डें डेंग्यू प्र तिबंधक लस भारतात

१५ पुणे, मंगळवार, २८ जुलै ते ३ ऑगस्ट २०२६ IN डें ्ह ी लस प्र ी -व ्हॅसकसि ेश ि स क् ी निं र ि करता देता येते. ग यू ्ह ा 'एडीस इ नज प् ी ' म्हणू ि ओळखल या डेंग य यू प्र धत बंधक लस सूक् म जीवाऐवजी त या तल या आवश य क ज ि ुकीय सूच ि ांवरच म्हणजेच, लस घेणाऱ या व यक्ती ला ती घेण या पू व वीच या काळात जाणाऱ या डासांमुळे ्ह ोणारा नवि ाणूजन य आजार डेंग यू च या प्र नत बंधासाठी साचलेल या ताज या पाण या त लक्ष कें नद् त केले जाते. पर र णामी लसीमधू ि उच्च द जा्ग ची प्र डेंग यू ची ला र ण झाली ्ह ोती नक ंवा ि ा ्ह ी, याची चाचणी ि असतो. डेंग यू च या नवि ाणूचे DENV-1, DENV पैदास ्ह ोणाऱ या एडीस इ नज प् ी प्र कारच या डासांचे नियंत्रण, नत कार श क्ती नम ळते. करता घेता येते. का ्ह ी इतर प्र कारच या डेंग यू लसी घेता ि ा -2, DENV -3 आ नण DENV-4 असे चार उपप्रकार, डासांच या चाव या पासू ि वैय नक्त क संरक्षण आ नण ि ुकताच क यू डें र ा लसीला ज र ातल या ४२ देशां ि ी मान य ता अशी पू व्ग तपासणी अनिवा य्ग असते, परंतु भारतात नद ल या म्हणजे सेरोटाइप स असतात. या चारांपैकी कोणत या्ह ी एका प्र भारतात सीडीएससीओची मान य ता नम ळू ि सुरु नद लेली आ ्ह े. तसेच जा रनत क आरोग य जाणाऱ या क यू डें र ा लसीसाठी ती चाचणी करायची र रज कारच या नवि ाणूच या संसर ा्ग मुळे डेंग यू ्ह ोतो. ्ह ोणारी डेंग यू प्र नत बंधक लस घेणे ्ह े असतात्त. संघट ि े ि े केलेल या लसीच या उपयुक्ततेच या ि सते. ज र भरातील १२५ हू ि अ नध क देशांमध ये डेंग यू च या २० जुलै २०२६रोजी केंद् ी य आरोग य व कुटुंब परीक्षणात यापू व वीच यशस वी ठरली आ ्ह े. या लसीचे ज र भरात २.४ कोटींहू ि अ नध क डोस नव तर र त साथींमुळे सा व्ग जनिक आरोग या चे ती ि तेरा वाजतात. कल या ण मं त्रा लयांतर्गत का य्ग रत असलेल या केंद् ी य त या मुळे ती युनिसेफ आ नण पॅ ि अमेर र क ि केले र ेले आ ्ह ेत. नव क् ी पश चा त केलेल या निरीक्षणामध ये ज र ामध ये डेंग यूि े आजारी पडणाऱ या एकूण रू ग णां पैकी एक औ ि ध मा ि क नियंत्रण संस थेि े (सीडीएससीओ) डेंग्यू प्र उत्तम सुर नक्ष तता आढळली असू ि , कोणते ्ह ी त्र ा सदायक तृतीयांश रु ग ण भारतात आढळतात. र ेल या दो ि दशकांत भारतातील प न्ह ल या डेंग यू लसीला सा व्ग जनिक दुष प र र णाम आढळलेले ि ा ्ह ीत. श ्ह रीकरण, ्ह वामा ि बदल, मच छ रांच या वस ती तील स व रूपात लसीकरण करण या साठी आ नण डॉ. अविनाश भोंड ि े दर व िवी डेंग यू च या साथी ि े ग् ा सल या जाणाऱ या भारतामध ये , बदल आ नण लोकसंख या वाढ यामुळे भारतातील डेंग यू च या त या साठी नव क् ी करायला परवा िर ी नद ली. प न्ह ल या डेंग यू लसीची मान य ता ्ह ा देशाच या सा व्ग जनिक रु ग ण संख ये त मोठी वाढ झाली आ ्ह े. ्ह ी मान य ता ‘औ ि ध व सौंद य्ग प्रसाध ि े (वैद्यकीय व व श्लेषक) तिबंधक आरोग या साठी केल या जाणाऱ या उपाय योज ि ांमधला एक डेंग यू च या निदा ि ासाठी केल या जाणाऱ या र क्ता च या कायदा, ऐ नत्ह ा नस क टप पा आ ्ह े. ्ह ी लस रा ष्ट्ी य वेक ट रजनित रो र चाचण यां मध ये न्ह मोग् ॅ म नक ंवा सीबीसी नियंत्रण का य्गक् मांतर्गत ( ि ॅश ि ल व ्हे क ट र बॉ ि्ग नड सीज म्हणू ि ओळखल या जाणाऱ या तपासणीमध ये , कंट् ो ल प्र ो ग् ॅ म) सुरू असलेल या वा ्ह क नियंत्रण, पाळत ठेवणे, मुख य त वे प् े टलेट स ज या साधारणपणे, दर लस भारतात लवकर निदा ि आ नण व य वस था प ि ाच या उपायां ि ा पूरक नम लीलीटरमध ये १.५ लाख ते ४.५ लाख ठरेल अशी अपे क्षा आ ्ह े. असतात, त या वे र ा ि े कमी ्ह ोऊ ला र तात. त या वैज् ाध िक पुरावे आ धण चाचण या १०,००० नक ंवा त या हू ि्ह ी कमी ्ह ोऊ शकतात. प् या लसीला खालील आधारावर मान य ता देण या त े टलेट स कमी झाल या मुळे शरीरांतर्गत आली आ ्ह े : स था निक (एन डेनम क) आ नण र ैर-स था निक रक्तस्त ा व ्ह ोऊ ि लघवीतू ि , शौचातू ि , थुंकीतू ि ( ि ॉ ि एन डेनम क) अशा डेंग यू च या साथीच या दोन ्ही प्र कारांमध ये रक्त पडू शकते.बहुतेक रु ग णांि ा ्ह ोणारा संसर्ग ्ह े ल थ ऑर्ग ि ायझेश ि सारख या जा रनत क संस थां कडू ि खरेदी ्ह ी लस सुर नक्ष त आ ्ह े. ्ह ी लस घेतलेल या व यक्ती ची डेंग यूनव रोधी प्र ्ह ा सौम य नक ंवा लक्षण नव र न्ह त ्ह ी असू शकतो. करता येते. नत कारक्षमता आ नण का य्ग क्षमता वाढते, याबाबतचे निष कि्ग मात्र का ्ह ी रु ग णां मध ये , डेंग यू ्ह े मोरे नज क नफ व्हर १९४०’ व ‘औ ि ध या लसीची नि नम्ग ती व ्हे रो सेल स या प्र कारच या पेशीमध ये जा रनत क पातळीवर न लिनिकल डेव्हलपमेंट का य्गक् मातू ि नक ंवा डेंग यू शॉक नस ंड् ो म असे र ंभीर र ुंता र ुंतीचे त्र ा स उद्भवू नियम, १९४५’ अंतर्गत लसीच या र ुणव त्ता , सुर नक्ष तता आ नण ्ह ोते. यात टाइप-२ डेंग यू नवि ाणूशी चार ्ह ी प्र कारच या नस द्ध केले र ेले आ ्ह े.ब् ा झील, थायलंड, शी लंका अशा शकतात. याच कारणामुळे डेंग यू च या तापात अॅस सप री ि सारखी का य्ग क्षमतेच या सखोल वैज् ा निक मूल य माप ि ा ि ंतर देण या त नस रोटाइपसाठी असलेली ज ि ुके समा नव ष्ट केली जातात, ८ हू ि अ नध क देशातल या व यक्त तींवर या लसीच या चाचण या रक्त पातळ ठेवणारी औ ि धे घ या यची ि सतात. आली आ ्ह े. ्ह ी लस ४ ते ६० व ि षे या वयो र टातील व यक्त तीं ि ाच त या तू ि नवनश ष्ट पृष्ठभा र ीय प्र नथ णे नि मा्ग ण ्ह ोतात. त या मुळेच घेतल या आ ्ह ेत. डेंग यू चे खा त्री लायक निदा ि ए ि एस-१, डेंग यू आयजीएम द्य ा वी असे अधोरे सख त केले आ ्ह े. लसीमध ये अ ि ुवां नश कदृष्ट ा सुधार र त (जे ि े नट कली भारतातील ४ ते ६० व ि षे र टाच या लोकसंख ये वर फेज-३ आ नण डेंग यू आयजीजी या रक्त तपासणीमधू ि ्ह ोते. या ज म्गि ीतील टाकेडा जीएमबीएच या कंप ि ी ि े ब ि वलेली मॉ नड फाईड) नवि ाणू असतात. सुर नक्ष तता आ नण प्र नत कारक्षमता याबाबत केलेले म ्ह त व पू ण्ग आजाराची लक्षणे म्हणजे, अचा ि क खूप थंडी भरू ि खूप क यू डें र ा ि ावाची लस भारतात आयात केली जाणार आ ्ह े. शीत प्र नक् या करू ि कोरड् ा केलेल या पावडरच या संशोध ि केले र ेले आ ्ह े. आरोग य तज ज्ां च या मते, ्ह ी लस तीव्र ताप येतो, डोके कमालीचे जास त दुखते, मळमळ ्ह ोते, ती टेट् ा व ्हॅ लेंट लाइव्ह, अॅटेन यु एटेड प्र कारची आ ्ह े, म्हणजे (फ् ी झ-ड् ा य पावडर) स व रुपात ्ह ी लस दवाखान यांि ा डेंग यू ्ह ोण या ची शक य ता लक्षणीयरीत या कमी करू शकते. डोळ यां च या मा र े वेद ि ा ्ह ोतात, ्ह ातापायांचे सांधे आ नण यात डेंग यू च या चार ्ह ी प्र कारच या नवि ाणूंचा प्र नत बंध ्ह ोतो. पुरवली जाते. ्ह ी पावडर लसीसोबत पुरवल या जाणाऱ या पण तरी ्ह ी मच छ रदाणी वापरणे, घरात आ नण पर र सरात स िा यूंमध ये तीव्र वेद ि ा ्ह ोतात आ नण का ्ह ी रू ग णां मध ये डेंग यू च या नवि ाणूं नव रुद्ध प्र नत कार श क्ती देणाऱ या या लसीमध ये , एक द् ा वणात नम सळू ि (र र कन नसट ट् ू श ि ) आ नण पाणी साचू ि देणे आ नण इतर प्र नत बंधात म क उपाय करणे त व चेवर पुरळ ्ह ी उठते. डेंग यू साठी आजवर कोणता ्ह ी नवनश ष्ट मारकश क्ती कमी केलेले, नज वंत पण क्ष ी ण केलेले नवि ाणू त व चेखाली (सबक यु टेनियस) इंजेक शि म्हणू ि नद ली जाते. लसीचे वेळापत्रक : प्र त ये की ०.५ नम ली नल टरच या दो ि नत तकेच म ्ह त् वा चे असते. लस घेण या पू व वी आपल या वैद्यकीय नवि ाणू नव रोधी औ ि ध उपलब ध ि ा ्ह ी. त या मुळे या आजारात असतात. क यू डें र ा लस रीकॉ समबि ंट डीए ि ए पद्धती ि े डोसमध ये ्ह ी लस नद ली जाते. या दो ि डोसमध ये ३ म न्ह न यां चे इ नत्ह ासाबाबत डॉक ट रांचा सल् ा अवश य घ या वा. शरीरातील पाण या ची पातळी राखणे आ नण लक्षणांपासू ि ब ि वली जाते. र र कॉ समबि ंट तंत्रज् ाि ्ह ी लस नि नम्ग तीची अंतर ठेवायचे असते. आराम देणे यांसारखे आधारभूत उपचार नद ले जातात. एक आधुनिक आ नण अचूक पद्धत असू ि , यात संपू ण्ग