हेल्थ : "फक्त जिना चढून आलो आणि हृदय जोरात धडधडायला लागलं" किंवा "5 मिनिटे धावलो आणि दम लागला" ,अशी तक्रार आजकाल अनेकांना आहे. आरोग्यासाठी चालणे आणि धावणे किती महत्वाचे आहे हे आपण सर्व जाणतो. डॉक्टरही रोज 30 मिनिटे चालण्याचा सल्ला देतात. पण व्यायाम करताना हृदयाची गती वाढणे साहजिक आहे. प्रश्न आहे तो किती वाढते आणि कधी ते धोक्याचे लक्षण आहे? चला जाणून घेऊया संपूर्ण माहिती.
हेल्थ एक्सपर्ट्सच्या मते, व्यायाम करताना हृदयाची धडधड वाढणे ही शरीराची एकदम नॉर्मल प्रोसेस आहे. यामागे 4 कारणे आहेत:
1. ऑक्सिजनची मागणी वाढते: धावताना किंवा वेगाने चालताना आपल्या स्नायूंना नेहमीपेक्षा 3-4 पट जास्त ऊर्जा लागते. ही ऊर्जा तयार करण्यासाठी ऑक्सिजन लागतो. ही ऑक्सिजनची मागणी पूर्ण करण्यासाठी हृदयाला वेगाने रक्त पंप करावे लागते. म्हणूनच हार्ट रेट वाढतो.
2. शरीर थंड करण्याची प्रक्रिया: व्यायामामुळे शरीराचे तापमान वाढते. हे तापमान नियंत्रित ठेवण्यासाठी हृदय जास्त रक्त त्वचेकडे पंप करते जेणेकरून घामाद्वारे शरीर थंड होईल. यामुळेही हृदयावर ताण येतो.
3. हार्मोन्सचा रोल: धावताना शरीरात एड्रेनालाईन आणि कोर्टिसोल सारखे "स्ट्रेस हार्मोन्स" स्रवतात. हे हार्मोन्स हृदयाला "अजून वेगाने काम कर" असा सिग्नल देतात. म्हणूनच स्पर्धा किंवा तणावात हार्ट रेट जास्त वाढतो.
4. फिटनेस लेव्हल: ज्यांची फिटनेस कमी आहे, वजन जास्त आहे किंवा जे नवीन-नवीन व्यायाम सुरू करतात त्यांचा हार्ट रेट लवकर वाढतो. नियमित व्यायामाने हळूहळू हृदय मजबूत होते आणि हार्ट रेट कमी वाढतो.
हृदयाची धडधड वाढणे नॉर्मल असले तरी खालील लक्षणांसोबत ते वाढत असेल तर त्वरित डॉक्टरांचा सल्ला घ्या. ही हृदयरोग किंवा हार्ट अटॅकची पूर्व लक्षणे असू शकतात:
1. अतिशय कमी चालण्यातच दम लागणे: फक्त 10-20 पावले चालल्यावर किंवा 1 मजला जिना चढल्यावरच श्वास भरून येणे.
2. छातीत दाब, दुखणे किंवा जळजळ: धावताना छातीच्या मधोमध दाब आल्यासारखे वाटणे.
3. चक्कर येणे किंवा बेशुद्धीसारखे वाटणे: हृदय मेंदूपर्यंत पुरेसे रक्त पंप करू शकत नसल्याचे हे लक्षण आहे.
4. असामान्य थकवा: व्यायामानंतर तासन् तास थकवा न जाणे.
5. अनियमित हृदयाची धडधड: ठोके एकदम जलद-हळू होणे किंवा स्किप होणे.
जर तुम्हाला वजन जास्त असेल, डायबिटीज, बीपी किंवा कुटुंबात हृदयरोगाचा इतिहास असेल तर व्यायाम सुरू करण्यापूर्वी ECG आणि डॉक्टरांचा सल्ला घेणे बंधनकारक आहे.
1. हळूहळू सुरुवात करा: एकदम 5km धावू नका. आधी 10 मिनिटे वॉक, मग हळूहळू वेळ आणि वेग वाढवा.
2. वॉर्म-अप आणि कूल-डाऊन: व्यायामाआधी 5 मिनिटे स्ट्रेचिंग आणि नंतर 5 मिनिटे हळू चालणे हृदयासाठी खूप चांगले.
3. हायड्रेटेड रहा: व्यायामादरम्यान पाणी प्या. डीहायड्रेशनमुळे हृदयावर ताण वाढतो.