पवित्र श्रावण महिना आणि निसर्गाची मुक्त उधळण करणाऱ्या पावसाळ्याच्या पार्श्वभूमीवर, पुण्याजवळील भोर तालुक्यातील किकवी परिसरातील 'श्री पाचलिंगेश्वर महादेव मंदिर' भाविकांसाठी आणि निसर्गप्रेमींसाठी मुख्य आकर्षण ठरत आहे. या नैसर्गिक दगडाच्या गुहेमध्ये 'पंचमुखी शिवलिंग' (पाच तोंडे असलेले शिवलिंग) पहायला मिळते.
महाराष्ट्रातील पुणे जिल्ह्यातील भोर तालुक्यातील पाचलिंगे (मोरवाडी) गावात सह्याद्रीच्या कुशीत लपलेले एक अत्यंत प्राचीन आणि शांत मंदिर आहे. पुणे शहरापासून अवघ्या ६० किलोमीटर अंतरावर, सह्याद्रीच्या डोंगररांगांमध्ये एका गुप्त गुहेच्या आत वसलेले हे मंदिर महाराष्ट्रातील अत्यंत दुर्मिळ आणि प्राचीन शिवस्थानांपैकी एक मानले जाते. प्रसिद्ध प्रति बालाजी मंदिर (केतकावळे) आणि बनेशवर मंदिराच्या जवळ आहे. पावसाळ्यात आणि हिवाळ्यात हा परिसर धुके, धबधबे आणि हिरवाईने नटलेला असतो. श्रावण सुरू झाल्यामुळे या निसर्गरम्य ठिकाणी महादेवाच्या दर्शनासाठी आणि पावसाळी पर्यटनाचा आनंद घेण्यासाठी पर्यटकांची मोठी गर्दी होत आहे.
पाचलिंगे गावच्या हद्दीत असलेल्या या मंदिराला मोठा ऐतिहासिक आणि पौराणिक वारसा लाभला आहे. स्थानिक आख्यायिकेनुसार, हे मंदिर पांडवकालीन असून एका अखंड डोंगराच्या आत गुहा पोखरून त्याची निर्मिती करण्यात आली आहे. गुहेच्या अगदी आत प्रवेश केल्यावर भाविकांना अत्यंत दुर्मिळ अशा पाच शिवलिंगांचे (पाचलिंग) दर्शन होते. गर्द अंधाऱ्या गुहेत महादेवाच्या पिंडीवर होणारा जलाभिषेक आणि तेथील गूढ, शांत वातावरण भाविकांना एका वेगळ्याच अध्यात्मिक विश्वात घेऊन जाते. मंदिराच्या आजूबाजूला असलेली बेलाची निसर्गदत्त झाडे या परिसराचे धार्मिक महत्त्व अधिक अधोरेखित करतात.
या पाचलिंगेश्वर मंदिराला केवळ धार्मिकच नव्हे, तर ऐतिहासिक महत्त्वही लाभले आहे. शिवकाळात छत्रपती शिवाजी महाराज आणि त्यांचे मावळे या दुर्गम गुहेचा वापर गुप्त हेरगिरी आणि स्वराज्याच्या गुप्त बैठकांसाठी करत असत, असे इतिहास अभ्यासक सांगतात. याच ऐतिहासिक स्मृती प्रीत्यर्थ गुहेच्या प्रवेशद्वाराजवळ छत्रपती शिवाजी महाराजांची एक भव्य आणि देखणी मूर्तीही प्रतिष्ठापित करण्यात आली आहे. इतिहास आणि अध्यात्माचा हा अनोखा संगम अनुभवण्यासाठी दरवर्षी लाखो दुर्गप्रेमी येथे हजेरी लावतात.
पावसाळ्यामध्ये हा संपूर्ण परिसर हिरव्यागार शालूने वेढला जातो. डोंगरावरून वाहणारे पाण्याचे झरे आणि आजूबाजूची शांतता मनाला भुरळ पाडते. विशेष म्हणजे, दुर्गम डोंगरात असूनही या मंदिरापर्यंत पोहोचण्यासाठी कोणताही कठीण ट्रेक करावा लागत नाही. अगदी मंदिराच्या पायथ्यापर्यंत पक्क्या रस्त्याची सोय असल्यामुळे लहान मुलांपासून ते ज्येष्ठ नागरिकांपर्यंत सर्वच जण सहजपणे येथे पोहोचू शकतात. एका दिवसाच्या कौटुंबिक सहलीसाठी हे पुणेकरांचे आवडते ठिकाण बनले आहे.
किकवी जवळील पाचलिंगे येथील हे देवस्थान सध्या श्रावणी सोमवार निमित्त फुलांनी आणि दिव्यांनी सजवले जात असून, प्रशासनातर्फे आणि स्थानिक ग्रामस्थांतर्फे भाविकांच्या सुरक्षेची व दर्शनाची चोख व्यवस्था करण्यात आली आहे. निसर्गाच्या कुशीत विसावलेल्या या जागृत शिवपिंडीचे दर्शन घेण्यासाठी यंदाच्या श्रावणात भाविकांनी आवर्जून भेट द्यावी, असे आवाहन मंदिर ट्रस्ट आणि स्थानिकांकडून करण्यात आले आहे.