महाराष्ट्र शासनाच्या दिव्यांग कल्याण विभागाने देशातील पहिले एकात्मिक दिव्यांग सहाय्यक पोर्टल सुरू केले आहे. या पोर्टलची संपूर्ण माहिती दिव्यांग कल्याण विभागाचे सचिव IAS अधिकारी तुकाराम मुंढे यांनी दिली आहे.
मुंढे यांनी सांगितले की दिव्यांग बांधवांना सरकारी कार्यालयात जाण्यासाठी गडचिरोली, नंदुरबार सारख्या दुर्गम भागातून लांबचा प्रवास करावा लागतो. ही अडचण दूर करण्यासाठी एका क्लिकवर सर्व सेवा मिळाव्यात म्हणून हे पोर्टल तयार करण्यात आले आहे.
दिव्यांग सहाय्यक पोर्टल म्हणजे काय
हे एक वन स्टॉप डिजिटल प्लॅटफॉर्म आहे. यापूर्वी दिव्यांग व्यक्तींना वेगवेगळ्या योजनांसाठी वेगवेगळ्या कार्यालयात जावे लागत होते. आता सर्व योजना, माहिती आणि अर्ज एकाच पोर्टलवर उपलब्ध झाले आहेत. हे पोर्टल फेब्रुवारी 2026 मध्ये मुख्यमंत्री देवेंद्र फडणवीस यांच्या हस्ते लॉन्च करण्यात आले. याला AI Enabled प्लॅटफॉर्म म्हटले जात आहे.
पोर्टलची 5 मोठी वैशिष्ट्ये
पहिले वैशिष्ट्य म्हणजे योजनेचे नाव लक्षात ठेवायची गरज नाही. तुम्ही तुमची वैयक्तिक माहिती, UDID कार्ड आणि आधार नंबर टाकून प्रोफाइल तयार केल्यानंतर तुमच्या पात्रतेनुसार तुम्हाला कोणत्या योजना मिळू शकतात हे पोर्टल आपोआप दाखवते.
दुसरे वैशिष्ट्य म्हणजे 100 टक्के पेपरलेस प्रक्रिया. अर्ज करण्यासाठी कोणतेही कागदपत्र प्रत्यक्ष जमा करायची गरज नाही. सर्व कागदपत्रे ऑनलाइन अपलोड करायची आहेत.
तिसरे वैशिष्ट्य म्हणजे रियल टाइम ट्रॅकिंग. अर्ज केल्यानंतर तुमचा अर्ज कोणत्या अधिकाऱ्याकडे आहे, तो मंजूर झाला की नाही हे तुम्ही घरबसल्या ट्रॅक करू शकता.
चौथे वैशिष्ट्य म्हणजे ऑटो फॉरवर्ड आणि SLA सिस्टम. जर एखाद्या अधिकाऱ्याने ठरलेल्या वेळेत अर्जावर कारवाई केली नाही तर अर्ज आपोआप वरिष्ठ अधिकाऱ्याकडे पाठवला जातो. त्यामुळे दलाल आणि विलंब संपणार आहे.
पाचवे वैशिष्ट्य म्हणजे AI वर आधारित तक्रार निवारण. पोर्टलवर कागदपत्रे अस्पष्ट असतील तर AI ते लगेच सांगते. तसेच तक्रार केल्यावर AI त्या तक्रारीचे वर्गीकरण करून संबंधित विभागाकडे पाठवते. व्हॉइस नोटद्वारे तक्रार करण्याची सुविधा देखील आहे. यासाठी व्हॉट्सअप नंबर 7821922775 देण्यात आला आहे.
पोर्टल कसे वापरायचे
स्टेप 1 अधिकृत पोर्टलला भेट द्या, http://divyangsahayakportal.maharashtra.gov.in
स्टेप 2 UDID आणि आधार द्वारे New Registration करा. OTP द्वारे व्हेरिफिकेशन करा.
स्टेप 3 तुमची वैयक्तिक, सामाजिक आणि आर्थिक माहिती भरून प्रोफाइल तयार करा.
स्टेप 4 प्रोफाइल तयार होताच तुम्हाला पात्र असलेल्या योजनांची यादी दिसेल, जसे दिव्यांग पेन्शन योजना, सहाय्यक उपकरण योजना, शैक्षणिक शिष्यवृत्ती, कौशल्य विकास योजना.
स्टेप 5 हवी असलेली योजना निवडा, आवश्यक माहिती भरा आणि अर्ज सबमिट करा.
स्टेप 6 अर्जाची स्थिती आणि DBT द्वारे मिळणारा लाभ ट्रॅक करा.
या पोर्टलमध्ये काय जोडले आहे
हे पोर्टल सध्या UDID सिस्टम, आधार आणि Direct Benefit Transfer ला जोडलेले आहे. लवकरच PAN, बँक डिटेल्स, e-Sign यांच्याशीही जोडले जाणार आहे. पोर्टलमध्ये एकूण 11 मॉड्यूल असून सध्या 4 मॉड्यूल सुरू झाले आहेत.
तुकाराम मुंढे यांच्या मते ही दिव्यांगांच्या सक्षमीकरणाच्या दिशेने मोठी झेप आहे. सर्व सेवा त्यांच्या बोटांच्या टोकावर किंवा व्हॉइस नोटवर उपलब्ध होतील. यामुळे पारदर्शकता आणि जबाबदारी वाढेल.
महाराष्ट्रात सुमारे 29 लाख दिव्यांग असून 14 लाख नोंदणीकृत आहेत. या सर्वांना या पोर्टलचा लाभ मिळणार आहे.