दोन वर्षांपूर्वीपर्यंत विद्यार्थ्यांना एखादा निबंध लिहायचा असेल तर ते लायब्ररीत जायचे, पुस्तक शोधायचे, मग स्वतःच्या शब्दात लिहायचे. आज एका क्लिकवर ChatGPT 5 सेकंदात निबंध तयार करून देतो. त्यामुळे एक मोठा प्रश्न उभा राहिला आहे, AI मुळे अभ्यास सोपा झाला आहे की मुले विचार करायचेच विसरली आहेत.
पुणे, नागपूर, मुंबईतील अनेक शाळांमधील शिक्षक सांगतात की 8 वी ते 12 वी मधील जवळपास 70 टक्के मुले होमवर्कसाठी थेट ChatGPT वापरतात. गणिताचे उत्तर, विज्ञानाचा प्रोजेक्ट, इतिहासाच्या नोट्स सगळे AI कडून घेतले जाते. सुरुवातीला शिक्षकांनाही हे समजत नव्हते, पण आता एकाच वर्गातील 10 मुलांचे उत्तर एकसारखेच येऊ लागले तेव्हा हा प्रकार उघड झाला.
अजिबात नाही, AI ला शिव्या देण्यापेक्षा त्याचा योग्य वापर शिकणे जास्त गरजेचे आहे. CBSE आणि ICSE बोर्डाने यासाठी नवीन गाईडलाईन काढली आहे.
1. AI असिस्टंट म्हणून वापरा, रायटर म्हणून नाही. म्हणजे तुम्ही आधी स्वतः उत्तर लिहा, मग AI ला सांगा की यात काय सुधारणा करता येईल का, व्याकरण तपासून दे.
2. सोर्स विचारायला शिका. ChatGPT ला असे विचारा की या उत्तराचा सोर्स काय आहे, कोणत्या पुस्तकातून घेतले आहे. त्यामुळे तुम्हाला खरे खोटे समजेल.
3. 80-20 चा नियम. शिक्षक आता सांगतात की 80 टक्के काम तुमचे असावे, 20 टक्के मदत AI ची घ्या. पूर्णच्या पूर्ण प्रोजेक्ट AI कडून बनवून घेऊ नका.
जास्तीत जास्त शिक्षकांचे म्हणणे आहे की AI ला विरोध करण्यात अर्थ नाही. पेन आले तेव्हा लोकांनी पेन्सिलला विरोध केला होता, कॅल्क्युलेटर आले तेव्हा पाढ्यांना विरोध झाला होता. पण शेवटी तंत्रज्ञान थांबत नाही. त्यामुळे विद्यार्थ्यांना AI ला कसे प्रश्न विचारायचे, याचे ट्रेनिंग देणे गरजेचे आहे. यालाच आता Prompt Engineering असे म्हणतात. शेवटी एकच गोष्ट लक्षात ठेवा, ChatGPT तुम्हाला माहिती देईल पण समज तुम्हालाच घ्यावी लागेल. परीक्षेच्या हॉलमध्ये आणि आयुष्याच्या वळणावर तुमचा मेंदूच काम करणार आहे, AI नाही. त्यामुळे AI ला तुमचा नोकर बनवा, मालक नाही.