आरोग्य : रात्री शांत झोप लागली असताना अचानक पायात कळ येते. पोटरीत गोळा येतो. पाय आखडल्यासारखा वाटतो. वेदनेने झोप मोडते. उठून बसावे लागते. पाय चोळावा लागतो. तेव्हा कुठे आराम मिळतो. हा त्रास 30 वर्षांनंतर अनेकांना होतो. काहींना आठवड्यातून 2 ते 3 वेळा होतो, काहींना रोज होतो. हा फक्त थकव्यामुळे होत नाही. यामागे अनेक कारणे आहेत, ती आज नीट समजून घ्या.
पोटरीत गोळा का येतो
पोटरीत गोळा येणे म्हणजे पायाच्या स्नायूंमध्ये अचानक आकुंचन येणे. दिवसभर उभे राहून काम करणे, जास्त चालणे, जास्त वजन उचलणे, यामुळे स्नायू थकतात. रात्री झोपताना स्नायू आरामात असताना अचानक आकुंचन पावतात. शरीरात पाण्याची कमतरता असेल तरी हा त्रास होतो. हिवाळ्यात हा त्रास जास्त होतो, कारण थंडीमुळे स्नायू आकुंचन पावतात.
कॅल्शियम, मॅग्नेशियम आणि व्हिटॅमिन डी कमी असणे
हे सगळ्यात मोठे कारण आहे. कॅल्शियममुळे हाडे आणि स्नायू मजबूत राहतात. मॅग्नेशियममुळे स्नायू मोकळे होतात. व्हिटॅमिन डी कमी असेल तर कॅल्शियम शरीरात शोषले जात नाही. जेवणात दूध, दही, पालक, मेथी, तीळ, नाचणी कमी असेल तर ही कमतरता येते. महिलांमध्ये 35 वर्षांनंतर ही कमतरता जास्त दिसते. त्यामुळे रात्री पाय दुखणे, पोटरीत गोळा येणे, गुडघे दुखणे सुरू होते.
पाणी कमी पिणे आणि चुकीची झोपण्याची पद्धत
दिवसभर पाणी कमी प्यायले तर स्नायूंमध्ये पाण्याची कमतरता येते. त्यामुळे रात्री गोळा येतो. पाय पसरून झोपणे, पायावर जड पांघरूण घेणे, पायाची चुकीची स्थिती, यामुळे पण गोळा येतो. उंच टाचांची चप्पल घालणाऱ्या महिलांना हा त्रास जास्त होतो. मधुमेह असलेल्या लोकांना पाय दुखण्याचा त्रास जास्त होतो. थायरॉईड असेल तरी पाय दुखू शकतात.
झोपण्याआधी काय करावे
झोपण्याआधी 10 मिनिटे पायांना कोमट पाण्याने शेक द्या. एका बादलीत कोमट पाणी घ्या, त्यात थोडे मीठ टाका. 10 मिनिटे पाय बुडवून ठेवा. यामुळे स्नायू मोकळे होतात आणि रक्तप्रवाह सुधारतो. त्यानंतर पायांना खोबरेल तेल किंवा तिळाचे तेल लावून 5 मिनिटे हलके चोळा. पायाच्या तळव्यापासून पोटरीपर्यंत वरच्या दिशेने चोळा. यामुळे गोळा येण्याचा त्रास खूप कमी होतो.
झोपण्याआधी पायाची साधी स्ट्रेचिंग करा. भिंतीला हात लावून उभे राहा, एक पाय मागे घ्या आणि पोटरी ताणल्यासारखे करा. 10 सेकंद धरा. दुसऱ्या पायाने पण असेच करा. असे 3 ते 4 वेळा करा. यामुळे रात्री गोळा येणार नाही.
काय खावे, काय टाळावे
रोजच्या जेवणात कॅल्शियम असलेले पदार्थ घ्या. दूध, दही, ताक, पनीर, तीळ, नाचणी, पालक, मेथी, शेवग्याच्या शेंगा खा. केळी खा, केळ्यात मॅग्नेशियम असते. दिवसभरात 8 ते 10 ग्लास पाणी प्या. रात्री झोपताना 1 ग्लास कोमट दूध प्या. चहा, कॉफी कमी प्या. रात्री जड जेवण टाळा. दारू आणि सिगारेटमुळे पाय दुखणे वाढते, त्यामुळे टाळा.
गोळा आला तर लगेच काय करावे
गोळा आला की घाबरू नका. लगेच उठून उभे राहा. ज्या पायात गोळा आला आहे, तो पाय जमिनीवर दाबा. पायाचा पंजा तुमच्याकडे ओढा. पोटरीला हाताने हलके दाबा. कोमट पाण्याची पिशवी किंवा गरम कपडा पोटरीवर ठेवा. 1 ते 2 मिनिटात आराम मिळेल. गोळा गेल्यावर पाणी प्या.
कधी डॉक्टरकडे जावे
जर तुम्हाला रोज गोळा येत असेल, पाय खूप सुजत असतील, पायात मुंग्या येत असतील, चालताना पाय दुखत असतील, तर डॉक्टरकडे नक्की जा. मधुमेह, थायरॉईड, किडनीचा त्रास असेल तर स्वतःहून औषध घेऊ नका. रक्त तपासणी करून कॅल्शियम, व्हिटॅमिन डी तपासून घ्या.
रात्री पाय दुखणे हा साधा त्रास वाटतो, पण तो शरीरात काहीतरी कमी आहे, हे सांगणारा संकेत आहे. त्याकडे दुर्लक्ष करू नका. झोपण्याआधी 10 मिनिटे पायाची काळजी घ्या, चांगले जेवण घ्या, पाणी प्या. तुम्हाला नक्की आराम मिळेल. ही माहिती आई, आजी, घरातल्या वयोवृद्ध लोकांना नक्की पाठवा.
ही माहिती केवळ सामान्य आरोग्य माहितीसाठी दिली आहे. हा कोणताही वैद्यकीय सल्ला नाही. तुम्हाला मधुमेह, थायरॉईड, किडनी, हृदयाचा आजार असेल किंवा पायात सतत वेदना, सूज, मुंग्या येत असतील तर कोणतेही घरगुती उपाय किंवा औषध सुरू करण्याआधी तुमच्या डॉक्टरांचा सल्ला नक्की घ्या.