८ सह्याद्रीच्या अथांग रांगांमध्ये निस ग गा िये क या ही ठिक या ण ये अगद री म ि मोकळ ये पण यािये सजवली आह ये त. उंचच उंच डोंगर, घ ि द या ट जंगल, निळ इत त ह या स या च्या खुण या जपण या रे गड-क क ल् ये ... अश या च निस ग ्गरम्य आण ण थर या रक ठिक या णांपैकी एक म्ह णज ये स या त या र या ज ज ल्ह या तील व या स
८ पुणे, मंगळवार, १७ ते २३ नोव्हेंबर २०२६ IN सह्याद्रीच्या अथांग रांगांमध्ये निस ग गा िये क या ही ठिक या ण ये अगद री म ि मोकळ ये पण यािये सजवली आह ये त. उंचच उंच
८ पुणे, मंगळवार, १७ ते २३ नोव्हेंबर २०२६ IN सह्याद्रीच्या अथांग रांगांमध्ये निस ग गा िये क या ही ठिक या ण ये अगद री म ि मोकळ ये पण यािये सजवली आह ये त. उंचच उंच डोंगर, घ ि द या ट जंगल, निळ ये श या र प या णी आण ण इत त ह या स या च्या खुण या जपण या रे गड-क क ल् ये ... अश या च निस ग ्गरम्य आण ण थर या रक ठिक या णांपैकी एक म्ह णज ये स या त या र या ज ज ल्ह या तील व या सोट या क क ल् या ! य ये थ ये पोहोचण्यास याि ी कर या व या ल या गण या र या बोटीच या प्र व या स, जंगल या तू ि ज या ण या री प या यव या ट आण ण अख ये र ग याि ल ये ल या ऐत त ह या स स क गड, ह या स या र या अ ि भव एख ु या द्या स या हसी च च त्रपट या च्या प्र व या स या ची अ ि भूती द ु ये तो. व या सोट या क क ल्ल या ल या व् याघ्रगड अस ये ही म्ह टल ये ज या त ये . कोय िया अभय या रण्याच्या घ ि द या ट व ि र या ईत, श श वस या गर जल या शय या च्या क यािया वर उभ या असल ये ल या ह या दु ग ्ग आजही भटकंती प्रये मींच्या आकर ्ग ण या च ये कें द् आह ये . स मुद्रसपाटीपासून सुमारे १,१७१ मीटर उंचीवर णम त्रमंडळी णक ंवा कुटुं र् ी ् ांच् ा समूहाने गेल् ा स ख च्ग णव भागून घेता ् े तो. व या सोट्याल या कस ये ज या यच ये ? असलेला वासोटा किल् ा ि ोयना नदीच् ा खोऱ या त प् त ्क् भाडे आणि उपलब ध ता जा ि ून घेण् ा साठी र् ाम ि ोलीतील अ णध कृत र् ोटचालकां ि ी आधी संप क ्क साधावा. आणि घनदाट जंगलाने वेढलेल् ा पर र सरात अंतर : पु ि े ते र् ाम ि ोली (वासोटा ट् े कचे र् े स व वह लेज) साधा िि को ् ना अभ ् ा ि ण् ा च् ा हद् ी त असल् ा ने वासोटा ट् े कसाठी वसला आहे. दु ग ्ग म भौगोल लि रचना आणि चोहोबाजूंनी १४० ते १६० णक लोमीट ि . वन णव भागाची प ि वानगी आवश ् क असते. र् ाम ि ोली ् े थे असलेली वनराई यामुळे पू व वी शत् ू ला या किल्ल ा प य यं त प्र वासाचा कालावधी : स व तःच् ा वाहनाने साडेतीन ते साडेचा ि ओळखप त्रा च् ा आधा ि े प ि वानगी घेण् ा ची प् ण रि ् ा पू ि्ग क ि ावी पोहोच ि े सहज शक्य नव्हते. याच नैसर ग गि ि संरक्ष ि ाचा तास. लागते. र् ोटींच् ा फेऱ् ा सकाळी साधा िि ७.३० ते १० ् ा वेळेत व व चार ि रू न छ त् पती श श वाजी महाराजांनी या मा ग ्ग : पु ि े-साता ि ा-कास पठा ि णक ंवा पाट ि फाटा – र् ाम ि ोली. असतात. त् ा मुळे सकाळी लवक ि र् ाम ि ोलीला पोहोच ि े ग ि जेचे किल्ल ा चा उपयोग तुर ं ग म्ह ि नही ू ि े ला स व तःचे वा ्ह न : पुण् ा तून मुं र् ई- र् ंगळुरू महामा गा्ग ने साताऱ् ा ला आहे. प ि तीसाठीही वन णव भागाने ठ ि वून णद लेल् ा वेळेचे शल या क या ध मगासध क या री पोहोचावे. तेथून कास पठा ि णक ंवा पाट ि मा ग गे र् ाम ि ोलीला जाता पालन क ि ावे लागते. संध् ा काळी पाच वाजेप ्बं त प ि त होता. जुन् ा ि ाळातील ि ैद् ां ना येथे ठेवले ् े ते. ि ेवटच् ा टप प ् ा तील ि स ता अ रुं द आणि वळ ि ावळ ि ाचा जात असे. असला, त ि ी परिस ि ातील णन स ग ्ग ि म ् दृ श् े प् वासाचा आनंद वासोट् ा चे जुना वासोटा आणि नवा वासोटा असे दोन भाग मानले वाढवतात. सा व्ग ज शन क वा ्ह तूक : स वाि गेटहून साताऱ् ा साठी एसटी र् स जातात. जुन् ा वासोट् ा चा परिस ि दु ग ्गम असून, तेथे जाण् ा व ि णन र्बंध आहेत. उपलब ध आहेत. साताऱ् ा हून र् ाम ि ोलीसाठी स थाणन क र् स णक ंवा त् ा मुळे प ््ग टक आणि ट् े क स्ग प् ा मुख् ा ने नव् ा वासोट् ा ला भेट देतात. खासगी जीपचा प ्ा्ग् आहे. मात्र, प् वासाचे वेळापत्रक आधी हा संपू ि्ग परिस ि को ् ना अभ ् ा ि ण् ा चा भाग असल् ा ने वन ् जीव आणि तपास ि े आवश ् क आहे. जैव णवणव धतेच् ा दृष् ी नेही अत् ं त महत् वा चा आहे. वाघ, णर्र् ट् ा , अस व ल, ट् ेशक ंग ग् ु प : पुण् ा तील अनेक ट् ेणक ंग ग् ु प एक णद वसी ् वासोटा गवे, सां र्ि ् ांसह अनेक प् का ि चे पक् ी ् ा जंगलात आढळतात. त् ा मुळे मो णह मा आ ् ो णज त क ि तात. ् ामध् े प् वास, र् ोट, वन णव भागाची वासोट् ा ची भटकंती म हि जे केवळ गडभ्रमंती नसून, णन स गा्ग च् ा समृद्ध प ि वानगी आणि जेव ि ाची व ् वस था असू ि कते. णव श वा त डोकावण् ा ची संधीही आहे. म ्ह त् वा ची सूचना : प णह ल् ां दाच वासोट् ा ला जात असाल, त ि शिवसागराच् ा जला ि् ातून बोटीची सफर अनुभवी ट् ेणक ंग ग् ु पसो र् त जा ि े अ णध क सो ् ीचे आणि सु िणक् त वासोटा ट् े कचे स वाबं त मोठे वै ण िष्ट्य म हि जे गडाव ि जाण् ा पू व वी क ि ावा ठ ि ते. सकाळच् ा र् ोटीची वेळ गाठण् ा साठी र् ाम ि ोलीला लवक ि लाग ि ा ि ा र् ोटीचा प् वास! र् ाम ि ोली हे ् ा ट् े कचे प् वे ि द् ाि . ् े थून ण िवसाग ि पोहोचण् ा चे णन् ोजन क ि ा. जला ि् ातून र् ोटीने मेट इंदवली ् े थे पोहोचावे लागते. साधा िि एक ते ् े ि े र् ं धनका ि क असते. णक ल ल ् ा व ि ि ा त्री मुक् ा म क ि ण् ा स प ि वानगी नाही. दीड तासांचा हा प् वास म हि जे णन स गा्ग च् ा सा ण निध् ा तील एक अ णव स मिि ी ् प् त ्क् प् वासापू व वी प ि वानगी, र् ोटींच् ा वेळा आणि णन् मांची अद्य ् ावत जलसफ ि . मा णह ती घे ि े आवश ् क आहे. जंगलातून जा ि ाऱ् ा ् ा वाटेव ि उंच झाडे, वेली, ि ानफुले, फुलपाख ि े दोन ही र् ाजूंना उभे असलेले उंच डोंग ि , णहि व् ा गा ि वन ि ाईचे प् णतणर् ं र् मेट इंदवली ् े थे उत ि ल् ा व ि खऱ् ा अ था्ग ने ट् े कला सुरुवात होते. ् े थून आणि णवणव ध पक ्ां ची सो र् त लाभते. ि ह ि ातील गोंगाटापासून दू ि , पानांची पाण् ा व ि उमटव ि ा ि ा णव स तीि्ग जला ि् आणि सभोवतालची ि ांतता... णक ल ल ् ा प ्बं त साधा िि सहा ते सात णक लोमीट ि ची पा ् पीट क ि ावी लागते. सळसळ आणि पक ्ां चा णक ल णर् लाट ऐकत चालण् ा चा अनुभव वेगळाच ् ा वाताव िि ात र् ोटीने पुढे स ि कताना ि ोजच् ा धावपळीचा णव स ि पडतो. चढाईसाठी अडीच ते तीन तास, त ि उत ि ण् ा साठी सुमा ि े दोन तास लागू असतो. वाटेत नागेश वि मं णदि लागते. ् े थून उजवीकडे गेल् ा स नागेश वि वासोट् ा च् ा ट् े कची ही सुरुवातच मन प् स नि क िि ा ि ी असते. ि कतात. एकू ि ट् े क मध ् म ते अवघड स व रूपाचा आहे. सुरुवातीला तुलनेने मं णदि ाकडे, त ि डावीकडे गेल् ा स वासोटा णक ल ल ् ा कडे जा ि ा ि ी वाट आहे. र् ोटीचे भाडे साधा िि दोन हजा ि ५०० ते चा ि हजा ि रु प ् ांप ्बं त असू सोपी वाट असली, त ि ी पुढे चढ ि तीव्र होत जाते. त् ा मुळे ि ा ि ीरिक क् मता जंगलातील मा ग ्ग अनोळखी असल् ा ने अनुभवी मा ग ्गद ि्ग कासो र् तच पुढे जा ि े ि कते. एका र् ोटीत साधा िि आठ ते दहा ज ि प् वास करू ि कतात. त् ा मुळे आणि पु ि े ि ी त ् ा ि ी अस ि े महत् वा चे आहे. ् ोग ् ठ ि ते.