भारताचे मुख्य निवडणूक आयुक्त ज्ञानेश कुमार सध्या चर्चेच्या केंद्रस्थानी आहेत. इंडिया आघाडीचे नेते राहुल गांधी यांनी त्यांच्या राजीनाम्याची मागणी करत जंतरमंतरवर आंदोलन सुरू केले आहे. मतदार यादीतील घोळ आणि बिहार SIR च्या मुद्द्यावरून त्यांच्यावर आरोप होत आहेत. अशा वेळी कोण आहेत हे ज्ञानेश कुमार हे जाणून घेणे महत्वाचे आहे.
ज्ञानेश कुमार यांचा जन्म 27 जानेवारी 1964 रोजी उत्तर प्रदेशातील आग्रा येथे झाला. त्यांचे शिक्षण खूपच उच्च दर्जाचे आहे. त्यांनी आयआयटी कानपूरमधून सिव्हिल इंजिनिअरिंगमध्ये बीटेकची पदवी घेतली आहे. यानंतर त्यांनी आयसीएफएआयमधून बिझनेस फायनान्सचे शिक्षण घेतले आणि पुढे अमेरिकेतील प्रसिद्ध हार्वर्ड विद्यापीठातून एनव्हायर्नमेंटल इकॉनॉमिक्सचे शिक्षण पूर्ण केले.
ज्ञानेश कुमार हे 1988 च्या बॅचचे केरळ केडरचे आयएएस अधिकारी आहेत. त्यांनी केरळ सरकारमध्ये अनेक महत्वाची पदे भूषवली आहेत. केंद्र सरकारमध्ये त्यांनी संरक्षण मंत्रालयात संयुक्त सचिव, गृह मंत्रालयात अतिरिक्त सचिव म्हणून काम केले आहे.
गृहमंत्री अमित शहा यांच्या नेतृत्वाखाली त्यांनी दोन सर्वात मोठ्या आणि ऐतिहासिक निर्णयांमध्ये महत्वाची भूमिका बजावली आहे.
1. जम्मू काश्मीरमधून कलम 370 हटवण्याचा निर्णय
2. अयोध्येत राम जन्मभूमी तीर्थ क्षेत्र ट्रस्टची स्थापना
या दोन्ही निर्णयांच्या फाईल्स त्यांच्याच टेबलवरून गेल्या होत्या. त्यानंतर त्यांनी संसदीय कार्य मंत्रालयात सचिव आणि सहकार मंत्रालयात सचिव म्हणून काम पाहिले. 31 जानेवारी 2024 रोजी ते सहकार सचिव पदावरून निवृत्त झाले.
निवृत्तीनंतर अवघ्या 44 दिवसांत म्हणजेच 14 मार्च 2024 रोजी त्यांची निवडणूक आयुक्त म्हणून नियुक्ती झाली. त्यावेळी निवडणूक आयुक्त अरुण गोयल यांनी अचानक राजीनामा दिला होता आणि अनूप चंद्र पांडे निवृत्त झाले होते, त्यामुळे आयोगात दोन जागा रिकाम्या झाल्या होत्या. त्यांच्या सोबत सुखबीर सिंग संधू यांचीही नियुक्ती झाली होती. त्यानंतर 19 फेब्रुवारी 2025 रोजी त्यांनी राजीव कुमार यांच्यानंतर भारताचे 26 वे मुख्य निवडणूक आयुक्त म्हणून पदभार स्वीकारला. ते नवीन कायदा म्हणजेच मुख्य निवडणूक आयुक्त आणि इतर निवडणूक आयुक्त नियुक्ती कायदा 2023 अंतर्गत नियुक्त झालेले पहिले मुख्य निवडणूक आयुक्त आहेत. त्यांचा कार्यकाळ 26 जानेवारी 2029 पर्यंत आहे.
सध्या राहुल गांधी यांनी मतदार चोरीचा आरोप करत त्यांच्या राजीनाम्याची मागणी केली आहे. बिहारमध्ये सुरू असलेल्या विशेष गहन पुनरिक्षण म्हणजेच SIR आणि मतदार यादीत दुबार नावे असल्याच्या आरोपावरून हा वाद पेटला आहे. विरोधकांचे म्हणणे आहे की निवडणूक आयोग भाजपसाठी काम करत आहे. मात्र निवडणूक आयोगाने हे सर्व आरोप फेटाळले आहेत.
ज्ञानेश कुमार हे एक कडक आणि शिस्तप्रिय अधिकारी म्हणून ओळखले जातात.