राष्ट्रपती द्रौपदी मुर्मू यांच्या हस्ते देशातील सर्वोच्च नागरी सन्मानांपैकी एक असलेल्या पद्म पुरस्कारांनी महाराष्ट्रातील मान्यवरांचा गौरव करण्यात आला. कला क्षेत्रातील उल्लेखनीय योगदानासाठी अलका याज्ञिक यांना पद्मभूषण पुरस्कार प्रदान करण्यात आला. तसेच कला क्षेत्रासाठी सतीश शाह (मरणोत्तर), भिकल्या लाडक्या धिंडा आणि माधवन रंगनाथन, वैद्यकीय क्षेत्रातील कार्यासाठी डॉ. आर्मिडा फर्नांडिस, व्यापार व उद्योग क्षेत्रातील योगदानासाठी डॉ. अशोक खाडे तसेच क्रीडा क्षेत्रातील उल्लेखनीय कामगिरीसाठी रोहित शर्मा यांना पद्मश्री पुरस्काराने सन्मानित करण्यात आले.
पद्मश्री पुरस्कार विजेते भिकल्या लाडक्या धिंडा यांनी आपली पारंपरिक वारली संस्कृती आणि दुर्मिळ होत चाललेले 'तारपा' वाद्य जागतिक पातळीवर पोहोचवले आहे. भिकल्या बाबांचा जन्म पालघर जिल्ह्यातील जव्हार तालुक्यातील वाळवंडा या छोट्या आदिवासी पाड्यात झाला. त्यांच्या कुटुंबाला तब्बल ४०० वर्षे जुना तारपा वादनाचा वारसा लाभला आहे. त्यांनी वयाच्या अवघ्या १० व्या वर्षापासून हे वाद्य वाजवण्यास सुरुवात केली होती. त्यांनी कधीही शालेय शिक्षण घेतले नाही, परंतु ७० ते ८० वर्षांहून अधिक काळ त्यांनी या कलेची अखंड सेवा केली. त्यांचे मुख्य उपजीविकेचे साधन केवळ शेती हेच होते. प्रचंड गरिबी असूनही त्यांनी कधीही तारपा वाजवणे आणि तो बनवणे सोडले नाही. "गरीबीपेक्षा आमची संस्कृती हीच आमची खरी श्रीमंती आहे," हा त्यांचा विचार मार्गदर्शक आहे. आधुनिक काळात तरुण पिढी या वाद्यापासून दूर जात असताना, भिकल्या बाबांनी गावोगावी जाऊन शेकडो आदिवासी तरुणांना तारपा वादन आणि ते बनवण्याचे मोफत प्रशिक्षण दिले. जानेवारी २०२६ मध्ये केंद्र सरकारने त्यांना 'अनसंग हिरोज' (जगासमोर न आलेले नायक) या श्रेणीत पद्मश्री पुरस्कार जाहीर केला आणि जून २०२६ मध्ये राष्ट्रपती भवनात राष्ट्रपती द्रौपदी मुर्मू यांच्या हस्ते त्यांना हा सन्मान प्रदान करण्यात आला.
तारपा हे केवळ एक वाद्य नसून, ते वारली आणि कोकण आदिवासी जमातींच्या अस्मितेचे, एकात्मतेचे आणि निसर्गाशी असलेल्या नातेसंबंधाचे प्रतीक आहे. वारली संस्कृती ही भारतातील सर्वात प्राचीन आणि वैशिष्ट्यपूर्ण आदिवासी संस्कृतींपैकी एक आहे. मुख्यत्वे महाराष्ट्रात पालघर, ठाणे, नाशिक आणि गुजरातच्या सीमावर्ती भागात राहणारा हा समाज पूर्णपणे निसर्गपूजक आहे. तारपा या वाद्याचा इतिहास मौखिक परंपरेतून शेकडो वर्षांपासून पुढे चालत आला आहे. हे पूर्णपणे नैसर्गिक घटकांपासून हाताने बनवले जाते. यासाठी सुका दुधी भोपळा (ज्याला 'कोंगा' म्हणतात) मुख्य सांगाडा म्हणून वापरतात. त्याला बांबूची नळी जोडली जाते आणि हवेची गळती रोखण्यासाठी ताडपत्री व मधमाशांचे मेण वापरले जाते. वारली संस्कृतीत तारपा हे एक पवित्र वाद्य मानले जाते. सुगीच्या दिवसात 'सावरी देवी' आणि 'गावदेवी' या निसर्गदेवतांना नवीन धान्य अर्पण करताना या वाद्याच्या सुरांनी त्यांची पूजा केली जाते. तारपा वाजू लागताच गावातील स्त्री-पुरुष एकमेकांचे हात धरून एका मोठ्या वर्तुळात नृत्य करतात. हे वर्तुळ (चक्र) कधीही तुटत नाही, जे जीवनाचे चक्र आणि समाजाची अखंड एकता दर्शवते. तारपा वादक या वर्तुळाच्या मध्यभागी उभा राहून नृत्याची गती आणि दिशा आपल्या सुरांनी नियंत्रित करतो.