र या ज्याल या दस्त नोंदणीतून म म ळण या र या महसूल ‘ट या् टल ॲक्ट’चे झ या ले क या् ? वक क ल रां नी आण ण अधिक या ऱ ्रां नी संगनमताने होते नागरिकांची फसवणूक क या् द या प या ळ या व या

७ पुणे, मंगळवार, २८ जुलै ते ३ ऑगस्ट २०२६ IN IN र या ज्याल या दस्त नोंदणीतून 'अपुऱ्या क या गदपत्रांमुळे दस्त न या क या रल्यानेच म या झ्यावर ब रां बू, दगड रां नी प् या णघ या तक हल् या ' म म ळण या र या महसूल "शुक्रवारी 17 जुलै रोजी सायंकाळी (पान १ वरून) न घे ्त ा ्त ु कडे पाडून णव कण या चे प् कार सर ा्ड स आरोपी वकील आणि त या चे साथीदार महारा ष्ट् सरकारला दस्तनोंद ि ी आणि सुरू हो ्त े. अशा व य वहारांची नोंद शासन दप्तरी कर ि े णन यमबा ह् दस्त नोंद ि ीसाठी आले हो ्त े. मात्र, मु द्रां क शुल का्त ून (Stamp Duty & ठर ्त े. सा ्त ाऱ या्त ील ि लट ि मध ये आढळून आलेल या 1 हजार त यां च या कडे अं ण्त म लेआउट नव ह्त े केवळ Registration Fee) णम ळ ि ारा महसूल 545 णन यमभंगाच या प् कर ि ांमध ये बहु ्त ांश ्तक्र ा री ्त ु कडेबंदीच या ्त ात पु र ्त ी ऑ ड ्डर हो ्त ी. अपुऱ या कागदप त्रां मुळे हा राज या च या स व्त ःच या उत प न् ा चा एक उल् ं घनाबाब ्त च या होत या . एखादी मालम त्ता णल हून दे ि ाऱ या च या मी णन यमानुसार दस्त नोंदवण या स नकार णद ला. महत् वा चा स्त ो्त आहे. नावावर नस ्त ाना ण्त ची णवक्री णक ंवा हस ्तां्त र ि केले जा ्त त यां नी यावर लेखी उत्तर मा णग्त ले; परं ्त ु मी ्त े जमीन, घरे, व या वसा णय क गाळे यांची खरेदी- असल या ची प् कर ि े कमी नाही ्त . पुण या्त ील मुंढवा जमीन गर र बावर णलणह ण या पू व वीच त यां नी मला णश वीगाळ कर ्त बांबू, णवक्री , गहा ि ख ्त (Mortgage), लीव ह अँड लायसन स (भाडेकरार) प् कर ि हे त या चे उदाहर ि . बोटॅ णन कल स वते ऑ ि इं णड या म हि जेच दगड आणि लाथा-बुक कयां नी बेदम मारहा ि यांसारख या णवणव ध करारांच या नोंद ि ी ्त ून हा महसूल गोळा केला जा ्त ो. शासनाच या नावावर असलेला कोट्यवधी रु पये णक म ्त ीचा भूखंड केली," अशी आप णब्त ी हवेली क्र . २० आंबेगावचे महारा ष्ट्ा्त साधारप ि े दरव षवी दस्तनोंद ि ी ्त ून सरासरी ४५ हजार खाजगी णव कसकाला देण या चा प् यत न या प् कर ि ा ्त झाला. त या मध ये सहदुय य म णन बंधक रवींद्र कोळी यांनी सां णग्त ली. कोटी ्त े ५० हजार कोटींपे क्षा अ णध क महसूल णम ळ ्त ो. 'हेरा ि ेरी' बरोबरच शासकीय महसूल बुडवण या्त आल या चा ठपका या प् ाि घा ्त क हल लया्त गंभीर जखमी झालेल या कोळी यांच या वर सध या राज या च या ण्त जोरी ्त णवक्री व सेवा कर (GST) नं ्त र स वा्ड्त ठेवण या्त आला. रु ग िा लया ्त उपचार सुरू आहे ्त . घटनेचा उल् े ख कर ्त ाना ्त े म हि ाले, "शासकीय जास्त णन धी दस्तनोंद ि ी आणि मु द्रां क शुल का द् ा रे जमा हो ्त ो कागदप त्रां मध ये ि ेर ि ार, द त्ता च या मजकुरामध ये बदल, बनावट का या्ड लयां ्त अ णध काऱ यां ना धमकावून बनावट दस्त नोंदवून घे ि ाऱ या टोळ या दाखले, मालकी हक ां चे बनावट पुरावे, बनावट कुलमुखत या रप त्रे , स णक्र य झाल या आहे ्त . क म्ड चाऱ यां ना सा ्त त या ने अशा धमक यां ना सामोरे जावे दस्त नोंदणीतून म म ळ या लेल या सर या सरी महसूल त या साठी बनावट नावांचा वापर अशा अनेक गो ष्टी दस्त नोंद ि ी लाग ्त े. यावर पायबंद घालण या साठी शासनाने अशा टोळ यां वर कडक कारवाई प् णक्र येमध ये घड ्त असल या चे उघडकीस आले आहे. प् कल पा ला करावी आणि ण िल ड वर काम कर ि ाऱ या क म्ड चाऱ यां ना त व र र्त पो णल स संरक्ष ि द् ा वे. वर्ष एकूण दस त नोंदणी वम ळालेला महसूल मंजुरी नस ्त ाना खरेदी- णवक्री चा व य वहार हा आ ि खी एक या कठी ि काळा ्त संपू ि्ड राज या्त ील सहकाऱ यां नी दाखवलेले पाठबळ मोलाचे २०२४-२५ ४३,१२००२ रु . ५८,२६६.०७ कोटी रु . जुमला आहे. प् ा मुख या ने याचा संबंध बांधकाम क्षेत्र ा शी आहे. आहे. नागर र कांनी मध य स थां च या भूलथापांना न बळी पड ्त ा थेट का या्ड लया ्त येऊन २०२५-२६ ४५,७८००० रु . ६१,२८२ कोटी रु . गृह प् कल प असो वा व य वसाय संकुल, ्त े उभारण या साठी आपल या कागदप त्रां ची पड ्त ाळ ि ी करावी," असे आवाहनही त यां नी रु ग िा लया ्त ून केले. २०२६ १३,८३ २७४ रु . १३, २२१.२१ कोटी रु . राज या्त महारेराची परवानगी आवश य क आहे. अनेक बांधकाम -रवींद्र कोळी, (जून अखेर) व य वसा णय क ्त ी परवानगी न घे ्त ा सद णन का णक ंवा दुकानांची सह दुय य म णन बंधक,हवेली क्र . २० आंबेगाव णवक्री कर ्त ा ्त . हा व य वहार कायद् ा ने बेकायदेशीर ठर ्त ो. मु द्रां क ्त सेच नोंद ि ी शुल क भरून नोंदवण या्त आलेले असे व य वहार ‘ट या् टल ॲक्ट’चे झ या ले क या् ? खरेदीदारासाठी मनस ्ता प ठर ्त ा ्त . अशा बेकायदा बांधकामांवर बुलडोझर चालवण या्त आल या च या बा ्त म या आप ि नेहमीच ऐक ्त ो. एकु ि ा ्त काय ्त र दस्त नोंद ि ी झाली म हि जे ्त ो व य वहार कायदेशीर ' णझ रो पेंडन सी ' साठी प् णस द्ध ये ्त े की हा गैरव य वहार णक्त ी मोठ् ा स्तरावर चाल ्त ो. गैर प् कार कर ि ाऱ या झाला असे हो ्त नाही. असलेले आयएएस अ णध कारी श् ी कर अ णध काऱ यां वर ्त ा ्त डीने आणि कठोर स व रूपाची कारवाई हो ्त नाही, त या मुळे दस्त नोंद ि ीसंबंधीचा आ ि खी एक महत् वा चा भाग म हि जे णवणश ष्ट परदेशी मु द्रां क शुल क णव भागाचे हे प् कार सर ा्ड स घड ्त ा ्त . कोल हा पूरमध ये नुक ्त ेच एक प् कर ि समोर आले. क्षेत्र ा्त ील कुठल या ही का या्ड लया ्त दस्त नोंद ि ीची का य्ड वाही कर ्त ा ये ि े. महासंचालक अस ्त ाना अनेक सुधार ि ा दस्त कर ्त ाना एकच जागा दाखवण या्त आली हो ्त ी. मात्र नोंद ि ीसाठी जा ्त उदाहर ि ा थ्ड ्त ु मची मालम त्ता पुण या च या कोथरूडमध ये आहे. खरेदीदार झाल या होत या . मोठ् ा प् मा ि ा ्त कामकाज अस ्त ाना दस ्ता ची पाने बदलली गेली. त या मुळे केवळ एकच जागा णव कलेल या मुंबई ्त ील आहे. अशा प् कर ि ा ्त दस ्ता ची नोंद कोथरूडमध ये च झाली ऑनलाइन पद्ध ्त ीने चाल ्त हो ्त े. मात्र व य क् ी च या दोन ही जागा नावावर करून घेण या्त आल या . इ ्त क या णश्त ा ि ीने पा णह जे असे नाही. ्त र णल हून दे ि ार म हि जे णवक्री णक ंवा हस ्तां्त र ि पद्ध ्त णक्त ीही चांगली असेल ्त री त या ची आणि खुलेआम हा गैर प् कार केला जा ्त ो. मुंढवा जमीन गैरव य वहार प् कर ि ा ्त करून दे ि ारा त या ला स वा्डथा्ड ने सोयीच या णन बंधक का या्ड लयाची दस्त अंमलबजाव ि ी कर ि ारे अ णध कारी ्त शा पद्ध ्त ीने काम कर ्त नाही ्त . ्त सेच घडले. त या मध ये ही कु ि ावर मोठी कारवाई हो ि ार नाही, हे अं ण्त म नोंद ि ी प् णक्र येसाठी णन वड कर ्त ो. आ ्त ा यामध ये नेमकी को ि्त ी सोय ऑनलाइन पद्ध ्त ीने प् त ये काने नंबर लावलेले अस ्त ानाही काही ्त री कार ि सत य आहे. हे गैरकारभार रोखण या साठी एक कायदा केला जा ि ार हो ्त ा. ब णघ्त ली जा ्त े हा संशोधनाचा णव षय आहे. काढून दस्त करण या साठी वेळ लावला जा ्त ो. आधार का ड ्ड, पॅन का ड ्ड सारख या 'टायटल ॲक ट ' असे कायद् ा चे नाव हो ्त े. त या मध ये प् त ये क ज णम नीची मालकी दस्त नोंद ि ी का या्ड लया ्त ील क म्ड चारी ्त सेच अ णध काऱ यां चे कागदप त्रां ची प््त स प ष्ट णद सेल अशा स व रूपा ्त हवी आहे की मुद् ा म अक्षरे शासन ठरव ि ार हो ्त े. खरेदी- णवक्री कर ि ारे को ि ीही अस ्त ील ्त री त यां ना यासंद भा्ड्त वेगळे म ्त आहे. मु द्रां क शुल क भरल या नं ्त र संबं णध्त दस ्ता ची णद स ि ार नाही ्त अशा पद्ध ्त ीने जास्त काळपट स व रूपा ्त लावायची याचा ्त े च णन यम लागू हो ्त ील, असे कायद् ा्त णलणह ले हो ्त े. कायद् ा चा ड् ा फ ट नोंद ि ी कर ि े इ ्त केच आपले काम आहे. मालम त्ते शी संबं णध्त वाद देखील वेगळा व य वसाय चाल ्त ो. त या मुळे अनेकदा चुकीचे दस्त को ि ी केले, अनेक व षा ांपासून ्त यार आहे मात्र त या मध ये ही अनेक पळवाटा काढ ्त ा येऊ णक ंवा बेकायदेशीर कृत या शी णन बंधक का या्ड लयाचा संबंध नसल या चा या णव षयी लगेच मा णह्त ी काढ ्त ा ये ्त नाही. २०१६ मध ये मी स व्त ः वास्तव या ला शक ्त ा ्त . त या मुळे अशा अनेक यंत्र ि ा करण या ऐवजी सगळ यां वर णन यंत्र ि दावा त यां च या कडून करण या्त ये ्त ो. यासंद भा्ड्त शासनाकडून अ णध क अस ि ाऱ या सोसायटीची जमीन बांधकाम व या वसा णय काने स व्त ःच या नावे ठेव ि ारी एकच यंत्र ि ा कर ि े गरजेचे आहे. या सगळ या वर खात या चे मं त्री स प ष्ट ्त ा ये ि े आवश य क आहे. करून घे ्त ली. त या साठी औं धचा दस्त कोंढव या्त नोंदवला गेला. त या नं ्त र चंद्रशेखर बावनकुळे यांनी देखील लक्ष दे ि े गरजेचे आहे. दुय य म णन बंधक का या्ड लय णक ंवा दस्त नोंद ि ी णव भाग हा गुन हा दाखल करून मी ्त े प् कर ि उघडकीस आ ि ले. परं ्त ु यावरून हे ल क्षा्त - व व जय कुंभार, मा णह्त ी अ णध कार का य्ड क ्त ते राज या च या ण्त जोरी ्त भर घालण या चे काम कर ्त ो. दस्त नोंद ि ीसाठी आवश य क असलेल या मु द्रां क व नोंद ि ी शुल का चे दर ठरलेले आहे ्त . वक क ल रां नी आण ण अधिक या ऱ ्रां नी संगनमताने होते नागरिकांची फसवणूक मुंबईमध ये मालम त्ते च या बाजारभावाच या सहा ट के मु द्रां क शुल क भरावे लाग ्त े. म हि जे ्त ु म ही एखादा फ्लॅ ट एक कोटी रु पयांना णव क ्त घे ्त ला क या् द या प या ळ या व या दस्त नोंद ि ी का या्ड लयांमध ये चाल ि ाऱ या ्त र त या साठी सहा लाख रु पये मु द्रां क शुल क म हि ून भरावे लाग ्त ा ्त . "आंबेगाव येथील हवेली क्र मांक २० गैर प् कारांमध ये अनेकदा खरेदी- णवक्री कर ि ारे, त या सोब ्त च एकू ि मूल या च या एक ट का र क म णक ंवा कमाल 30 हजार रु च या दस्त नोंद ि ी का या्ड लया ्त सहदुय य म वकील आणि अ णध काऱ यां चे संगमम ्त पाहायला पये नोंद ि ी शुल क म हि ून आकारले जा ्त े. णन बंधकावर झालेला हल् ा अत यं्त दु द दैवी णम ळ ्त े. अनेकदा बोगस कागदप त्रां च या आधारे दस्त नोंद ि ी इ ्त र औपचार र क ्त ा या घटकाखाली म हि जेच साहेबांचे चा जते स आणि णन षेधा ह्ड आहे. सनदशीर मा गा्ड ने काम केली जा ्त े. मात्र असे प् कार उघडकीस आल या नं ्त र बोगस वेगळे अस ्त ा ्त अशी च चा्ड कुठल या ही दस्त नोंद ि ी का या्ड लया ्त कर ्त ाना अशा प् कारे शासकीय अ णध काऱ या वर कागदपत्र दाखवून शासनाची ि सव ि ूक केल याप् कर ि ी ऐकायला णम ळ ्त े. हा ्त उचल ि े कायदेशीर चौकटी ्त बस ि ारे नाही. खरेदी- णवक्री कर ि ाऱ यां वरच गुन हे दाखल हो ्त ा ्त . प ि मुंबई प् मा ि े पु ि े, ठा ि े आणि नागपूरमध ये सा ्त ट के मु द्रां क शुल क अपुऱ या कागदप त्रां मुळे णक ंवा णन यमांच या या सगळ या ला ्त े वढेच जबाबदार अस ि ारे अ णध कारी कारवाई पासून सुर णक्ष्त भरावे लाग ्त े. ग् ा मी ि भागा ्त अशोक आकार ि ीचा दर चार ट के इ ्त का अटींमुळे दस्त नोंद ि ी कर ्त ाना अडच ि ी ये ि े राह ्त ा ्त . त या मुळे बोगस दस्त कर ि ाऱ या स वा ांवरच कठोर कारवाई व हा यला हवी. आहे. म णह लांसाठी या प् त ये क स्तरावर एक ट का कमीची सवल ्त आहे. स वा भा णव क आहे. मात्र, जर अ णध कारी आणि वकील णक ंवा पक्षकारांमध ये पुण या सारख या शहराच या उपनगरांमध ये अनेकदा मंजुरी नसूनही बांधकाम प् कल प म हि जे पुण या्त पुरुषाच या नावावर मालम त्ता नोंदवली जा ि ार असेल काही म ्त भेद अथवा आ क्षे प अस ्त ील, ्त र त या साठी दाद मागण या साठी केले जा ्त ा ्त . शहरा ्त ील घरांच या णक ंम ्त ीपे क्षा कमी णक ंम ्त ी ्त ्त ी घरे णव कले ्त र सा ्त ट के आणि म णह लेच या नावावर नोंदवली जा ि ार असेल ्त र न या यालये उपलब ध आहे ्त . कायदा हा ्त ा ्त घेण या चा अ णध कार को ि ालाही जा ्त ा ्त . पुण या मध ये स थाणय क होण या साठी आलेले मध य मव गवी य या सगळ या ला बळी सहा ट के मु द्रां क शुल क भरावे लाग ्त े. नाही. अ णध काऱ यां नी आपल या पदाचे क ्त्ड व य पार पाडावे आणि व णक लांनी पड ्त ा ्त . प् लॉटला णक ंवा फ्लॅ टला शासनाच या स व्ड मान य्त ा आहे ्त का ? कागदप त्रां ची सर ्त ेशेवटी, मु द्रां क व नोंद ि ी शुल क णव भाग हा राज या ला श् वकीलीची म या्ड दा पाळावी. सध या णजल ह् ा्त कुठेही दस्त नोंद ि ी करण या ची पड ्त ाळ ि ी झाली आहे का ? बोगस कागदप त्रां चा आधार घे ्त लेला नाही ना ? ी मं ्त बनवून दे ि ारा मा ग्ड णक ंवा स्त ो्त आहे. महारा ष्ट्ा ला दरव षवी मुभा असल या ने काही प् मा ि ा ्त गैर प् कार आणि वाद वाढल या चे णद सून ये ्त को ि्त ाही गैर प् कार केलेला नाही ना ? याची पड ्त ाळ ि ी अनेकदा नागर र कांकडून सुमारे 55 ्त े 60 हजार कोटींचा महसूल मु द्रां क व नोंद ि ी शुल का च या आहे. या घटनेमुळे राज य भरा ्त ील ५२३ का या्ड लये बंद राहून २०० कोटी रु केली जा ्त नाही. हा णव षय देखील ण लिष्ट असल या ने अनेकांना पुरेशी मा णह्त ी नस ्त े. स व रूपा ्त णम ळ ्त ो. पुढील पाच व षा्ड्त हा आकडा एक लाख कोटींवर पयांचा महसूल ठप प झाला आणि सामान य नागर र कांना ि टका बसला. त या मुळे अशी घरे घे ्त ल या नं ्त र हे गैर प् कार ल क्षा्त ये ्त ा ्त . अनेक मध य मव गवी य पोहोचवण या चे सरकारचे उ णद् ष्ट आहे. महसुलाच या माध य मा ्त ून या स व्ड प् कर ि ा ्त मूळ चूक को ि ाची, याचा शोध घेऊन प् शासनाने आणि नागर र कांची ि सव ि ूक हो ्त े. त या मुळे नागर र कांनीही स ्तक ्क राहून कायद् ा च या राज या च या ण्त जोरी ्त भर पड ि े या ्त काहीच गैर नाही. परं ्त ु भ्रष्ट मा गा ांचा पो णल सांनीहा कठोर पावले उचलली पा णह जे ्त .’’ चौकटी ्त च स व्ड गो ष्टी हो ्त आहे ्त का याची खबरदारी घ या वी. अवलंब करून स व्त ःची ण्त जोरी भरण या चा गोरखधंदा अनेकांकडून -ॲड. संभाजीराजे थोरवे, कायदे ्तज ज्ञ .- रोहन सुरवसे-पा ्ट ील, सामा णज क का य्ड क ्त ते सुरू आहे.