अध्यात्म : नरक चतुर्दशीला छोटी दिवाळी असेही म्हटले जाते. या दिवशी अभ्यंग स्नानासोबतच यमदीपदानाला खूप महत्त्व आहे. दिवाळीच्या रात्री घरात लक्ष्मी यावी आणि घरातून अलक्ष्मी म्हणजेच दारिद्र्य दूर व्हावे, यासाठी यमासाठी दिवा लावला जातो. याला यमदीपदान असे म्हणतात.
यमासाठी दिवा लावण्यामागची कथा
पौराणिक कथेनुसार, प्राचीन काळी हेम नावाचा राजा होता. त्याला पुत्र प्राप्ती झाली पण ज्योतिषांनी सांगितले की या मुलाचा मृत्यू विवाहानंतर चौथ्या दिवशी होईल. हे ऐकून राजाने मुलाचे लग्न अशा मुलीशी लावले जिला मृत्यूचे भय नव्हते. लग्नानंतर चौथ्या दिवशी यमराज राजकुमाराचे प्राण घ्यायला आले. तेव्हा त्या राजकन्येने घराच्या दारात सगळीकडे दिवे लावले, सोने चांदीचे ढीग लावले आणि जागरण करून कथा सांगितल्या. दिव्यांच्या तेजामुळे यमराजाला घरात प्रवेश करता आला नाही आणि राजकुमाराचे प्राण वाचले. तेव्हापासून या दिवशी यमासाठी दिवा लावण्याची परंपरा सुरू झाली.
यमासाठी दिवा कसा आणि कुठे लावावा
1. दिवा लावण्याची वेळ - नरक चतुर्दशीच्या संध्याकाळी सूर्यास्तानंतर प्रदोष काळात हा दिवा लावला जातो.
2. दिव्याचे तोंड कोणत्या दिशेला असावे - या दिव्याचे तोंड दक्षिण दिशेला असावे, कारण दक्षिण दिशा ही यमाची दिशा मानली जाते.
3. कुठे लावावा - घराच्या मुख्य दरवाजाच्या बाहेर, घराच्या मागच्या बाजूला किंवा अंगणात हा दिवा लावावा. काही ठिकाणी हा दिवा घरातील धान्याच्या कोठारात किंवा पिंपळाच्या झाडाखाली लावतात.
4. कोणता दिवा वापरावा - यासाठी मातीचा मोठा दिवा वापरावा. त्यात मोहरीचे तेल किंवा तीळाचे तेल घालावे. दुहेरी वात लावावी.
5. काय प्रार्थना करावी - दिवा लावताना अकाली मृत्यू टळावा, कुटुंबातील सर्वांचे आरोग्य चांगले राहावे आणि घरात सुख समृद्धी नांदावी अशी प्रार्थना करावी.
या दिव्यामुळे घरातील नकारात्मक ऊर्जा दूर होते आणि कुटुंबावर यमाची कृपा राहते. अपमृत्यूचे भय टळते आणि दीर्घायुष्य लाभते अशी मान्यता आहे.