आरोग्य : निरोगी राहण्यासाठी आपण आहार आणि व्यायामाकडे लक्ष देतो, पण पुरेशी झोप घेणे तितकेच महत्वाचे आहे हे अनेक जण विसरतात. कामाचा ताण, मोबाईलचा जास्त वापर, रात्री उशिरापर्यंत वेब सीरिज पाहणे यामुळे झोपेची वेळ कमी होत चालली आहे. रात्री एक दोन वाजता झोपणे आणि सकाळी सहा वाजता उठणे हे अनेकांसाठी सामान्य झाले आहे. पण याचा परिणाम फक्त दुसऱ्या दिवशीचा थकवा नाही तर दीर्घकाळ शरीरावर गंभीर परिणाम होऊ शकतो.
अलीकडच्या काही संशोधनांमध्ये असे आढळून आले आहे की सतत कमी झोप घेतल्याने शरीरातील जैविक वृद्धत्वाची प्रक्रिया वेगवान होते. म्हणजेच वय कमी असले तरी शरीर आतून लवकर म्हातारे होऊ लागते.
झोप ही फक्त विश्रांती नाही. झोपेत असताना शरीरात अनेक महत्वाच्या प्रक्रिया सुरू असतात. शरीरातील खराब झालेल्या पेशींची दुरुस्ती, हार्मोन्सचे संतुलन आणि मेंदूची स्वच्छता या काळात होते. संशोधकांच्या मते तीव्र झोपेची कमतरता झाल्यास शरीरातील DNA चे नुकसान वाढू शकते आणि DNA दुरुस्ती करणाऱ्या जनुकांच्या कामात अडथळा येतो. तसेच सेल्युलर सेनेसन्स नावाची प्रक्रिया वाढते. यात पेशींचे विभाजन कायमचे थांबते पण त्या पेशी शरीरातच राहून हानिकारक घटक सोडतात. यामुळेच त्वचा सैल होणे, थकवा, आजार लवकर बरे न होणे असे त्रास सुरू होतात. संशोधनात झोपेचा संबंध टेलोमियरची लांबी आणि एपिजेनेटिक वृद्धत्वाशी देखील जोडला गेला आहे. सोप्या भाषेत सांगायचे तर कमी झोपेमुळे आपले जैविक वय वाढते.
प्रत्येक वयोगटासाठी झोपेची गरज वेगळी असते.
प्रौढ व्यक्तींनी किमान 7 ते 9 तासांची सलग झोप घेण्याचा प्रयत्न करावा. रोज झोपण्याची आणि उठण्याची वेळ एकच ठेवल्यास शरीराचे घड्याळ व्यवस्थित राहते.
दीर्घकाळ अपुरी झोप घेतल्यास फक्त वृद्धत्वच नाही तर मधुमेह, उच्च रक्तदाब, हृदयविकार, लठ्ठपणा आणि मानसिक तणावाचा धोका वाढतो. रोगप्रतिकारक शक्ती कमी होते आणि छोट्या छोट्या संसर्गाचा त्रास वारंवार होतो.
हा लेख सामान्य माहिती आणि विविध आरोग्य संशोधनांवर आधारित आहे. यात दिलेली माहिती वैद्यकीय सल्ला नाही. झोपेशी संबंधित गंभीर समस्या असल्यास किंवा सतत थकवा जाणवत असल्यास डॉक्टरांचा सल्ला घ्यावा. या माहितीच्या आधारे केलेल्या कोणत्याही कृतीस वेबसाईट जबाबदार राहणार नाही.