हा लेख सामान्य आरोग्य माहिती आणि घरगुती उपायांवर आधारित आहे. हा वैद्यकीय सल्ला नाही. कोणताही उपाय करण्यापूर्वी त्वचारोग तज्ज्ञ किंवा डॉक्टरांचा सल्ला घ्या.
आजकाल 20-25 व्या वर्षीच केस पांढरे होण्याची समस्या खूप वाढली आहे. शाळेत, कॉलेजमध्ये असतानाच डोक्यावर पांढरे केस दिसू लागले की आत्मविश्वास कमी होतो. मग अनेकजण महागडे कलर, डाय लावतात. पण एकदा पांढरा झालेला केस नैसर्गिकरित्या पुन्हा काळा होऊ शकतो का, हा सगळ्यांनाच पडलेला प्रश्न आहे. चला याचे वैज्ञानिक उत्तर समजून घेऊ.
केस पांढरे का होतात? मुख्य 5 कारणे
आपल्या केसांच्या मुळाशी मेलेनिन नावाचे रंगद्रव्य तयार होते. हेच केसांना काळा रंग देते. जेव्हा मेलेनिन तयार होणे कमी होते तेव्हा केस पांढरे होतात.
1. अनुवंशिकता - तुमच्या आई वडिलांचे केस लवकर पांढरे झाले असतील तर तुमचेही लवकर पांढरे होण्याची शक्यता जास्त असते. हा जेनेटिक विषय आहे.
2. व्हिटॅमिन बी 12, डी 3 आणि आयर्नची कमतरता - आजकालच्या खाण्यापिण्याच्या सवयींमुळे शरीरात बी 12 ची कमतरता खूप जाणवते. बी 12 कमी झाल्यावर मेलेनिन तयार होण्याची प्रक्रिया थांबते. शाकाहारी लोकांमध्ये हे प्रमाण जास्त दिसते.
3. जास्त ताण तणाव - सततचा ताण, चिंता, झोप पूर्ण न होणे यामुळे शरीरात ऑक्सिडेटिव्ह स्ट्रेस वाढतो. त्यामुळे केसांची मुळे कमकुवत होतात आणि लवकर पांढरे होतात.
4. थायरॉईड आणि हार्मोन्समधील बदल - थायरॉईड ग्रंथीचे काम बिघडले की केस पांढरे होणे, गळणे हे लवकर दिसते.
5. चुकीचे केमिकल आणि धूम्रपान - स्वस्त डाय, हेअर जेल, स्ट्रेटनिंगचा जास्त वापर आणि सिगारेट ओढणे यामुळे मेलेनिन लवकर नष्ट होते.
पांढरे केस पुन्हा काळे होऊ शकतात का? खरं काय आहे
याचे उत्तर दोन भागात आहे.
जर केस वयामुळे म्हणजे 40-45 नंतर नैसर्गिकरित्या पांढरे झाले असतील तर ते पुन्हा नैसर्गिकरित्या काळे होणे जवळपास अशक्य आहे. कारण त्या वयात मेलेनिन तयार करणाऱ्या पेशी कायमच्या बंद होतात.
पण जर केस कमी वयात म्हणजे 20-30 च्या आत व्हिटॅमिनची कमतरता, तणाव, झोप न येणे किंवा थायरॉईडमुळे पांढरे झाले असतील तर ते पुन्हा काळे होण्याची शक्यता असते. जर मुळ कारण दूर केले तर काही महिन्यांत नवीन येणारे केस काळे येऊ शकतात. पण आधीच पूर्ण पांढरा झालेला केस काळा होत नाही, तर मुळापासून नवीन केस काळा येतो.
मेलेनिन वाढवण्यासाठी घरगुती उपाय जे मदत करू शकतात
हे उपाय जादू नाहीत, पण सातत्याने 3-4 महिने केल्यास फरक दिसू शकतो.
1. आवळा आणि कढीपत्ता - आवळ्यामध्ये व्हिटॅमिन सी सर्वात जास्त असते. रोज सकाळी एक आवळा किंवा आवळ्याचा रस आणि जेवणात कढीपत्ता खाल्ल्याने केसांची मुळे मजबूत होतात. कढीपत्त्यात असलेले बीटा कॅरोटीन मेलेनिन वाढवण्यास मदत करते.
2. काळे तीळ आणि गूळ - रोज सकाळी एक चमचा काळे तीळ आणि थोडा गूळ खाणे आयुर्वेदात केसांसाठी उत्तम मानले जाते. यात कॉपर आणि आयर्न असते.
3. खोबरेल तेलात कांदा रस - आठवड्यातून दोनदा कांद्याचा रस काढून तो खोबरेल तेलात मिसळून मुळांना लावणे. कांद्यातील कॅटालेस एन्झाईम पांढरे केस रोखण्यास मदत करते असे काही अभ्यासात दिसून आले आहे.
4. चहा आणि कॉफीचे पाणी - चहाची पत्ती उकळून ते पाणी थंड करून केसांना लावल्याने केसांना नैसर्गिक रंग येतो आणि पांढरे केस कमी दिसतात. हा तात्पुरता उपाय आहे.
5. झोप आणि तणाव कमी करणे - रोज 7-8 तास झोप, मोबाईल कमी वापरणे, अनुलोम विलोम प्राणायाम करणे यामुळे हार्मोन्स बॅलन्स होतात आणि केस पांढरे होण्याचा वेग कमी होतो.
काय करू नये?
रोज रोज केसांना कलर लावू नका, त्यातील अमोनिया केस आणखी पांढरे करतो.
गरम पाण्याने केस धुवू नका, कोमट पाणी वापरा.
केसांना सारखे ओढणे, घट्ट बांधणे टाळा.
कधी डॉक्टरांना भेटावे?
जर 18 वर्षाखालीच खूप केस पांढरे होत असतील, केसांसोबत वजन कमी होणे, थकवा, जास्त केस गळणे असेल तर त्वचारोग तज्ज्ञांना भेटा. बी 12, डी 3, थायरॉईड आणि हिमोग्लोबिन या टेस्ट करून घ्या. डॉक्टरांच्या सल्ल्याने सप्लिमेंट घेणे जास्त फायदेशीर ठरेल.
थोडक्यात, पांढरे केस पुन्हा काळे होणे हे कारणावर अवलंबून आहे. कमी वयात झालेल्या पांढऱ्या केसांसाठी आहार सुधारा, तणाव कमी करा आणि योग्य तेल वापरा, तर फायदा नक्की होऊ शकतो. पण कोणत्याही तेलाने किंवा शॅम्पूने एका रात्रीत चमत्कार होईल अशी अपेक्षा ठेवू नका.