।माझ् ा मनीचे आवडी, पंढरपुरा नेईन गे गुढी ।

८ पुणे, मंगळव ञा र, ७ ि े १३ जुलै २०२६ IN ।माझ् ा मनीचे आवडी, पंढरपुरा नेईन गे गुढी । ‘ज्ञा नबा-तुकाराम’ च् ा वारी नक्की सुरू कधी झाली? ज ् घोषात आणि टाळ- मृदंगाच् ा गजरात देहभान ण िसरून नाच ि ारे ि ारकरी पा णह ले, की डोळ् ां समोर उभी राहते ती फक्त त् ां नी ि ारीला एक न ि े आणि णर स त ब द रू प देण् ा चे महाराजांची ि पालखी आणि देहूहून तुकाराम महाराजांची पंढरीची ि ारी. ि ारी म हि जे के ि ळ ठर ि ले. नारा ्ि बाबांनी संत तुकाराम महाराजांच् ा पालखी स ि तंत्रप ि े णन घू लागली. आज महाराष्ट् ा च् ा पा ् ी प्र ि ास नाही, तर तो महाराष्ट् ा च् ा चांदीच् ा पादुका पालखीत ठे ि ून आळंदीला आ ि ल् ा कानाकोपऱ् ा तून सुमारे ४३ मानाच् ा पालख् ा पंढरपूरला मातीतील भ क्ती चा आणि संस क कृतीचा आणि णत थे संत ज् ा नेश ि र ् े तात. इंदिरा तेंडोलकर व गायत्री चव् ा ण स िा वात मोठा सोहळा आहे. आषाढाची महाराजांच् ा पादुकाही व ञा रीचे मुख य च ञा र प्र क ञा र : चाहूल लागताच प्र त् े क ण िठ्ठलभ क्ता च् ा त् ा च पालखीत ठे ि ल् ा . ि ारकरी संप्रदा ् ात िषावा तून चार मनाला पंढरपूरची ओढ लागते. ऊन- ि ेळा पंढरपूरची ि ारी केली जाते. मराठी म णह न् ां नुसार पुढे इ.स. १८३० प ्ां त ही एकत्र पालखीची परंपरा सुरू पा ि साची प िा वा न करता, ण िठ्ठलाच् ा णत चे स ि रूप खालीलप्रमा ि े आहे: होती. मात्र, काही कौटुं णब क ि ादांमुळे ही जुळी पालखी दर वा नासाठी मैलोन मै ल चालत जा ि ाऱ् ा ि ारकऱ् ां चा हा १. आष ञा ढी व ञा री : आषाढ र ु द एकाद र ीला 'दे िर् नी परंपरा खं णड त झाली आणि आळंदीहून ज् ा नेश ि र अनुपम सोहळा संपू िवा महाराष्ट् ा ला तल् ी न करून सोडतो. एकाद र ी' म हि तात. ् ा णदि सापासून ण िठ्ठलाची व ञा री म्हणजे क ञा य आण ण ण िच ञा इ ण ि ्हञा स? णन द् ा आणि चातु मावा स सुरू होतो, अ र ी श्र दा आहे. ि ाखरी ् े थील संतनगरीत एकत्र ् े तात. हा स िवा णद ं ड्ां चा सोप् ा र ब दां त सांगा ् चे तर, ण िठ्ठलाच् ा दर वा नासाठी ् ादरम् ा न मं णद र २४ तास खुले असते. महासंगम असतो. णत थून स िवा भक्त चं द् भागेच् ा णदर ेने पंढरपूरला पा ् ी जा ि ाऱ् ा भा ण िकांच् ा प्र ि ासाला ' ि ारी' २. क ञाणि तिकी व ञा री: का णतवा क र ु द एकाद र ीला भग ि ान णन घतात. पंढरपुरात पोहोचल् ाि र चं द् भागेत प ण ित्र म हि तात. ि ारी कर ि ाऱ् ा ् ा भ क्तां ना ' ि ारकरी' आणि ण िठ्ठल झोपेतून जागे होतात, असे मानले जाते. ् ा स ना न करून ण िठ्ठलाची प्र द णक्ि ा पू िवा केली जाते. त् ां च् ा समूहाला' णद ंडी'म ह टलेजाते. ि ारीचीहीपरंपरासुमारे ि ारीला भक्त चं द् भागेच् ा ि ाळ ि ंटात एकत्र ् े ऊन ८०० िषा ांपेक् ा जास त जुनी आहे. एका णस द ां तानुसार, संत ज् रात्रभर भजन-की तवा न करतात. एकाद र ीच् ा णदिर ी दुपारी ण िठ्ठल-रुक् मि ी आणि श्र ी ा नेश ि र महाराजांचे ि डील ण िठ्ठलपंत ् ांनी आषाढ आणि ३. म ञा घी व ञा री: माघ म णह न् ा तील र ु द एकाद र ीला ज ् ा राधारानीची मू तवी एका खास रथात ठे ि ून भव ् णम र िि ूक का णतवा क म णह न् ा त पंढरपूरला जाण् ा ची ि ारी सुरू केली एकाद र ी ही ् ा त्रा भरते. ् ा काळातही पंढरपुरात काढली जाते. अखेर आषाढ र ु द पौ णिवा मेला 'गोपालकाला' होती. पू ि वी ि ाहतुकीची साधने नसल् ा मुळे लोक पा ् ी जात मोठ् ा संख् े ने भा ण िक ग दवी करतात. होऊन ् ा णद व ् सोहळ् ा ची सांगता होते.पंढरीची ि ारी ही असत, तीच परंपरा आजही ि ारकरी मनोभा ि े जपत आहेत. ४. चैत्र व ञा री: णह ंदू न ििषावा च् ा प णह ल् ा म णह न् ा त म हि जे के ि ळ एक धा णमवा क ् ा त्रा नसून ती समता, बंधुभा ि आणि चैत्र र ु द एकाद र ीला कामदा एकाद र ी ही िषावा तील णन स सी म भ क्ती णर क िि ारी एक जी ि नप द ती आहे. जात- प ञा लखी सो ्ह ळ यञा ची सुरुव ञाि कशी झ ञा ली? प णह ली ि ारी भरते. पात, गरीब- श्री मंत हा भेद ण िसरून 'पुंड णल क ि रदा हरी आज आप ि ज् ा भव ् पालखी सोहळ् ा चे रू प महाराष्ट् ा तील ि ेग ि ेगळ् ा भागांतून णन घालेल् ा हजारो ण िठ्ठल' च् ा गजरात लीन हो ि ारा हा सोहळा महाराष्ट् ा चे पाहतो, त् ा ची सुरु ि ात इ.स. १६८५ मध् े संत तुकाराम णद ंड् ा आषाढ र ु द द र मीच् ा णदिर ी पंढरपूरज ि ळील ि ैभ ि आणि संस क कृतीची खरी ओळख आहे. महाराजांचे धाकटे सुपुत्र नारा ्ि बाबा ् ांनी केली.