उत्तम आरोग्यासाठी संतुलित आहार आणि नियमित व्यायाम जेवढा गरजेचा आहे, तेवढीच नियमित आणि पुरेशी झोपही गरजेची आहे. झोपेच्या वेळी मेंदूला विश्रांती मिळते, त्यामुळे मेंदू अधिक सक्रिय होतो. स्मरणशक्ती तल्लख होते, शरीराचा थकवा कमी होतो आणि मनावरील तणावही दूर होतो. पुरेशी विश्रांती मिळाल्याने शरीरात उत्साह संचारतो, बुद्धी सचेत राहते, शरीराचे तापमान आणि रक्तदाबही नियंत्रित राहतो. याच कारणामुळे दुपारची वामकुक्षी म्हणजेच छोटीशी विश्रांतीची झोप अतिशय महत्त्वाची असल्याचे आता वैज्ञानिक संशोधनातूनही सिद्ध झाले आहे.
दुपारी झोपणे म्हणजे आळस नाही, तर आरोग्याची खरी गुरुकिल्ली आहे. चला तर मग जाणून घेऊया वामकुक्षीचे प्रकार कोणते आणि किती वेळ झोपले तर काय फायदा होतो.
वामकुक्षीचे 3 प्रकार कोणते
नॅशनल स्लीप फाउंडेशनने केलेल्या अभ्यासानुसार वामकुक्षीचे तीन प्रकार सांगितले आहेत.
पहिला प्रकार म्हणजे प्रेपरेटरी नॅप. खूप झोप येण्यापूर्वी थोड्या वेळासाठी घेतलेली झोप यात येते. म्हणजे तुम्हाला माहित असते की पुढे तुम्हाला रात्रभर जागायचे आहे, त्यामुळे आधीच थोडी झोप घेऊन ठेवता.
दुसरा प्रकार म्हणजे इमर्जन्सी नॅप. काम करत असताना खूप थकल्यामुळे काम करणे अशक्य होते, तेव्हा न ठरवता अचानक घेतलेली झोप यात येते. शरीराला गरज असते म्हणून ही झोप येते.
तिसरा प्रकार म्हणजे हॅबिचुअल नॅप. दिवसभराच्या कामातून काही वेळ बाजूला काढून दररोज नियमित घेतली जाणारी झोप यात येते. लहान मुलांमध्ये आणि मोठ्या माणसांमध्ये, विशेषतः वयस्कर मंडळींमध्ये ही सवय खूप सामान्यपणे पाहायला मिळते.
जगभरात दुपारच्या झोपेची परंपरा
भारतामध्ये दुपारी झोपण्याची सवय खूप जुनी आहे. त्याचप्रमाणे जगात अनेक देशांमध्येही दुपारची झोप घेतली जाते. स्पेनमध्ये या झोपेला सियेस्ता असे म्हणतात. तिथे दुपारी दुकानेही बंद असतात. मात्र अमेरिका आणि इंग्लंडसारख्या देशांमध्ये दुपारी झोपण्याची पद्धत नाही. वैज्ञानिकांच्या मते म्हणूनच या देशांमध्ये मानसिक तणाव, नैराश्य, उच्च रक्तदाब आणि हृदयरोगाचे प्रमाण जास्त आहे. यावरूनच दुपारची वामकुक्षी आरोग्यासाठी किती गरजेची आहे हे समजते.
किती वेळ झोपले तर काय फायदा होतो
वामकुक्षी घेणे महत्त्वाचे आहेच, पण ती किती वेळ घेतली जाते यावरही तिचे फायदे अवलंबून असतात.
20 मिनिटांची वामकुक्षी मेंदू सक्रिय ठेवण्यासाठी आणि स्मरणशक्ती तल्लख करण्यासाठी सर्वात चांगली मानली जाते. कामाच्या मध्ये 20 मिनिटे झोपल्याने मन ताजे होते.
20 ते 30 मिनिटे घेतलेली वामकुक्षी काम करण्याची गती आणि क्रियाशीलता वाढवण्यासाठी मदत करते. दुपारी जड वाटत असेल तर ही झोप खूप उपयोगी पडते.
30 मिनिटे ते 1 तास घेतलेली वामकुक्षी उत्तम निर्णयक्षमता देते. मोठा निर्णय घ्यायचा असेल तर आधी थोडी झोप घ्या, मन शांत होईल आणि योग्य निर्णय घेता येईल.
1 ते दीड तास घेतलेली वामकुक्षी संपूर्ण शरीराचा थकवा घालवते आणि मेंदू पूर्णपणे रिचार्ज करते. पण ही झोप जास्त वेळ घेतली तर रात्री झोप येण्यात अडचण येऊ शकते.
वामकुक्षी घेताना या गोष्टी लक्षात ठेवा
दुपारी झोपताना जास्त जड जेवण करू नका. जेवणानंतर 10 मिनिटांनी झोपा. मोबाईल बाजूला ठेवा. खोलीत मंद प्रकाश ठेवा. जास्त वेळ झोपू नका, अलार्म लावा. दुपारी 1 ते 3 च्या दरम्यान झोपणे सर्वात चांगले मानले जाते.
दुपारी थोडी झोप घेतली तर आळस येतो हा गैरसमज आहे. उलट योग्य वेळेत घेतलेली वामकुक्षी तुमची काम करण्याची क्षमता वाढवते, मन शांत ठेवते आणि आरोग्य सुधारते. आजपासूनच रोज दुपारी 20 मिनिटे वामकुक्षी घेण्याची सवय लावा, तुम्हालाच फरक जाणवेल.
ही माहिती सामान्य आरोग्य विषयक ज्ञान आणि संशोधनावर आधारित आहे. जर तुम्हाला झोपेचा गंभीर त्रास असेल, दिवसभर खूप झोप येत असेल तर डॉक्टरांचा सल्ला नक्की घ्या.