्थ आहे? आपल ्थदा प्र श्न :- अलीकडच या काळामध ये ' ्न ी ्ट ', 'जेईई', आहे. 'ट दा स क फो स्ब क वम टी' त ्थदा वठ क दा णी र स ि ली आहे, ती व ्थि स थे मध ्थे सह दा टक् े ' र जेट' हे वशक् ण दाि र ख ि्ब व हदाि ं, पण 'सीई ्ट ी' हे जणू काही स व ्वस व झालंय. हे स व ्वस व मा ्न ण या ची प्र श्न :- आ त्ता चं जे पेपर फु ्ट ीचं उदाहरण आहे तो 'कमेटी' त ्थदाि र वि िदा र करेल आ वण अ वध क वन श शि त मोठ् दा मुश शक लीने अगदी दोन-अडी ि टक क्थदां प ्थां त ख ि्ब वृ त्ती आ वण त या साठी होणारे प्र यत्न चुकीचे आहेत का? या 'क् ा सेस'च या माध य मातू ्न आ वण एका मोठ् ा उत्तर: मुळ दा त असं आहे, प दा लक म ह णून मी एकूण ि क दा हीतरी घडेल, ्थ दारदार त आपण आश दािदा दी र दा ह दा्थ ल दा करतो आहोत, ्थ दाि र आपल ्थदा ल दा वि िदा र कर दािदा ल दा गेल. ' ्न ेक स स'च या माध य मातू ्न फु ्ट ला. म ह णजे पेपर 'से ्ट ' व ्थि स थदां कडे ज ्थदाि ेळी प दा हतो, त ्थदाि ेळी लत दा मंगेशकर उत्तम ह ि ं. पण परत मूळ मुद्दा अस दा , तो आमच ्थदा वि िदा रसरणी िदा आत दा 'एनईपी'मध ्थे कौशल ्थ विक दा स दाि र आध दा र र त भर करणारे, 'क् ा सेस' चालवणारे, मुलां ्न ा 'डॉक्टर'च ग दा णं ग दा त वक ती मोठ् दा झ दा ल ्थदा , स व िन तेंडुलकर उत्तम आहे आ वण त ्थदा स दा ठी सम दा ज दाि ं ज दा गरण करणं ह दाि एक देण ्थदा त आलेल दा आहे. खरं तर कौशल ्थ वशक् ण ही फ दा र ब ्न वायचा आहे या ई र षे ्न े पे ्ट ू ्न उठलेले पालक आ वण व रिकेट खेळत वक ती मोठ दा झ दा ल दा , ही उद दा हरणं आपल ्थदा समोर उप दा्थ आहे. अप्र वत म संकल प न दा आहे आ वण अनेक 'कॉलेजेस'मध ्थे त ्थदाि े या सगळ यां्न ा संरक्षण देणारे ि ास ्न - प्र ि ास ्न ातील असूनही आपण त ्थदा कडे दु ल्बक् करतो. आपल ्थदा ल दा के ि ळ 'को स सेस'ही सुरू झ दा ले आहेत. क दा ही 'कॉलेजेस'ने फ दा र लोक यांचा वरदहस त असतो का? उत्तर : स दा ध दा रणपणे अश दा प्र ि ृ त्ती , अपप्र ि ृ त्ती त ्थदाि ेळी 'इं वजवन अर र ंग' आ वण 'मे वड कल' हे ि स ि्ब स ि िदा टत असेल, िदा ंगल ्थदा प द् तीने हे 'को स सेस' र दारि ले; क दा ही 'कॉलेजेस'मध ्थे शब् ां कन : ्थ े तील ज ्थदाि ेळी मुल दा ंच ्थदा विक दा स दा मध ्थे आपण अ प्रदा म दावण क तर खूप मोठी अड ि ण आहे. मुळ दा त आपल ्थदा मुल दाि ी सुरू झ दा ले आ वण संपलेही. ही जी म दा न वस कत दा आहे की व हदाि ं असं प दा लक दा ंन दा िदा टेल, तर त ्थदा ल दा कोणी क दा ही करू र ु वद् म त्तदा कोणती आहे, हे स दा ध दा रणतः ि्थदा च ्थदा आठव ्थदा - एख दा दी गो ष् ि रतून आलेली आहे, त ्थदाि ी आपल ्थदा ल दा 'ग् ँ ट' संकेत देशपांडे शकत न दा ही. म ह णजे जर त ्थदा ल दा पेपर वम ळ दा ल दा तर त ्थदा ल दा न ि व ्थदा िषदा्ब प ्थां त स पष् कळ दा्थ ल दा ल दा गतं. ते ि ेळी ि ओळखलं देखील वम ळ दा लेली आहे आ वण त ्थदाि ी प्र भ दाि ी अंमल र ज दाि णी