आज प्रत्येक घरात एकच तक्रार आहे, मूल अभ्यास करत नाही, सारखा मोबाईल मागते. ऑनलाइन क्लासपासून मोबाईल हातात आला आणि मुले त्यालाच चिकटून बसली आहेत. ओरडून, मारून किंवा मोबाईल हिसकावून घेऊन मुले अभ्यासाला बसणार नाहीत. त्यासाठी मानसशास्त्र सांगते काही सोपे उपाय, जे पालकांनी केले तर मूल स्वतःहून अभ्यासात रमेल.
1. पोमोडोरो टेक्निक वापरा
मानसशास्त्र सांगते लहान मुलांचे लक्ष जास्त वेळ एका ठिकाणी टिकत नाही. 5 ते 12 वर्षांच्या मुलांचे लक्ष फक्त 15 ते 25 मिनिटे टिकते. त्यामुळे त्यांना तासभर बसायला सांगू नका. त्याऐवजी पोमोडोरो पद्धत वापरा. 25 मिनिटे अभ्यास आणि 5 मिनिटे ब्रेक. या 25 मिनिटात मोबाईल बाजूला ठेवा, फक्त अभ्यास. 5 मिनिटाच्या ब्रेक मध्ये त्याला खेळू द्या, पाणी पिऊ द्या, उड्या मारू द्या. असे 4 वेळा झाले की मोठा 20 मिनिटाचा ब्रेक द्या. यामुळे मेंदूला थकवा येत नाही आणि अभ्यासाचा कंटाळा येत नाही. पुण्यातील अनेक शाळांमध्ये आता ही पद्धत वापरली जाते.
2. निवडीचे स्वातंत्र्य द्या
मुलांना ऑर्डर दिलेली आवडत नाही. अभ्यास कर म्हणून सांगितले की ते अजून हट्ट करतात. याला मानसशास्त्रात रिअॅक्टन्स म्हणतात. त्याऐवजी त्याला दोन पर्याय द्या. बाळा तुला आधी गणित करायचे आहे की विज्ञान. तुला टेबलवर बसून अभ्यास करायचा आहे की खाली चटईवर. जेव्हा मूल स्वतः निवड करते तेव्हा त्याला वाटते की आपणच ठरवले आहे आणि तो जबाबदारीने अभ्यास करतो. मोबाईल सुद्धा असेच, मोबाईल नको असे म्हणण्यापेक्षा, अभ्यास झाला की 10 मिनिटे मोबाईल पाहूया असे बोला.
3. बक्षीस नाही, कौतुक करा
अनेक पालक अभ्यास केलास तर चॉकलेट देईन, मोबाईल देईन असे बक्षीस लावतात. पण मानसशास्त्र सांगते बक्षीसाने सवय लागत नाही, लालूच लागते. बक्षीस बंद झाले की अभ्यास पण बंद. त्यापेक्षा प्रोसेसचे कौतुक करा. रिझल्टचे नाही. तू 25 मिनिटे एकाग्र बसलास, हे खूप छान आहे. तुझे अक्षर आज किती सुंदर काढलेस. असे बोलल्याने मुलाच्या मेंदूत डोपामाईन तयार होते आणि त्याला पुन्हा अभ्यास करावासा वाटतो. रोज रात्री झोपताना आज तू कोणता चांगला अभ्यास केलास हे त्याला विचारा, त्याला स्वतःला चांगले वाटेल.
4. अभ्यासाची जागा ठरवा
आपला मेंदू जागेशी जोडलेला असतो. जिथे आपण मोबाईल पाहतो, जेवतो, झोपतो तिथेच अभ्यास केला तर लक्ष लागत नाही. घरात एक छोटा अभ्यास कॉर्नर बनवा. तिथे फक्त अभ्यासाची पुस्तके, पेन, पाणी असावे. मोबाईल, टीव्ही, खेळणी तिथे नसावीत. त्या जागेवर बसले की मेंदूला सिग्नल मिळतो की आता अभ्यासाची वेळ आहे. याला स्टिम्युलस कंट्रोल म्हणतात. त्या जागेला त्याचे नाव द्या, जसे आरवचा अभ्यास किल्ला. मूल त्या जागेशी इमोशनली जोडले जाते.
5. एकत्र अभ्यास करा, शेजारी बसा
मुले ऐकून नाही तर पाहून शिकतात. तुम्ही सोफ्यावर बसून मोबाईल पाहत असाल आणि मुलाला अभ्यास करायला सांगत असाल तर ते कधीच ऐकणार नाही. त्याच्या शेजारी बसा. तुम्ही तुमचे ऑफिसचे काम करा, पुस्तक वाचा, पण मोबाईल बाजूला ठेवा. जेव्हा मूल अडले तेव्हा लगेच उत्तर देऊ नका, त्याला विचार करायला लावा. तू प्रयत्न कर, मी आहे इथेच. या भावने मुलाला सुरक्षित वाटते आणि त्याची चिंता कमी होते. मानसशास्त्रात याला बॉडी डबलिंग म्हणतात, दुसरा कोणी शेजारी असेल तर आपले काम जास्त चांगले होते.
शेवटी महत्वाचे
मोबाईल पूर्णपणे बंद करणे हा उपाय नाही. मोबाईल आज शिक्षणाचा भाग झाला आहे. पण त्याचा वेळ ठरवून द्या. दिवसातून 45 मिनिटे ठरवा, तेवढाच वेळ मोबाईल. बाकी वेळ घरात सगळ्यांचे मोबाईल एका टोपलीत ठेवा.
मुलांना मारून नाही तर समजून घेऊन अभ्यासात आणावे लागते. हे 5 उपाय रोज 15 दिवस करून पहा, फरक नक्की जाणवेल.