सातपुड्यातील स्वर्गीय हिल स्टेशन .. दुर्लक्षित रत्न म्हणजे तोरणमाळ!

सातपुड् ा च् ा जंगलांमध् े वनस प ती आ क् ण पक ् ां ची पर्यटकांसाठी धता आढळते. स ग्वप्रे मी, प षिीक्न री षि क आ क् ण क् वक्व क् न जैव क्वक्व धतेत रस असणाऱ् ां साठी हा पर र सर क् व शे र महत्त ा च् ा सूचना आकर ्व क आहे. तोरणमाळला जाण् ा पू वदी वाहनात पुरेसे इंधन वन षिेत्रा त क् िरताना स् ाक्न क क् न् मांचे पालन करावे. भरून घ् ा . वन ् जीवांना त्र ा स देणे, मोठ् ा आवाजात संगीत लावणे जवळच् ा मोठ् ा गावांमध् े पेट् ो ल पंप, एटीएम क् क ं वा प् ा स सट कचा कचरा टाकणे टाळावे. आ क् ण वैद्यकी ् सु क् व धा अ क्ध क सहज उपलब ध ८. कॉफी गा डया न आण ण त टो रणा देवी मं णद र होऊ शकतात. ् ् ा मुळे आवश ् क रोख रक्कम तोरणमाळ पर र सरातील बागा आ क् ण धा क् म्व क स ् ळांना (पान ८ वरून) सुरक्षित अंतर राखावे. आ क्ण क् न्क्म त औ र धे सोबत ठेवा. भेट देऊन सहलीत आणखी रंग भरता ् े तो. क् न स ग्व रम ् ४. सनसे ् पॉईं ् आण ण सनराइज पॉईं ् : सूर ा यास त - डोंगराळ भागात मोबाइल नेटव क ्क म ् ा्वक्द त असू वातावरणात क् न वांत वेळ घालवण् ा साठी ही क् ठ काणे सू र योद र ाचा अ णव स म रणी र क्ष ण शकते. महत् वा चे पत् े आ क्ण प्र वासाची मा क् ह ती उप ् ुक्त ठरू शकतात. मात्र, प्र ्् षि भेटीपू वदी ् ् ां ची ा च् ा प व ्व तरांगांमागे मावळणारा सू ््व सातपुड् आधी जतन करून ठेवा. उपलब ध ता आ क् ण प्र वेशाची स स् ती तपासून घ् ा . पाहणे हा तोरणमाळमधील खास अनुभव ठरू शकतो. घाटरस् ् ां वर सावधपणे वाहन चालवा. त टो रणमाळची खा णसर त का र ? आकाशातील रंगांची उधळण, डोंगरांच् ा सावल् ा आ क् ण पावसाळ् ा त क् व शे र काळजी घ् ा . महाबळेश व र, लोणावळा आ क् ण मा ् े रानसारख् ा बदलणारा प्र काश ् ामुळे हा पर र सर छा ् ा क्च त्र कारांसाठी दऱ् ा , धबधबे आ क् ण तलावांच् ा पर र सरात सुरक्षित लोक क्प्र् प ््व टनस ् ळांवर ग द दी वाढत असताना आकर ्व क ठरतो. अंतर राखा. तोरणमाळचा शांत पर र सर प ््व टकांना वेगळा अनुभव देतो. ा वेळी सू ् योद ् पाहण् ा साठीही ोग ् सकाळच् ् स् ाक्न क संस क कृ ती, धा क् म्व क स ् ळे आ क् ण े ् ील स् ाक्न क आ क् द वासी समाजजीवन, पारंपर र क ् क् ठ काण क् न वडता ् े ते. मात्र, स् ाक्न क मा ग्व द श्व न घेऊनच वन षिेत्रा तील क् न् मांचा आदर करा. प् खाद्यसंस क कृ ती, लोकपरंपरा आ क् ण स गा्व शी असलेले क् न अशा क् ठ काणी जा. ा स सट कचा कचरा टाकू नका. क् न स ग्व स व च छ नाते हे ् ा प्र देशाचे महत् वा चे वै क्श ष्ट्य आहे. क् भ ल, पावरा ५. खडकी पॉईं ् : डोंगररांगांचे णव्ह ं गम दृ श र ठेवण् ा ची जबाबदारी प ््व टकांचीही आहे. एकदा आ क्ण नाहल ् ांसारख् ा स् ाक्न क समुदा ् ांच् ा संस क कृ तीची मं णद र : श्रद् ा आण ण परंपरेचा संगम डोंगर, जंगल, खोल दऱ् ा आ क् ण दूरवर पसरलेली तोरणमाळला जाऊन तर पाहा! ओळख करून घेताना ् ् ां च् ा परंपरा आ क् ण जीवनशैलीचा तोरणमाळ पर र सराला धा क्म्व क आ क् ण आध् ास ् म क गावे पाहण् ा ची आवड असेल, तर खडकी पॉईंटला भेट आदर राखणे महत् वा चे आहे. महत् व ही लाभले आहे. म सच छ ं द्रना ् गुहा आ क् ण गोरखना ् देता ् े ईल. ् े ् ील क् व हंगम दृ श् े क् न स ग्वप्रे मींना आक क् र्व त ् े ् े आल् ा वर प्र ् ् े क षि ण एखा द्या क् न् ो क् ज त प ््व टन द श्व नासाठी ् े तात. ् ा काळात पर र सरात ग द दी वाढत मं क् द र ही भा क् व कांसाठी महत् वा ची क् ठ काणे आहेत. करतात. का ््व क्र मात घालवण् ा ची गरज नाही. तलावाच् ा काठावर असल् ा ने क् न वास आ क्ण प्र वासाचे क् न् ोजन आधी करणे म सच छ ं द्र ना ् ऋ र ींनी ् े ् े तपस् ा केल् ा ची मान ् ता प्र च क् ल त ट् ेक् क ं ग ं वा पा ् वाटांवरून िरण् ा चे ोजन क् क क् क् न् शांतपणे बसणे, डोंगरांवरून वाहणारा वारा अनुभवणे, आवश ् क आहे. आहे. करताना हवामान, मा गा्व ची स स् ती आ क् ण स् ाक्न क सूचनांचा ७. त टो रणमाळ वन र जीव अभ र ारण र : जंगलाची पक ् ां चे आवाज ऐकणे क् क ं वा धुक् ा ने झाकलेल् ा प व ्व तरांगा महा क्श वरा त्र ी च् ा काळात ् े ् े मोठी ् ा त्रा भरते. क् व चार करा. समृ द् जैव णवणव धता न् ा हाळणे, एवढेच पुरेसे ठरते. महाराष् ् ा सह गुजरात आ क् ण मध ् प्र देशातूनही भा क् व क ६. मच्छ ं द्र नाथ गु ्ह ा आण ण ग टो रखनाथ