दिवाळीचा चौथा दिवस म्हणजे पाडवा. याला बळीप्रतिपदा असेही म्हणतात. महाराष्ट्रात हा दिवस खूप मोठ्या आनंदाने साजरा केला जातो. हा दिवस साडेतीन मुहूर्तांपैकी एक मुहूर्त मानला जातो. या दिवशी कोणतेही नवीन काम सुरू केले तरी ते यशस्वी होते, अशी श्रद्धा आहे. आज अनेक घरांमध्ये पत्नी पतीचे औक्षण करते. पती पत्नीला भेटवस्तू देतो. घरात गोडधोड केले जाते. पण पाडवा नक्की का साजरा करतात, यामागची गोष्ट अनेकांना माहिती नसते.
बळीराजाची गोष्ट काय आहे
खूप वर्षांपूर्वी बळी नावाचा राजा होता. तो खूप दानशूर होता. तो गरीबांना, ब्राह्मणांना मनापासून दान करायचा. त्याच्या दानामुळे त्याची कीर्ती तिन्ही लोकात पसरली. तो इतका शक्तिशाली झाला की देवांनाही त्याची भीती वाटू लागली. मग भगवान विष्णूंनी वामन अवतार घेतला. वामन म्हणजे लहान बटू ब्राह्मण. वामन बळीराजाकडे गेला आणि त्याच्याकडे तीन पावले जमीन मागितली. बळीराजाने आनंदाने हो म्हटले.
वामनाने पहिल्या पावलात पृथ्वी व्यापली. दुसऱ्या पावलात स्वर्ग व्यापला. आता तिसरे पाऊल कुठे ठेवायचे, असा प्रश्न आला. तेव्हा बळीराजाने आपले डोके पुढे केले आणि म्हणाला, तिसरे पाऊल माझ्या डोक्यावर ठेवा. वामनाने तिसरे पाऊल त्याच्या डोक्यावर ठेवले आणि त्याला पाताळात पाठवले. पण बळीराजाच्या दानशूरपणावर विष्णू खुश झाले. त्यांनी त्याला वरदान दिले की वर्षातून एक दिवस तू पृथ्वीवर येऊन लोकांना भेटशील. लोक तुझी पूजा करतील. तोच दिवस म्हणजे बळीप्रतिपदा, म्हणजेच पाडवा. म्हणून पाडव्याला बळीराजाचे स्मरण केले जाते. शेतकरी या दिवशी बळीराजाची पूजा करतात.
पत्नी पतीचे औक्षण का करते
पाडव्याला पत्नी पतीचे औक्षण करते, याला खूप महत्त्व आहे. पतीचे आयुष्य वाढावे, त्याला कोणतेही संकट येऊ नये, त्याच्या कामात यश मिळावे, यासाठी पत्नी औक्षण करते. औक्षण म्हणजे दिव्याने ओवाळणे. यामुळे पतीवरील वाईट नजर दूर होते, अशी श्रद्धा आहे. यानंतर पती पत्नीला साडी, दागिना किंवा काही भेटवस्तू देतो. यामुळे पती पत्नीचे नाते अधिक घट्ट होते. पूर्वीच्या काळी राजे पाडव्याला आपल्या प्रजेला भेटवस्तू देत असत. आजही ही परंपरा सुरू आहे.
आजचा शुभ मुहूर्त
यावर्षी पाडवा मंगळवार, 10 नोव्हेंबर 2026 रोजी आला आहे. प्रतिपदा तिथी 9 नोव्हेंबर दुपारी 12 वाजून 31 मिनिटांनी सुरू झाली आणि 10 नोव्हेंबर दुपारी 2 वाजता संपणार आहे. त्यामुळे सकाळी बळीपूजा करण्याचा शुभ मुहूर्त सकाळी 6 वाजून 18 मिनिटांपासून ते 8 वाजून 35 मिनिटांपर्यंत आहे. औक्षणासाठी वेगळा मुहूर्त नसतो. घरातील परंपरेनुसार सकाळी किंवा संध्याकाळी औक्षण केले जाते. अनेक घरांमध्ये सकाळीच औक्षण करतात. पाडवा हा साडेतीन मुहूर्त असल्यामुळे आज दिवसभर नवीन काम सुरू करू शकता.
औक्षण कसे करावे, ताटात काय असावे
औक्षणासाठी एक ताट घ्या. त्यात एक दिवा, हळद कुंकू, अक्षता, सुपारी, फूल, गोड पदार्थ ठेवा. दिवा लावा. आधी पतीच्या कपाळाला हळद कुंकू लावा. अक्षता लावा. मग दिव्याने 3 वेळा ओवाळा. ओवाळताना पतीच्या दीर्घायुष्यासाठी प्रार्थना करा. नंतर पतीच्या हातात सुपारी आणि गोड पदार्थ द्या. पतीने पत्नीला भेटवस्तू द्यावी. औक्षण झाल्यावर घरातील मोठ्यांचे आशीर्वाद घ्यावेत. या दिवशी घरात गोडधोड करावे. पुरणपोळी, श्रीखंड, बासुंदी केली जाते.
पाडव्याला काय खरेदी करावे
पाडवा हा खरेदीसाठी खूप शुभ दिवस मानला जातो. या दिवशी सोने, चांदी, गाडी, घर, नवीन कपडे खरेदी केली जाते. अनेकजण आज नवीन व्यवसाय सुरू करतात. नवीन दुकानाचे उद्घाटन करतात. शेतकरी या दिवशी शेतातील कामाला सुरुवात करतात. आज कोणतेही चांगले काम सुरू केले तर त्यात यश मिळते, अशी लोकांची श्रद्धा आहे.
पाडवा हा फक्त सण नाही, तर पती पत्नीच्या प्रेमाचा आणि बळीराजाच्या दानशूरपणाचा सण आहे. आजच्या दिवशी एकमेकांना आनंद द्या. घरात भांडण करू नका. मोठ्यांचे आशीर्वाद घ्या. तुम्हा सगळ्यांना दिवाळी पाडव्याच्या खूप खूप शुभेच्छा.