आपण लहानपणापासून ऐकत आलो आहे की दिवसातून जास्तीत जास्त पाणी प्यावे. पण नेमके किती पाणी प्यावे आणि जास्त पाणी प्यायल्याने काही नुकसान होते का हे फार कमी लोकांना माहित आहे. पाणी कमी पिणे जेवढे धोकादायक आहे तेवढेच जास्त पाणी पिणे देखील धोकादायक आहे. चला याबद्दल सविस्तर माहिती घेऊ.
दिवसातून किती पाणी प्यावे -
डॉक्टरांच्या मते पाणी पिण्याचे प्रमाण प्रत्येक व्यक्तीनुसार वेगळे असते. ते तुमचे वजन, काम आणि हवामान यावर ठरते. एक साधा हिशोब आहे. तुमचे वजन जर 60 किलो असेल तर तुम्हाला दिवसाला अडीच ते तीन लिटर पाणी लागते. सर्वसाधारणपणे पुरुषांनी दिवसाला 3 ते 3.5 लिटर आणि महिलांनी 2.2 ते 2.7 लिटर पाणी प्यावे. यात आपण खात असलेल्या फळे, भाज्या, चहा, दूध यातून मिळणारे पाणी देखील धरले जाते. उन्हाळ्यात किंवा तुम्ही मैदानावर काम करत असाल, जिम करत असाल तर हे प्रमाण अर्धा लिटरने वाढते. थंडीमध्ये तहान कमी लागते म्हणून लोक पाणी कमी पितात पण थंडीतही 2 लिटर पाणी आवश्यक आहे.
पाणी केव्हा प्यावे -
सकाळी उठल्यावर एक ते दोन ग्लास कोमट पाणी प्यावे. यामुळे पोट साफ होते. जेवणाच्या अर्धा तास आधी पाणी प्यायल्यास पचन चांगले होते. पण जेवताना मध्ये मध्ये खूप पाणी पिऊ नये. जेवण झाल्यावर लगेच भरपूर पाणी पिणे टाळावे. तहान लागली की लगेच पाणी प्यावे, तहान रोखू नये. व्यायाम करताना थोडे थोडे पाणी पीत राहावे.
पाणी कमी प्यायल्यास काय होते -
शरीरात 70 टक्के पाणी आहे. पाणी कमी झाले तर डिहायड्रेशन होते. यामुळे डोकेदुखी, थकवा, तोंड कोरडे पडणे, लघवी पिवळी होणे आणि बद्धकोष्ठता होते. किडनीवर जास्त ताण येतो आणि किडनी स्टोन होण्याचा धोका वाढतो. त्वचा कोरडी पडते आणि चेहऱ्यावर सुरकुत्या येतात. त्यामुळे मुद्दामहून पाणी पिणे टाळू नका.
जास्त पाणी पिणे का अपायकारक आहे -
अनेकांना वाटते जास्त पाणी प्यायले म्हणजे शरीर साफ होते पण अति पाणी पिणे देखील विषासारखे आहे. याला डॉक्टर ओव्हरहायड्रेशन किंवा वॉटर इंटॉक्सिकेशन म्हणतात. जेव्हा आपण गरजेपेक्षा जास्त पाणी पितो तेव्हा रक्तातील सोडियमचे प्रमाण कमी होते. याला हायपोनेट्रेमिया म्हणतात. सोडियम कमी झाल्यामुळे पेशींना सूज येते.
जास्त पाणी पिण्याची लक्षणे -
सतत लघवीला जावे लागणे, लघवीचा रंग पूर्णपणे पांढरा पाणी सारखा असणे, मळमळ होणे, उलटी आल्यासारखे वाटणे, डोके दुखणे, हात पायावर सूज येणे आणि अचानक गोंधळल्यासारखे वाटणे. जर तुम्ही दिवसाला 5 ते 6 लिटरपेक्षा जास्त पाणी पीत असाल तर किडनीवर अतिरिक्त कामाचा ताण पडतो. हृदयाच्या रुग्णांसाठी तर जास्त पाणी पिणे खूप धोकादायक आहे, त्यामुळे हृदयावर ताण येऊन श्वास घ्यायला त्रास होऊ शकतो.
योग्य पद्धत कोणती -
तहान लागेल तेवढेच पाणी प्या. एका वेळी एक लिटर पाणी एका दमात पिऊ नका. दिवसभर थोडे थोडे पाणी पीत राहा. लघवीच्या रंगावरून तुम्हाला कळेल की पाणी योग्य प्रमाणात आहे का. लघवीचा रंग हलका पिवळा असेल तर पाणी योग्य आहे. जर लघवी गडद पिवळी असेल तर पाणी कमी पडत आहे आणि जर पूर्णपणे पांढरी असेल तर तुम्ही गरजेपेक्षा जास्त पाणी पीत आहात.
लक्षात ठेवा, पाणी हे जीवन आहे पण कोणत्याही गोष्टीचा अतिरेक वाईटच. त्यामुळे उन्हाळा आहे म्हणून 7 ते 8 लिटर पाणी पिणे चुकीचे आहे. आपल्या वजन आणि कामानुसार 2.5 ते 3.5 लिटर हीच योग्य मर्यादा आहे.
माहिती स्त्रोत : ही माहिती माझ्या सामान्य ज्ञानावर आणि स्व अनुभव यांवर आधारित आहे.