दिवाळी म्हटली की खरेदी आलीच. कपडे, फराळाचे सामान, भेटवस्तू, घर सजावटीच्या वस्तू, लाईट्स अशा अनेक गोष्टींची यादी तयार होते. उत्साहात खरेदी करताना अनेकदा हातातून पैसे कसे निघून जातात हे कळतही नाही आणि महिन्याच्या शेवटी बजेट कोलमडते. पण थोडे नियोजन केले तर दिवाळीचा आनंदही घेता येतो आणि खिसाही रिकामा होत नाही.
सगळ्यात आधी यादी बनवणे गरजेचे आहे. कोणासाठी काय घ्यायचे आहे ते लिहून काढा. स्वतःसाठी, कुटुंबासाठी, पाहुण्यांसाठी भेटवस्तू अशा वेगवेगळ्या गटात यादी करा. यादी बनवल्याने अनावश्यक वस्तू खरेदी करण्याची शक्यता कमी होते. त्यानंतर प्रत्येक गटासाठी किती पैसे खर्च करायचे आहेत याचे बजेट ठरवा. उदाहरणार्थ कपड्यांसाठी पाच हजार, भेटवस्तूंसाठी तीन हजार असे ठरवले तर खर्चावर नियंत्रण राहते.
दुसरा महत्त्वाचा मुद्दा म्हणजे तुलना करून खरेदी करणे. एकाच वस्तूची किंमत वेगवेगळ्या दुकानात आणि ऑनलाईन वेगवेगळी असते. त्यामुळे घाई न करता दोन तीन ठिकाणी किंमत तपासा. दिवाळीच्या काळात अनेक ठिकाणी ऑफर आणि डिस्काउंट असतात, पण प्रत्येक ऑफर खरंच फायद्याची आहे का हे पाहा. कधीकधी ऑफरच्या नादात आपण गरज नसलेली वस्तूही घेतो, ते टाळावे. रोख पैसे आणि कार्डचा वापर ठरवून करा, शक्यतो रोख रकमेत खरेदी केल्यास खर्चाचे भान राहते.
तिसरा मुद्दा म्हणजे भेटवस्तूंसाठी हुशारीने निवड करणे. महाग भेटवस्तू घेतली म्हणजेच प्रेम दिसते असे नाही. छोटी पण उपयोगी आणि मनापासून दिलेली भेट जास्त लक्षात राहते. हाताने बनवलेल्या वस्तू, घरगुती फराळाचा छोटा डबा किंवा रोपटे यांसारख्या कमी खर्चात चांगल्या भेटवस्तू देता येतात. यामुळे बजेटही वाचते आणि नातेही जपले जाते.
चौथा मुद्दा म्हणजे फराळ आणि किराणा सामानाचे नियोजन. दिवाळीच्या ऐन वेळी सगळ्या वस्तूंचे दर वाढतात. त्यामुळे तेल, साखर, मैदा, डाळी यांसारख्या लागणाऱ्या वस्तू दोन आठवडे आधीच थोड्या थोड्या आणून ठेवल्या तर एका वेळी मोठा खर्च येत नाही. तसेच किती फराळ लागणार आहे याचा अंदाज घेऊनच सामान आणावे, जास्त करून वाया जाण्यापेक्षा लागेल तेवढेच करणे कधीही चांगले.
शेवटी एक छोटी बचत टीप लक्षात ठेवा. खरेदीसाठी बाहेर पडताना एक ठराविक रक्कमच सोबत घ्या आणि उरलेले पैसे घरी ठेवा. ऑनलाईन खरेदी करत असाल तर आधी कार्टमध्ये टाकून एक दिवस थांबा, दुसऱ्या दिवशीही ती वस्तू हवी वाटत असेल तरच खरेदी करा. याला 24 तासांचा नियम म्हणतात, यामुळे आवेगाने होणारी खरेदी टळते. दिवाळी हा आनंदाचा सण आहे, कर्जाचा नाही. योग्य नियोजन केले तर सणाचा आनंद द्विगुणित होतो आणि दिवाळीनंतरही मनावर पैशाचे ओझे राहत नाही.