शेतकऱ्यांना जमिनीच्या कोणत्याही कामासाठी सर्वात आधी लागतो तो म्हणजे 7/12 उतारा. पूर्वी यासाठी तलाठी कार्यालयात जावे लागायचे, दिवसभर रांगेत उभे राहावे लागायचे. पण आता सरकारने ही संपूर्ण प्रक्रिया ऑनलाइन केली आहे. तुम्ही घरबसल्या फक्त मोबाईलवरून 2 मिनिटात तुमच्या जमिनीचा 7/12 उतारा काढू शकता. तो कसा काढायचा, त्यावर काय माहिती असते आणि त्यात नावात किंवा क्षेत्रात चूक असेल तर ती दुरुस्त कशी करायची, याची संपूर्ण माहिती आपण आज पाहणार आहोत.
7/12 उतारा म्हणजे काय
7/12 उतारा म्हणजे तुमच्या जमिनीचा अधिकृत सरकारी रेकॉर्ड. यात जमीन कोणाच्या नावावर आहे, जमिनीचे क्षेत्र किती आहे, जमीन कोणत्या प्रकारची आहे, बागायत आहे की जिरायत आहे, त्यावर कोणते पीक घेतले आहे, जमिनीवर कर्ज आहे का, या सगळ्या गोष्टी लिहिलेल्या असतात.
7 नंबरचा भाग म्हणजे जमिनीचा मालकी हक्क आणि क्षेत्राची माहिती असते. 12 नंबरचा भाग म्हणजे त्या जमिनीत कोणते पीक घेतले आहे, याची माहिती असते. म्हणून याला 7/12 असे म्हणतात. बँकेत कर्ज काढायचे असेल, जमीन विकायची असेल, वाटणी करायची असेल, तर 7/12 शिवाय कोणतेही काम होत नाही.
मोबाईलवर 7/12 कसा काढायचा, स्टेप बाय स्टेप
तुम्हाला तलाठीकडे जाण्याची गरज नाही. खालील पद्धतीने मोबाईलवर काढा.
सगळ्यात आधी तुमच्या मोबाईलमध्ये गुगल किंवा क्रोम उघडा. त्यात महाभूलेख असे सर्च करा. किंवा थेट http://bhulekh.mahabhumi.gov.in ही वेबसाईट उघडा.
वेबसाईट उघडल्यावर तुम्हाला तुमचा जिल्हा निवडायचा आहे. जिल्हा निवडल्यानंतर तालुका निवडा. त्यानंतर तुमचे गाव निवडा.
आता तुम्हाला 7/12 पाहण्यासाठी 3 पर्याय दिसतील. सर्वे नंबरने, पहिल्या नावाने किंवा 8 अ नुसार. तुम्हाला सर्वात सोपा पर्याय म्हणजे सर्वे नंबर / गट नंबरने पाहणे. तुमच्या जमिनीचा गट नंबर टाका.
गट नंबर टाकल्यानंतर खाली तुमचे नाव दिसेल. त्यावर क्लिक करा. आता खाली कॅप्चा कोड टाका आणि 7/12 पहा या बटणावर क्लिक करा.
तुमचा 7/12 उतारा स्क्रीनवर दिसेल. तुम्ही तो डाऊनलोड करून प्रिंट पण करू शकता. हा उतारा डिजिटल स्वाक्षरी असलेला असतो. त्यामुळे तो बँकेत आणि सरकारी कामासाठी चालतो.
तुमच्याकडे गट नंबर नसेल तर काय करावे
अनेक शेतकऱ्यांना आपल्या जमिनीचा गट नंबर माहिती नसतो. अशा वेळी घाबरून जाऊ नका. वेबसाईटवर पहिल्या नावाने शोधा या पर्यायावर क्लिक करा. तिथे तुमचे पहिले नाव टाका. तुमच्या नावावर असलेल्या सगळ्या जमिनींची यादी दिसेल. त्यातून तुम्ही तुमचा गट नंबर शोधू शकता.
7/12 वर कोणती माहिती तपासावी
7/12 काढल्यानंतर त्यावर या 5 गोष्टी नक्की तपासा.
पहिली गोष्ट, मालकाच्या नावात चूक आहे का. अनेकदा आडनावात किंवा नावात स्पेलिंग मिस्टेक असते.
दुसरी गोष्ट, जमिनीचे क्षेत्र बरोबर आहे का. तुमच्या जमिनीचे क्षेत्र आणि 7/12 वरचे क्षेत्र सारखे आहे का ते पहा.
तिसरी गोष्ट, जमिनीवर बोजा आहे का. म्हणजे जमिनीवर बँकेचे कर्ज आहे का. जर तुम्ही कर्ज फेडले असेल आणि तरीही बोजा दिसत असेल, तर तो काढून घेणे गरजेचे आहे.
चौथी गोष्ट, पीक पेरा बरोबर आहे का. तुम्ही घेतलेले पीक आणि त्यात लिहिलेले पीक सारखे आहे का.
पाचवी गोष्ट, वारसांची नावे लागली आहेत का. वडिलांच्या निधनानंतर मुलांची नावे 7/12 वर लागणे खूप गरजेचे आहे.
नावात चूक असेल तर दुरुस्ती कशी करावी
जर 7/12 वर नावात चूक असेल, तर तुम्हाला तलाठी कार्यालयात अर्ज करावा लागेल. यासाठी तुम्हाला आधार कार्ड, जुना 7/12, आणि नाव बरोबर असल्याचा पुरावा घेऊन जावे लागेल. तलाठी तुमचा अर्ज तपासून फेरफार करतात. फेरफार म्हणजे 7/12 मधील बदलाची नोंद.
जर नावात मोठी चूक असेल, जसे की पूर्ण नावच वेगळे असेल, तर तुम्हाला तहसीलदारांकडे अर्ज करावा लागेल. तहसीलदार चौकशी करून आदेश देतात. त्यानंतरच नाव दुरुस्त होते. ही प्रक्रिया पूर्ण व्हायला साधारण 15 ते 30 दिवस लागू शकतात.
वारसाचे नाव लावायचे असेल तर काय करावे
वडील किंवा आई यांचे निधन झाले असेल, तर त्यांच्या नावावरची जमीन मुलांच्या नावावर करावी लागते. याला वारस नोंद असे म्हणतात. यासाठी मृत्यूचा दाखला, वारसांचे आधार कार्ड, आणि प्रतिज्ञापत्र लागते. हे सर्व कागदपत्र घेऊन तलाठी यांच्याकडे अर्ज करावा. तलाठी गावात नोटीस लावतात. कोणाचा आक्षेप नसेल तर 15 दिवसांनी वारसांची नावे 7/12 वर लागतात.
फेरफार म्हणजे काय
जेव्हा जमिनीची विक्री होते, वाटणी होते, किंवा नाव बदलते, तेव्हा तलाठी 7/12 मध्ये बदल करतात. या बदलाला फेरफार असे म्हणतात. फेरफार मंजूर झाल्याशिवाय जमिनीचा व्यवहार पूर्ण झाला असे मानले जात नाही. त्यामुळे जमीन खरेदी केल्यानंतर लगेच फेरफार करून घेणे खूप गरजेचे आहे.
लक्षात ठेवा, कोणत्याही दलालाला पैसे देऊ नका. 7/12 काढणे हे पूर्णपणे मोफत आहे. आणि फेरफारसाठी फक्त सरकारी फी असते. तुम्ही स्वतः मोबाईलवरून 7/12 तपासून ठेवा. दर 6 महिन्यांनी एकदा तुमचा 7/12 तपासा. म्हणजे तुमच्या जमिनीवर कोणी बेकायदेशीर बदल केला आहे का, हे तुम्हाला लगेच कळेल.
वरील माहिती महाराष्ट्र शासनाच्या महाभूलेख पोर्टल आणि महसूल विभागाच्या सामान्य नियमांवर आधारित आहे. प्रत्येक तालुक्यानुसार प्रक्रिया थोडी वेगळी असू शकते. अचूक माहितीसाठी तुमच्या गावच्या तलाठी कार्यालयाशी संपर्क साधा.