जेन-झी देशविरोधी नव्हे तर सर्वाधिक विश्वासार्ह

६ प्र पुणे, मंगळवार, ११ ते १७ ऑगस्ट २०२६ IN जेन-झी देशविरोधी नव् , े तर स ि वाध ध क विश्वास वा र्ह! द द ल् ी तील जंतर-मंतर ि रील आंदोलनकर्त्यां ि र लाठीमार झाला, पॅलेट गनचा ि ापर झाला असं बोललं जातं; तसंच या आंदोलनात देशविरोधी घटक घुसल् ा चेही सांग ग तले जात आहे. यात नेमके काय खरं अन् काय स ठे ि खोटं या ि र मी भाष्य करणार नाही, मात्र डोळे झाकू न कुणा ि र विश् ा ायचा असेल तर माझा विश् ा स ी हा GEN-Z ि र असेल, असं प्र वत पादन राष्ट् य स्व यंसे ि क संघाचे सरसंघचालक मोहन भाग ि त यांनी केलं ज त 'इंड ड या इंटरनॅशनल मू व् मेंट टू युनाईट नेशन्स' (IIMUN) का य ्यक्र मात बोलत होते. आहे. ते मुंबईत आयोज राष्ट् रीय स्व यंसेवक संघाचे सरसंघचालक मोहन भागवत व शेष मुलाखत यांची व श्न: जंतर-मंतरवरील खरी सु ि ार ि ा क्षकांपासून सुरू झाली पश आंदोल ्न कर्त ा ां ्न ा देशद् ो ही ठरवलं जात पा पह जे. नवीन पश क्षक त ् ार करून त् ां ना आहे, ्त ाबाबत आपलं मत का ्त ? सातत् ा ने प् पश क्ष ि दे ि ं आ प ि त् ां ची उत्तर: संवाद संपल् ा नंतर र ु ि वत् ा उंचाव ि ं ही देखील आजची स वा्ग त आंदोलनाचा मार्ग उरतो. ही मुलं आपलीच मोठी र रज आहे. प्र श्न: सध ्त ा सोशल मी कड्त ाचा वाढता आहेत, आपली पुढची प प ढी आहेत आ प ि वापर ही देखील एक समस ्त ा ब ्न ली माझं तर असं मत आहे की, नवीन प प ढी आहे. इतर देशांप्रमाणे भारतातही ही जास त प् ा मा प िक आहे. देशसेवा आ प ि अल प व ्त ी ्न मुलांसाठी समाजमाध ्त मांवर देशभक् ी ची भावना त् ां च् ा मध् े अ प िक क्नबां ध असावेत का? आहे. प्र श्न: आरक्षणाबाबत संघाचं मत क क ं वा उत्तर: मला असं वाटतं की, का ् दे भू कम का का ्त आहे? ्त ा आरक्षणाचा पक ं वा बंदी हाच ् ावर उपा ् नाही, तर के वळ पुढे राहून आदेश दे ि ारा ं वा कह लां ्न ा स् ा्न का ्न ाही? नेता क पक संघात म चाल ि ार नाही. अशा व ् क् ी एकत्र राहतात, उत्तर: ही मा पह ती अपू ि्ग आहे. राजकी ्त वापर होतो आहे का? समाजमाध ् मांवर पन् ंत्र ि ापे क्षा त् ा चा भा रि कर ि ारा नसावा, तर तो स व तःच् ा त् ां चे काही अ प िकार आ प ि व ् वहारांचे उत्तर: समाजात सामा पज क भेदभाव संघ स व् ं सेवक चालवत असलेल् ा इतर वापर कर ि ाऱ् ां मध् े स व् ं पश स त पनमा्गि व त्ग नातून आद श्ग घालून देत इतरांनाही पुढे प् श न पनमा्गि होतात; त् ा मुळे अशा अस सत त वा त असेप ् यं तच आरक्ष ि ाची स व्ग संस् ां मध् े म पह ला पुरु र ांच् ा खांद् ा ला हो ि े ही अ प िक र रजेचे आहे. को ि ती घेऊन जा ि ारा असतो; म र तो भलेही मा र े सहजीवनासाठी स व तंत्र का ् देशीर व ् वस् ा आवश ् कता आहे. मात्र, ती का ् मस व रूपी खांदा लावून काम करतात. संघाची मा पह ती खरी, को ि ती खोटी ् ाबरोबरच उभा राहून काम करत असू दे. त ् ार करण् ा चा पव चार होऊ शकतो. प्र श्न: भारत-पाक क स ता्न संबंधां कव ष ्त ी व ् वस् ा नसून समाज उन्नत करण् ा चं सुरुवात झाली तेव हा 'रा ष्ट ट्र से पव का स पम ती' को पव ि त् ा 'सो स्ग 'वर श वा स ठेवा ् चा सम पल ं र ी सहजीवनासाठी का ् दा करता आपलं मत का ्त ? सा ि न आहे. ज् ां ना आरक्ष ि ाचा लाभ ही स व तंत्र संस् ा स् ा पन झाली. जर आ प ि को ि त् ा मा पह तीपासून दूर राहा ् चे, े ईल आ प ि समाज तो स वी कारेल ासाठी ् ् उत्तर: भारत-पा पक स ता न संघर ा्ग च् ा पम ळतो, त् ां नी ् ा माध ् मातून स व तःची रा ष्ट ट्र से पव का स पम तीने ठरवलं, तर भ पव ष् ा त ् ाचा पव वेक प् त् े काने पव क पस त क के ला व ् वस् ा देखील पनमा्गि करता ् े ईल. मात्र, काळात आपल् ा सरकारने ि ोर ि ानुसार ती करून समाजातील इतर वं पच त प् र रा ष्टट्री् स व् ं सेवक संघात त् ां चा समावेश पा पह जे. का ् दा करून समाज बदल ि ार नाही; वा रि ं आवश ् क आहे. मात्र, असं असलं घटकांनाही पुढे आ ि ण् ा साठी जबाबदारी होऊ शकतो. सोशल मी पड् ावरील अल रो र र दममुळे ् ाउलट समाजातील स वी कार वाढल् ा नंतर प्र श्न: प ्त ाचा वरण व हवामा ्न बदल तरी लोकांमध् े संबं ि का ् मचे तोड ि े हा स वी कारली पा पह जे. आरक्ष ि ाच् ा मुद्द ा वर वापरक त्ायं ना त् ां च् ा आवडीच् ा का ् देही बदलतात. प्र श्न: देशातील वाढती बेरोजगारी ्त ाबाबत राष्ट् ी्त स व्त ं सेवक संघाची उपा ् नाही. संघर ्ग हा तात पु रत् ा स व रू पाचा समाजात पनमा्गि झालेला संघर ्ग हा पव चारसर ि ीचाच आश ् (content) आ कण र्ता सोबतच श् ी मंत व गरीब भू कम का का ्त ? असतो, मात्र मानवतेचं नातं का ् म आहे. आरक्ष ि ाच् ा तत् वा मुळे नव हे , तर त् ा चा सतत दाखवला जातो आ प ि ् ामुळे उत्तर: पव कासाचे सध् ा चे मॉडेल ्त ांच ्त ा मध ्ते वाढणारी दरी ्त ाबाबत का ्त त् ा मुळेच संघर ्ग संपल् ा वर संवाद पुन हा राजकी ् वापर झाल् ा मुळे वाढला आहे. ु वीकर ि वाढतं ् व संवाद कमी समाजात ध् प्र श्न: आपण कश क्ष णावर स कमर्तां वर हे शाश व त नाही. आपल् ा ला स व तःच् ा भू कम का घ ्ता ल? सुरू व हा् ला हवा. होतो ् . प्र श्न: समुदा ्त आ कण उत्तर: मुळात कसं आहे, स कमर्ता ्न े मू ्न केवळ च चा चा करतो घरापासून सुरुवात करावी ला र ेल. ् ावर उपा ् म हि ून समाजात LGBTQ समलैं कग क संबंध ्त ासंद भाचा त राष्ट् ी्त आप ि आपली मान पस कता बदलली आहोत, पण खरी गरज ही कश क्षणावर प ्ा्ग वर ि संरक्ष ि ासाठी क के वळ सरकारवर र 'रोल मॉडेल' उभे राहण् ा ची रज आहे. स व्त ं सेवक संघाची भू कम का का ्त ? पा पह जे! रोज र ार म हि जे फ क् ी्त उ रप न् ा च ्ता (जीडीपीच ्त ा ) सकल राष्ट् अवलंबून राहून चाल ि ार नाही. पा ि ी, पह ं सा, द् े र पक ं वा आक्रमक भा र ेला उत्तर: LGBTQ समुदा ् हा ा त उद् ो जकता नोकरी नाही, तर त् क क मा ्न सहा ्ट क् े ख चचा करण ्त ा ची आहे. वीज, प् ा स सट क अशा र ो ष्ट टीं चा वापर कमी समाजमाध ् मांवर अ प िक प् पस द् ी आ प ि आपल् ा समाजाचाच एक भा र असून (entrepreneurship) आ प ि कौशल ् ्त ाबाबत आपलं मत का ्त ? क के ला पा पह जे आ प ि ् ासाठीच आपल् ा अ प िक ' व ह् ू ज' पम ळतात ही वस तु स स् ती उत्तर: पनसशच तच! सरकारने त् ां च् ा शी सन मा नाने वा र लं पा पह जे. (skilled work) ् ांचाही समावेश घरापासूनच ् ाची सुरुवात क के ली पा पह जे. आहेच. ् ामुळे तरु ि ांनी कु ि ाला आद श्ग जीडीपीच् ा सहा टक्के ख च्ग हा पश क्ष ि ावर भारताच् ा सामा पज क परंपरेत त् ां ना होतो. ् ामुळेच स व् ं रोज र ार, उद् ो जकता ाची सुरुवात आप ि आपल् ा घरापासून ् मानावं, ् ाबाबत सज र रा पह लं पा पह जे. करण् ा ची र रज आहे. मात्र, ् ाबरोबरच स् ा न देण् ा ची परंपरा आहे, मात्र सम पल ं र ी आ प ि कौशल ् आ ि ार र त कामालाही क के ली तर त् ा तूनच एक जनमत त ् ार क पन के वळ लोक पप्् ता हा क र न मानता पनि ी वाढवताना पश क्ष ि व ् वस् े च् ा पव वाह हा भारती ् परंपरेतील पव वाह ळाली पा पह जे. श्र म प् पतठिे चा प् पतठिा पम होईल आ प ि सरकारवरही ि ोर ि ात म क मूल् ाप ि प ठित जीवन ज रि ाऱ् ा व ् क्तीं कडून प् र ु ि वत् े कडेही लक्ष दे ि ं महत् वा चं आहे. संस् े चा भा र नाही. पव वाह म हि जे क के वळ पव चार समाजाने पुन हा एकदा स वी कारला बदलांसाठी दबाव पनमा्गि होईल. े र ि ा घेतली पा पह जे. प्र श्न: भारताचे भावी ्न े तृ रव कसं पश क्ष ि हे व् ा वसा प् क हेतूने चालवण् ा ची ् क्तीं नी एकत्र राहण् ा ची व ् वस् ा दोन व पा पह जे. आपल् ा ला 'श्रम प् पतठिा ' पुन हा असावं, तुम हा ला ्न े मकं का ्त वा ्ट तं? र ोष्ट नाही, तर ती सरकारबरोबरच नव हे , तर कुटुंब व ् वस् ा आ प ि पुढील आ ि ावी ला र ेल. शब् ां कन : उत्तर: नेतृत व म हि जे क के वळ प्र श्न: राष्ट् ी्त स व्त ं सेवक संघातील क्ष ि ाच् ा समाजाचीही जबाबदारी आहे. पश प प ढीच् ा जड ि घड ि ीशी संबं प ित संस् ा पद पक ं वा अ प िकार नसून स व तःच् ा म कह लांच ्त ा समावेशाबाबतही सात र्ता्न े र ु ि वत् े बाबत समाजाने पनसशच तप ि े आहे. त् ा च वेळी समलैं पर क जोडप् ां च् ा संकेत देशपांडे, राजरत्न जोंधळे आचर ि ातून प् े र ि ा देण् ा ची क्ष मता आहे. च चा चा होत असते. राष्ट् ी्त स व्त ं सेवक दक्ष रा पह लं पा पह जे; तसेच पश क्ष ि ातील सहजीवनाची वस तु स स् ती नाकारून