भारतात अनेक गावे आहेत जिथे आजही शेकडो वर्षांपासून विचित्र प्रथा पाळल्या जातात. बाहेरच्या जगासाठी या प्रथा विचित्र वाटतात पण गावकऱ्यांसाठी तीच त्यांची श्रद्धा आणि परंपरा आहे. अशाच पाच गावांबद्दल जाणून घेऊया.
महाराष्ट्रातील एका आदिवासी भागात येणाऱ्या हिवरे सारख्या काही गावांमध्ये लग्नाच्या वेळी विचित्र प्रथा आहे. लग्न लागल्यानंतर नवरदेवाच्या घरचे लोक नवरीला खांद्यावर उचलून नेतात आणि तिला विरोध करायला लावतात. या विरोधात तिला मारहाण सहन करावी लागते असे जुने लोक सांगतात. ही प्रथा सुमारे 300 वर्षांपासून सुरू आहे. पूर्वीच्या काळी मुलींना जबरदस्तीने पळवून नेऊन लग्न लावले जायचे. त्यातूनच मुलीने विरोध करायचा आणि तरीही लग्न करायचे ही प्रथा तयार झाली. आज शिक्षणामुळे ही प्रथा कमी झाली आहे पण काही ठिकाणी प्रतिकात्मक स्वरूपात आजही दिसते.
आहिल्यानगर जिल्ह्यातील हे गाव जगप्रसिद्ध आहे. या गावात एकाही घराला दरवाजा नाही. बँकेलाही कुलूप नाही. गावकऱ्यांचा असा विश्वास आहे की येथे शनी देव स्वतः गावाचे रक्षण करतात. जर कोणी चोरी केली तर त्याला शनीचा शाप लागतो आणि तो आंधळा होतो. ही प्रथा सुमारे 400 वर्षांपासून आहे. कथा अशी सांगितली जाते की एकदा पुरात शनीची मूर्ती वाहत आली आणि गावकऱ्याने तिला उचलली. तेव्हा रात्री स्वप्नात शनी देवाने सांगितले की मी या गावात राहणार आहे पण जिथे चोरीला घाबरून दरवाजा लावला जाईल तिथे मी राहणार नाही. तेव्हापासून गावकऱ्यांनी दरवाजे काढून टाकले. आजही या गावात चोरीचे प्रमाण शून्य आहे.
हिमाचलच्या कुळू खोऱ्यात वसलेले मलाणा गाव खूप रहस्यमय आहे. येथील लोक स्वतःला अलेक्झांडर द ग्रेटच्या सैन्याचे वंशज मानतात. या गावात बाहेरच्या व्यक्तीला गावातील मंदिराला किंवा घराच्या भिंतीला हात लावण्याची परवानगी नाही. जर कोणी चुकून स्पर्श केला तर त्याला 1000 ते 2000 रुपये दंड भरावा लागतो आणि संपूर्ण भिंत शेणाने सारवावी लागते. ही प्रथा सुमारे 2000 वर्षांपासून आहे. येथे जमलू देवतेचे राज्य चालते आणि गावाचा कारभार आजही संसदेसारखा चालतो. बाहेरच्या जगापासून तुटलेले असल्याने त्यांची भाषा आणि प्रथा आजही टिकून आहेत.
केरळमधील मलप्पुरम जिल्ह्यातील कोडीनी गावाला जुळ्यांचे गाव म्हणून ओळखले जाते. या छोट्याशा गावात 2000 कुटुंबे राहतात आणि त्यात 400 पेक्षा जास्त जुळ्या जोड्या आहेत. म्हणजे प्रत्येक घरात जुळे. ही काही मुद्दाम पाळलेली प्रथा नाही पण ही एक नैसर्गिक विचित्र घटना आहे. गेल्या 70 वर्षांपासून येथे जुळ्या मुलांचे प्रमाण वाढत आहे. शास्त्रज्ञांनी येथील पाणी आणि हवा तपासली पण कारण सापडले नाही. गावकरी याला देवाचा आशीर्वाद मानतात. आजही येथे दरवर्षी जुळ्यांचा मेळावा भरतो. जगभरातील शास्त्रज्ञांसाठी हे गाव एक कोडेच आहे.
बिहारच्या काही गावांमध्ये आणि राजस्थानातील काही भागात अशी प्रथा आहे की गावात दरवर्षी लग्न लागत नाहीत. बारवण कला गावात एका विशिष्ट शुभ मुहूर्तावरच लग्ने लावली जातात जो 5 किंवा 7 वर्षांनी येतो. याला गावकरी चोकठी किंवा अखंड सावा म्हणतात. या काळात एकाच दिवशी गावातील 100 ते 150 लग्ने एकत्र लावली जातात. ही प्रथा सुमारे 150 वर्षांपासून सुरू आहे. कारण असे सांगितले जाते की पूर्वी पंडितांनी सांगितले होते की या गावावर शनीची साडेसाती आहे आणि विशिष्ट वर्षीच लग्न केले तरच संसार सुखी होईल. त्यामुळे गरिबांना एकत्र लग्न करणे सोपे जाते आणि खर्चही वाचतो म्हणून ही प्रथा आजही टिकून आहे.
या पाचही गावांच्या प्रथा वेगवेगळ्या आहेत पण एक गोष्ट सारखी आहे. या प्रथा अंधश्रद्धेतून नाही तर भीती, श्रद्धा आणि एकोपा टिकवण्यासाठी तयार झाल्या आहेत. आज शिक्षण आणि कायद्यामुळे अनेक प्रथा बंद होत आहेत पण अजूनही काही गावांमध्ये त्या प्रतिकात्मक स्वरूपात जपल्या जात आहेत.
माहिती स्रोत : इंटरनेट