तुम्ही इंस्टाग्रामवर हसत हसत टाकलेला एक साधा फोटो तुमचे आयुष्य उद्ध्वस्त करू शकतो, यावर तुमचा विश्वास बसेल का. पण हे खरे आहे. 2026 मध्ये AI Deepfake हा सर्वात मोठा सायबर धोका बनला आहे.
Deepfake हे दोन शब्दांपासून बनले आहे, Deep Learning आणि Fake. यात AI तुमच्या चेहऱ्याचा फक्त एक फोटो वापरून तुमचा खोटा व्हिडिओ, आवाज किंवा फोटो बनवते. तुम्ही कधीही न केलेली गोष्ट तुम्ही करताय असे दाखवले जाते. आधी यासाठी हजारो फोटो लागत होते, पण आता 2026 च्या नवीन AI टूल्सना फक्त एकच सेल्फी पुरेसा आहे.
तुम्ही पब्लिक अकाउंटवर टाकलेला फोटो कोणीही डाउनलोड करू शकतो. दुसरे म्हणजे अनेक फोटो एडिटिंग ॲप जसे की AI साडी लूक, AI हेअरस्टाईल, बेबी फेस प्रेडिक्शन अशी ॲप तुमचे फोटो त्यांच्या सर्व्हरवर सेव्ह करतात आणि नंतर त्यांचा गैरवापर होतो. तिसरे म्हणजे डेटिंग साईट किंवा बनावट नोकरीच्या जाहिरातीतून पण फोटो चोरले जातात. सर्वात जास्त धोका मुलींना, कॉलेजच्या विद्यार्थ्यांना आणि लहान मुलांच्या फोटोंना आहे.
1. अकाउंट प्रायव्हेट ठेवा आणि फेस टॅग बंद करा
सगळ्यात पहिले इंस्टाग्राम आणि फेसबुकचे अकाउंट प्रायव्हेट करा. सेटिंग मध्ये जाऊन टॅग रिव्ह्यू चालू करा, म्हणजे कोणी तुम्हाला टॅग केले तर तुमच्या परवानगीशिवाय ते दिसणार नाही. लहान मुलांचे फोटो पब्लिकमध्ये अजिबात टाकू नका.
2. HD फोटो टाकणे टाळा आणि वॉटरमार्क वापरा
AI ला हाय क्वालिटी फोटोवर काम करणे खूप सोपे जाते. त्यामुळे फोटो अपलोड करताना त्याची क्वालिटी थोडी कमी करा. शक्य असेल तर कोपऱ्यात तुमच्या नावाचा छोटा वॉटरमार्क लावा. यामुळे AI ला चेहरा कॉपी करणे कठीण होते.
3. अनोळखी ॲपला गॅलरीचा एक्सेस देऊ नका
कोणतेही नवीन AI ॲप डाउनलोड करण्यापूर्वी त्याचे रिव्ह्यू वाचा. ते ॲप तुमचे फोटो कुठे सेव्ह करते, डिलीट करते का हे प्रायव्हसी पॉलिसीमध्ये लिहिलेले असते. Allow access to all photos ऐवजी Selected photos हा पर्याय निवडा.
4. गुगल अलर्ट आणि फेस सर्च चालू करा
गुगलवर जाऊन google alert मध्ये तुमचे नाव टाका. जर तुमचा फोटो कुठे वापरला गेला तर तुम्हाला लगेच ईमेल येईल. दुसरे म्हणजे महिन्यातून एकदा गुगलवर तुमचा फोटो टाकून Reverse Image Search करा. तुमचा फोटो दुसरीकडे वापरला आहे का हे कळेल.
जर Deepfake बनलाच तर काय करावे
घाबरून जाऊ नका. सगळ्यात पहिले त्याचा स्क्रीनशॉट आणि लिंक सेव्ह करा. नंतर ताबडतोब 1930 या सायबर क्राईम हेल्पलाईनवर फोन करा किंवा cybercrime.gov.in वर तक्रार करा. 2026 मध्ये सरकारने नवीन IT कायदा आणला आहे, त्यानुसार Deepfake बनवणाऱ्याला 3 वर्षापर्यंत तुरुंगवास आणि 10 लाखापर्यंत दंड होऊ शकतो. तसेच तुम्ही ज्या प्लॅटफॉर्मवर तो व्हिडिओ आहे तिथे रिपोर्ट करा, इंस्टाग्राम आणि फेसबुक Deepfake व्हिडिओ 48 तासात काढून टाकतात.
लक्षात ठेवा, सोशल मीडियावर फोटो टाकणे थांबवू नका, पण हुशारीने टाका. तुमची एक छोटी काळजी तुम्हाला मोठ्या संकटापासून वाचवू शकते.