महत्त्वाची माहिती : कारखाना, बांधकाम साईट, वीट भट्टी, MIDC कंपनी किंवा शेतात काम करताना अपघात झाला तर कामगाराला आणि त्याच्या कुटुंबाला सरकारकडून आणि मालकाकडून नुकसान भरपाई मिळण्याचा कायदेशीर हक्क आहे. पण माहिती नसल्यामुळे अनेक कामगार ही मदत घेत नाहीत. कामावर अपघात झाला तर काय करावे, कोणते पैसे मिळतात, फॉर्म कुठे मिळतो, याची पूर्ण माहिती खाली दिली आहे.
अपघात झाला तर पहिले काय करावे
अपघात झाला की लगेच मालक, मुकादम किंवा सुपरवायझरला कळवा, तोंडी सांगून चालणार नाही, लेखी तक्रार द्या.
जवळच्या सरकारी दवाखान्यात उपचार घ्या, खाजगी दवाखान्यातील बिले सांभाळून ठेवा.
पोलीस स्टेशनला अपघाताची नोंद करा, FIR किंवा नोंदची प्रत घ्या.
अपघाताच्या ठिकाणाचे फोटो, जखमींचे फोटो, काम करत असल्याचा पुरावा, हजेरी पत्रक, पगार स्लिप सांभाळून ठेवा.
कोणते लाभ मिळतात
1. उपचाराचा खर्च
ESI मध्ये नाव असेल तर मोफत उपचार मिळतो. ESI नसेल तर मालकाला उपचाराचा खर्च द्यावा लागतो.
2. अपघात नुकसान भरपाई
कामगार नुकसान भरपाई कायदा 1923 नुसार मालकाला भरपाई द्यावी लागते. मृत्यू झाल्यास कुटुंबाला पगाराच्या हिशेबाने लाखोंची रक्कम मिळते. कायमचे अपंगत्व आले तर त्यानुसार रक्कम मिळते. तात्पुरते अपंगत्व असेल तर दर महिना अर्धा पगार मिळतो.
3. ई-श्रम कार्डवरील विमा
ई-श्रम कार्ड असेल तर अपघातात मृत्यू झाल्यास 2 लाख रुपये, अंशतः अपंगत्व आल्यास 1 लाख रुपये विमा मिळतो. हा विमा प्रधानमंत्री सुरक्षा विमा योजनेतून मिळतो.
4. बांधकाम कामगार मंडळाची मदत
बांधकाम कामगार म्हणून नोंदणी असेल तर अपघातात मृत्यू झाल्यास 5 लाख रुपये, अपंगत्व आल्यास 2 लाख रुपये, उपचारासाठी 50 हजार रुपयांपर्यंत मदत मिळते. यासाठी जिल्हा कामगार कार्यालयात अर्ज करावा लागतो.
5. PMJJBY आणि PMSBY विमा
बँकेत जनधन खाते असेल आणि विमा काढला असेल तर अपघाती मृत्यूला 2 लाख रुपये मिळतात.
क्लेम कसा करावा
अपघातानंतर 2 वर्षांच्या आत कामगार आयुक्त कार्यालयात अर्ज करावा लागतो.
अर्जासोबत लागणारी कागदपत्रे - आधार कार्ड, मृत्यू प्रमाणपत्र किंवा दवाखान्याचे प्रमाणपत्र, FIR प्रत, काम करत असल्याचा पुरावा, बँक पासबुक, वारस प्रमाणपत्र, फोटो.
अर्ज जिल्हा कामगार कार्यालय, सहाय्यक कामगार आयुक्त यांच्याकडे द्यायचा आहे.
मालकाने पैसे दिले नाहीत तर कामगार आयुक्त मालकाला नोटीस काढून पैसे वसूल करून देतात.
मृत कामगाराच्या कुटुंबाला काय मिळते
पत्नी, मुले, आई-वडील यांना वारस म्हणून भरपाई मिळते.
बांधकाम कामगार मंडळाकडून मुलांच्या शिक्षणासाठी वेगळी मदत मिळते.
विधवा पत्नीला पेन्शनसारखी मदत काही योजनांमध्ये मिळते.
लक्षात ठेवण्याच्या गोष्टी
अपघातानंतर मालकासोबत तडजोड करताना लेखी करार करा, तोंडी बोलण्यावर विश्वास ठेवू नका.
कुठेही पैसे देऊन क्लेम करून घेऊ नका, हे काम मोफत होते.
तुमच्या जिल्ह्यातील कामगार कार्यालयात मोफत सल्ला मिळतो.
ई-श्रम कार्ड, लेबर कार्ड नेहमी जवळ ठेवा, त्याच्याशिवाय क्लेम अडकतो.