भारताच्या १२ ज्योतिर्लिंगांच्या क्रमात ९ वे ज्योतिर्लिंग श्री वैद्यनाथ ज्योतिर्लिंग आहे. याबद्दल एक संभ्रम आहे. झारखंडच्या देवघरला वैद्यनाथ मानले जाते तर महाराष्ट्रातील लोक बीड जिल्ह्यातील परळी वैजनाथला ९ वे ज्योतिर्लिंग आहे.
परळी वैजनाथ हे औषध आणि वैद्यांचे अधिष्ठान मानले जाते. कथा अशी आहे की, रावणाने कठोर तपश्चर्या करून शंकराला प्रसन्न केले आणि लंका स्वस्थ रहावी म्हणून शिवलिंग मागितले. पण देवतांनी ते लिंग इथे स्थापन केले. जो कोणी या लिंगाचे मनापासून दर्शन घेतो, त्याचे सर्व रोग आणि दुःख दूर होतात, म्हणून याला 'वैद्यनाथ' म्हणतात. हे मंदिर हेमाडपंती स्थापत्यशैलीतील आहे आणि अहिल्याबाई होळकरांनी याचा जीर्णोद्धार केला होता. खास गोष्ट म्हणजे इथे तुम्हाला शिवलिंगाला स्पर्श करून दर्शन घेता येते, जे इतर बऱ्याच ज्योतिर्लिंगात मिळत नाही.
अंतर: पुण्यापासून परळी वैजनाथ सुमारे ३०० ते ३२० किमी आहे.
वाहतुकीचे ३ उत्तम पर्याय:
a) ट्रेनने - सगळ्यात सोपा आणि स्वस्त मार्ग:
पुण्यातून परळीला थेट ट्रेन नाही, पण लातूर किंवा परभणी मार्गे जाता येते.
- पुणे ते परळी वैजनाथ साठी रोज संध्याकाळी 'पुणे - अमरावती एक्सप्रेस' आहे. ती तुम्हाला थेट परळी स्टेशनवर सोडते. स्लीपर तिकीट ४०० रुपयांच्या आसपास.
- दुसरा पर्याय - पुणे ते लातूर ट्रेन आणि लातूरहून ST बसने परळी (८० किमी).
b) ST बसने / खाजगी बसने:
स्वारगेटहून परळी, अंबाजोगाई, लातूरसाठी रातराणी सेमी-लक्झरी बस आहेत. तिकीट ६००-९०० रुपये. रात्रभर प्रवास करून सकाळी पोहोचता.
c) कारने:
पुणे - सोलापूर - धाराशिव - अंबेजोगाई - परळी हा हायवे चांगला आहे. टोलसह ७ तास लागतात.
परळीला गेल्यावर फक्त एकच मंदिर पाहून परत येऊ नका. हाच पट्टा महाराष्ट्राच्या ज्योतिर्लिंग सर्किटचा आहे.
१. औंढा नागनाथ (८ वे ज्योतिर्लिंग): परळीपासून फक्त ६० किमीवर हिंगोली जिल्ह्यात आहे. एका दिवसात दोन्ही ज्योतिर्लिंगांचे दर्शन होते.
२. अंबेजोगाईचे योगेश्वरी मंदिर: परळीपासून २५ किमीवर, हे महाराष्ट्रातील साडेतीन शक्तिपीठांपैकी एक आहे.
३. संत गाडगेबाबा समाधी: परळीजवळच संतांची भूमी आहे.
४. परळी थर्मल पॉवर प्लांट गार्डन: संध्याकाळी फिरण्यासाठी चांगले ठिकाण.
परळी हे मोठे तीर्थक्षेत्र असल्यामुळे राहण्याची चिंता नाही.
१. मंदिर संस्थानचे भक्त निवास: मंदिरापासून २ मिनिटांच्या अंतरावर, अगदी २००-५०० रुपयात स्वच्छ रूम, गिझर आणि फॅनसह मिळते. फोनवरून आधी बुक करता येते.
२. MTDC आणि खाजगी हॉटेल: MTDC चे हॉटेल आणि वैष्णवी, त्रिमूर्ती सारखी खाजगी हॉटेल १०००-१८०० रुपयात AC रूम देतात.
३. जेवण: मंदिराच्या महाप्रसादाचा अवश्य लाभ घ्या. बाहेर मराठवाडी थाळी, विशेषतः बाजरीची भाकरी आणि पिठलं खूप प्रसिद्ध आहे.
दर्शनाची वेळ: मंदिर सकाळी ५ ते रात्री ९.३० पर्यंत उघडे असते. सकाळी ५.३० चा अभिषेक पाहण्यासारखा असतो.
श्रावणात आणि महाशिवरात्रीला प्रचंड गर्दी असते, त्यामुळे २ दिवस आधी भक्त निवास बुक करा. तुम्ही पुण्यातून शनिवारी रात्री निघून रविवारी दर्शन घेऊन सोमवारी सकाळी परत येऊ शकता, असा १-२ दिवसाचा परफेक्ट प्लॅन होतो.