महाराष्ट्र ही संतांची आणि देव-देवतांच्या पवित्र मंदिरांची भूमी आहे. या भूमीत अशी अनेक मंदिरे आहेत, जी केवळ धार्मिक श्रद्धेचे केंद्र नसून उत्तम वास्तुकलेचा आणि प्राचीन इतिहासाचा अद्भूत नमुना आहेत. महाराष्ट्राची सांस्कृतिक राजधानी असलेल्या पुणे शहरात आणि त्याच्या आसपास अशीच काही अतिशय दुर्मिळ आणि जागृत शिवमंदिरे आहेत, ज्यांची माहिती सर्वसामान्य नागरिकांना फारशी नसते. गर्दीपासून दूर, निसर्गाच्या कुशीत वसलेली ही मंदिरे मनाला असीम शांतता आणि आध्यात्मिक ऊर्जा देतात. भोलेनाथांच्या अशाच काही अनोख्या मंदिरांपैकी एक मुख्य मंदिर म्हणजे कात्रज जवळील 'चतुर्मुख शिव मंदिर' होय.
पुण्यातील प्रसिद्ध कात्रज बोगदा पार करून सासवड रस्त्याकडे जाताना, डोंगराच्या सुंदर कुशीत पठारवाडी आणि दरेवाडी गावाच्या हद्दीत हे अतिशय देखणे आणि मनमोहक मंदिर वसले आहे. या मंदिराचे सर्वात मोठे वैशिष्ट्य म्हणजे येथील शिवपिंडीची रचना. सामान्यतः आपल्याला सर्व मंदिरांमध्ये महादेवाची साधी पिंड पाहायला मिळते. परंतु, या मंदिरात महादेवाची सामान्य पिंड नसून, तिच्या चारही बाजूंना अत्यंत सुबक चेहरे कोरलेली 'चतुर्मुख' शिवपिंड पाहायला मिळते. भारतीय संस्कृतीत आणि अध्यात्मात या चतुर्मुख पिंडीला खूप मोठे महत्त्व आहे, कारण ही चार मुखे चार वेदांचे आणि चार मुख्य दिशांचे प्रतीक मानली जातात. अशा प्रकारची पिंडीची रचना भारतात अतिशय दुर्मिळ मानली जाते.
हे मंदिर केवळ त्याच्या दुर्मिळतेसाठीच नाही, तर तिथल्या जागृत आणि शांत वातावरणामुळे भाविकांना आकर्षित करते. डोंगराच्या कुशीत असल्यामुळे या मंदिराच्या परिसरात प्रचंड शांतता आणि निसर्गरम्य वातावरण अनुभवायला मिळते. शहराच्या गजबजाटापासून दूर असलेल्या या मंदिरात पाऊल ठेवताच मनातील सर्व चिंता दूर होतात. महादेवाची ही चार मुखी पिंड पाहताना प्राचीन भारतीय मूर्तिकलेचा अभिमान वाटल्याशिवाय राहत नाही. श्रावण महिन्यात, महाशिवरात्रीला आणि दर सोमवारी या मंदिरात दर्शनासाठी येणाऱ्या भाविकांची संख्या मोठी असते. अनेक शिवभक्त या जागृत देवतेच्या दर्शनासाठी आणि निसर्गाचा आनंद घेण्यासाठी येथे आवर्जून हजेरी लावतात.
पुण्याजवळ असलेल्या या पवित्र स्थानाला भेट देणे हा एक अविस्मरणीय अनुभव ठरू शकतो. जर तुम्हालाही इतिहास, प्राचीन वास्तुकला आणि अध्यात्माची आवड असेल, तर कात्रज जवळील पठारवाडी येथील चतुर्मुख शिव मंदिराला नक्की भेट द्या. हे मंदिर पुणेकरांसाठी आणि बाहेरून येणाऱ्या पर्यटकांसाठी एक अनमोल आणि पवित्र ठेवा आहे.