आजही महाराष्ट्रात हजारो गरीब कुटुंबे अशी आहेत ज्यांच्याकडे रेशन कार्ड नाही. कोणी गाव सोडून शहरात कामाला आले, कोणाचे कार्ड हरवले, कोणाचे नावच यादीत नाही. अशा कुटुंबांना धान्य दुकानातून धान्य मिळत नाही आणि बाजारातून विकत घेणे परवडत नाही. अशा लोकांसाठी केंद्र सरकारने 2026 चा एक नवीन नियम लागू केला आहे, ज्यामुळे आता रेशन कार्ड नसतानाही मोफत धान्य मिळणार आहे.
केंद्र सरकारने वन नेशन वन रेशन कार्ड योजना संपूर्ण देशात लागू केली आहे. या नियमाप्रमाणे आता फक्त आधार कार्ड असेल तरी तुम्हाला धान्य मिळू शकते. शिवाय प्रधानमंत्री गरीब कल्याण अन्न योजना डिसेंबर 2028 पर्यंत वाढवली आहे, त्यामुळे पात्र कुटुंबाला दर महिन्याला प्रति व्यक्ती 5 किलो मोफत धान्य मिळतच राहणार आहे.
जर तुमचे रेशन कार्ड हरवले असेल किंवा नवीन कुटुंब विभक्त झाले असेल तर तुम्हाला तात्पुरते धान्य घेण्याची सुविधा सुरू करण्यात आली आहे. याला इमर्जन्सी किंवा स्पेशल कोटा म्हणतात.
1. आधार कार्डद्वारे धान्य मिळवणे
तुमच्याकडे रेशन कार्ड नसेल पण आधार कार्ड असेल तर तुम्ही तुमच्या जवळच्या रेशन दुकानात जाऊन आधार नंबर द्या. दुकानदार तुमचा आधार नंबर ई पॉस मशीनमध्ये टाकेल. जर तुमचे नाव राज्याच्या अन्न सुरक्षा यादीत असेल तर तुम्हाला धान्य मिळेल. अनेक मजूर आणि स्थलांतरित लोकांचे नाव यादीत असते पण कार्ड नसते, त्यांना याचा फायदा होतो.
2. हरवलेल्या रेशन कार्डवर धान्य मिळवणे
जर तुमचे कार्ड हरवले असेल तर घाबरू नका. तुम्हाला नवीन कार्ड येईपर्यंत डुप्लिकेट पावतीवर धान्य मिळते. यासाठी तुम्हाला Mahafood.gov.in या वेबसाईटवर जाऊन हरवल्याची तक्रार करावी लागते किंवा तुमच्या तहसील कार्यालयात अर्ज द्यावा लागतो. तहसीलदार तुम्हाला 7 दिवसात तात्पुरती पावती देतात आणि त्या पावतीवर तुम्हाला त्याच महिन्यापासून धान्य मिळू लागते.
3. नवीन लग्न झालेल्या किंवा विभक्त कुटुंबासाठी नियम
अनेक मुलींचे लग्न झाल्यावर त्यांचे नाव सासरच्या कार्डात लागायला 1 ते 2 वर्ष लागतात. तोपर्यंत त्यांना माहेरच्या कार्डावरच धान्य मिळते. यासाठी तुम्हाला फक्त विवाह दाखला आणि आधार कार्ड रेशन दुकानदाराला दाखवावे लागते. त्याचप्रमाणे जर तुम्ही कुटुंबापासून वेगळे झाले असाल तर ग्रामपंचायतीच्या दाखल्यावर तुम्हाला स्वतंत्र धान्य घेता येते.
4. आधार ई केवायसी करून घेणे गरजेचे आहे
आता धान्य मिळवण्यासाठी ई केवायसी बंधनकारक केली आहे. जर तुम्ही ई केवायसी केली नसेल तर तुमचे धान्य बंद होऊ शकते. ई केवायसी करणे खूप सोपे आहे. तुम्ही रेशन दुकानात जाऊन बोटाचा ठसा दिला की 2 मिनिटात ई केवायसी होते. किंवा तुम्ही घरबसल्या Mera Ration हे अॅप डाऊनलोड करूनही आधार लिंक करू शकता.
या योजनेत अंत्योदय कुटुंबाला दर महिन्याला 35 किलो धान्य मोफत मिळते, त्यात गहू, तांदूळ, ज्वारी आणि बाजरी असते. आणि प्राधान्य कुटुंबाला म्हणजेच केशरी कार्ड धारकाला प्रति व्यक्ती 5 किलो धान्य मोफत मिळते. याशिवाय 2026 पासून प्रत्येक कुटुंबाला 1 किलो मोफत साखर आणि तेल देण्याचाही विचार सरकार करत आहे.
तुम्हाला धान्य मिळत नसेल किंवा दुकानदार जास्त पैसे मागत असेल तर तुम्ही 1800 22 4950 आणि 1967 या टोल फ्री नंबरवर तक्रार करू शकता. तक्रार केल्यावर 48 तासात कारवाई होते.
लक्षात ठेवा, उपाशी राहू नका. रेशन कार्ड नाही म्हणून धान्य सोडू नका. आधार कार्ड हे आता तुमचे खरे रेशन कार्ड आहे. हा नियम अजून अनेक लोकांना माहिती नाही. त्यामुळे हा लेख तुमच्या गावातील आणि शहरातील गरजू लोकांपर्यंत नक्की पोहोचवा.