भारतीय संस्कृतीमध्ये दिवाळीच्या दिवसांत (विशेषतः नरक चतुर्दशी आणि बलिप्रतिपदा म्हणजेच पाडवा) सूर्योदयापूर्वी उठून, अंगाला सुगंधी उटणे व तेल लावून अभ्यंगस्नान करण्याची प्राचीन धार्मिक परंपरा आहे. पुणेकरांनी या धार्मिक परंपरेला संगीताची, साहित्याची आणि कलेची जोड दिली.
पहाटेच्या मंगलमय वातावरणात, जेव्हा संपूर्ण शहर शांत असते, तेव्हा एकत्र येऊन सुरेल संगीताचा आस्वाद घेत नवीन वर्षाचे स्वागत करणे, हा यामागचा मुख्य उद्देश आहे. सुगंधी उटण्याचा वास, दिव्यांचा मंद प्रकाश आणि कानावर पडणारे शास्त्रीय संगीत किंवा नाट्यसंगीताचे सूर अशा वातावरणात पुणेकर आपल्या दिवाळीची सुरुवात करतात. ही साजरीकरणाची पद्धत मनाला एक वेगळी शांतता आणि ऊर्जा देते.
पुण्यातील दिवाळी पहाट या संकल्पनेचा इतिहास फार जुना नाही, परंतु अत्यंत प्रभावी आहे. या परंपरेची अधिकृत सुरुवात १९९० च्या दशकाच्या सुरुवातीला (सुमारे १९९० ते १९९२ दरम्यान) झाली. पुण्याचे प्रसिद्ध सांस्कृतिक कार्यकर्ते सतीश देसाई आणि त्यांच्या 'त्रिदल, पुणे' या संस्थेने सर्वप्रथम नरक चतुर्दशीच्या पहाटे अशा प्रकारच्या सांगीतिक मैफिलीचे आयोजन केले होते. सुरुवातीला केवळ काही शंभर रसिकांच्या उपस्थितीत शनिवार वाड्याच्या किंवा एखाद्या छोट्या सभागृहाच्या आवारात सुरू झालेली ही संकल्पना पुणेकरांना प्रचंड भावली. त्यानंतर 'संवाद, पुणे' आणि इतर स्थानिक संस्थांनी यात पुढाकार घेतला. बघता बघता हा उपक्रम वैयक्तिक पातळीवरून सार्वजनिक उत्सवात बदलला. आज केवळ पुणे किंवा महाराष्ट्रातच नव्हे, तर अमेरिका, लंडन, दुबई अशा जगभरातील देशांमध्ये जिथे जिथे मराठी माणूस राहतो, तिथे 'दिवाळी पहाट' मोठ्या उत्साहात साजरी केली जाते.
पुण्यातील सारसबाग गणपती मंदिराच्या समोरील पटांगणात होणारी दिवाळी पहाट संपूर्ण महाराष्ट्रात मैलाचा दगड ठरली आहे. पहाटे ४ वाजल्यापासून हजारो पुणेकर इथे एकत्र येतात. याशिवाय बालगंधर्व रंगमंदिर, यशवंतराव चव्हाण नाट्यगृह, टिळक स्मारक मंदिर आणि पिंपरी-चिंचवडमधील विविध मैदाने व सोसायट्यांमध्ये याचे आयोजन होते. पंडित भीमसेन जोशी, किशोरी आमोणकर यांच्यापासून ते आजच्या पिढीतील महेश काळे, राहुल देशपांडे, आर्या आंबेकर यांसारख्या दिग्गज कलाकारांचे सूर या मैफिलींमध्ये घुमतात. संगीत मैफिलींसोबतच कविता वाचन, साहित्य चर्चा आणि व्याख्याने असेही स्वरूप या कार्यक्रमांना लाभते.
आजच्या पाश्चात्त्य संस्कृतीच्या प्रभावातही ही परंपरा तरुण पिढीला आपल्या शास्त्रीय संगीत आणि संस्कृतीशी जोडून ठेवण्याचे मोलाचे काम दिवाळी पहाट करत आहे. पहाटेच्या काळोखात सुरू होणारी ही मैफील जसजशी पुढे सरकते, तसतसा सूर्योदय होतो. हा निसर्गाचा बदल 'तमसो मा ज्योतिर्गमय' म्हणजेच अंधाराकडून प्रकाशाकडे जाण्याचा संदेश देतो.
धावपळीच्या युगात एकत्र न येऊ शकणारे नातेवाईक, मित्र आणि शेजारी या निमित्ताने पहाटे एकत्र येतात, एकमेकांना शुभेच्छा देतात. यामुळे सामाजिक सलोखा,सामाजिक ऐक्य आणि संवाद वाढण्यास मदत होते. या महोत्सवांमुळे केवळ प्रस्थापित गायकांनाच नव्हे, तर अनेक तरुण आणि उदयोन्मुख वादक-गायकांना आपली कला हजारो रसिकांसमोर सादर करण्याची हक्काची संधी मिळते. पुण्यातील दिवाळी पहाट हा केवळ एक कार्यक्रम नसून, तो पुणेकरांच्या मनाचा, आनंदाचा आणि सात्विकतेचा उत्सव आहे. तो मानवी मनाला चैतन्य देतो आणि दिवाळीच्या सणाला खऱ्या अर्थाने अर्थपूर्ण बनवतो.
#topnewsmarathi #topnews #topstory #top #latestmarathinews #ताज्याबातम्या #महाराष्ट्राच्याबातम्या #ताज्या_बातम्या
#DIWALI2026, #DIWALI #PUNEDIWALI #SARASBAUG #SHANIVARWADA