दिवाळीचा शेवटचा आणि सर्वात भावनिक सण म्हणजे भाऊबीज. आज भावाने बहिणीच्या घरी जाऊन तिचे प्रेमाने ओवाळून घ्यायचे असते. बहिण भावाच्या दीर्घ आयुष्यासाठी प्रार्थना करते आणि भाऊ बहिणीच्या रक्षणाचे वचन देतो. पण भाऊबीज का साजरी करतात, यामागची खरी कथा काय आहे हे अनेकांना माहित नसते. चला तर मग जाणून घेऊया भाऊबीजेची खरी कथा, तिचे महत्त्व आणि ओवाळण्याची योग्य पद्धत.
भाऊबीज का साजरी करतात
भाऊबीज हा भाऊ आणि बहिणीच्या नात्याचा सण आहे. रक्षाबंधनाला भाऊ बहिणीच्या घरी जाऊ शकला नाही तर भाऊबीजेला नक्की जातो, अशी परंपरा आहे. या दिवशी बहिण भावाला ओवाळते, त्याच्या कपाळावर टिळा लावते आणि त्याच्या सुखी आयुष्यासाठी देवाकडे प्रार्थना करते. भाऊ बहिणीला भेटवस्तू देतो आणि आयुष्यभर तिच्या पाठीशी उभे राहण्याचे वचन देतो. भाऊ बहिण कितीही दूर असले तरी या दिवशी एकमेकांची आठवण नक्की काढतात.
भाऊबीजेची खरी कथा कोणती
भाऊबीजेमागे दोन प्रसिद्ध कथा सांगितल्या जातात.
पहिली कथा आहे यमराज आणि यमुना यांची. यमुना ही यमराजाची बहीण आहे. यमराज कामात इतका व्यस्त असायचा की त्याला बहिणीकडे जायला वेळच मिळत नसे. यमुनेने अनेक वेळा त्याला बोलावले. शेवटी कार्तिक शुद्ध द्वितीयेला यमराज बहिणीच्या घरी गेला. यमुनेने त्याचे खूप प्रेमाने स्वागत केले, त्याला जेवू घातले आणि ओवाळले. यमुनेने केलेल्या आदरातिथ्याने यमराज खूप खुश झाला. त्याने यमुनेला वर मागायला सांगितले. तेव्हा यमुनेने सांगितले की या दिवशी जो भाऊ बहिणीच्या घरी जाऊन ओवाळून घेईल आणि बहिणीला भेटवस्तू देईल, त्याला यमाचे भय राहू नये आणि त्याला दीर्घ आयुष्य लाभावे. यमराजाने तथास्तु म्हटले. तेव्हापासून भाऊबीज साजरी केली जाते, असे मानले जाते.
दुसरी कथा आहे श्रीकृष्ण आणि सुभद्रा यांची. नरकासुराचा वध केल्यानंतर श्रीकृष्ण आपली बहीण सुभद्रा हिच्याकडे गेला होता. सुभद्रेने त्याचे ओवाळून स्वागत केले होते. त्या दिवसापासूनही भाऊबीजेची परंपरा सुरू झाली असे सांगितले जाते.
भाऊबीजेची ओवाळण्याची योग्य पद्धत
भाऊबीजेला बहिणीने सकाळी लवकर उठून स्नान करावे. घर स्वच्छ करून देवाची पूजा करावी. एका ताटात दिवा, हळद कुंकू, अक्षता, फुले, नारळ, मिठाई आणि ओवाळणीचे सामान घ्यावे.
सगळ्यात आधी भावाला पाटावर बसवावे. त्याच्या कपाळावर हळद कुंकूचा टिळा लावावा. त्यानंतर दिव्याने त्याला 3 वेळा ओवाळावे. ओवाळताना भावाच्या दीर्घ आयुष्यासाठी आणि सुखासाठी मनातून प्रार्थना करावी. त्यानंतर भावाला मिठाई खाऊ घालावी आणि त्याच्या हातावर अक्षता ठेवाव्यात. भाऊ बहिणीला भेटवस्तू देतो आणि तिचे आशीर्वाद घेतो.
ओवाळताना कोणती काळजी घ्यावी
ओवाळताना दिवा शांतपणे ओवाळावा, घाई करू नये. भावाला ओवाळताना राग, रुसवा मनात ठेवू नये. प्रेमाने आणि मनापासून ओवाळावे. जर भाऊ दूर असेल आणि येऊ शकत नसेल तर त्याच्या फोटोला ओवाळून व्हिडिओ कॉलवर त्याच्याशी बोलावे. भावना महत्त्वाच्या असतात, अंतर नाही.
भाऊबीजेला बहिणीला काय द्यावे
भाऊबीजेला भेटवस्तू महागडी असावी असे नाही, ती प्रेमाची असावी. साडी, ड्रेस, दागिना, पुस्तक, मोबाईल, पैसे किंवा तिला आवडणारी कोणतीही वस्तू देऊ शकता. पण सगळ्यात महत्त्वाची भेट म्हणजे तिला वेळ देणे. वर्षातून एकदा तरी तिच्याशी मनमोकळेपणाने बोलणे, तिच्या सुख दुःखात तिच्या पाठीशी उभे राहणे हीच खरी भाऊबीज आहे.
भाऊबीज हा फक्त एक सण नाही, तर भाऊ बहिणीच्या नात्याला घट्ट करणारा दिवस आहे. लहानपणीची भांडणे, एकमेकांची काळजी, एकमेकांसाठी केलेला त्याग या सगळ्याची आठवण या दिवशी येते. आज भाऊबीजेच्या दिवशी आपल्या भावा बहिणीला नक्की भेटा, त्यांना फोन करा आणि तुमचे प्रेम व्यक्त करा. कारण नाती जपली तरच ती टिकतात.
ही माहिती धार्मिक मान्यता, परंपरा आणि लोककथांवर आधारित आहे. प्रत्येक घरात आणि समाजात भाऊबीज साजरी करण्याची पद्धत थोडी वेगळी असू शकते.