आजकाल 5 ते 12 वर्षांच्या मुलांच्या हातात सुद्धा मोबाईल दिसतो. ऑनलाइन क्लास, गेम, कार्टून यामुळे मुले तासंतास स्क्रीनसमोर असतात. बालमानसशास्त्रज्ञ सांगतात की जास्त स्क्रीन टाईममुळे मुलांमध्ये एकटेपणा, चिडचिड आणि इतरांसोबत न मिसळण्याची सवय वाढत आहे. मुले मोबाईलमध्ये गुंतलेली असली तरी आतून त्यांना एकटे वाटू शकते.
1. स्क्रीन टाईमची वेळ ठरवा
जागतिक आरोग्य संघटनेनुसार 6 ते 12 वर्षांच्या मुलांनी दिवसातून मनोरंजनासाठी 1 ते 2 तासांपेक्षा जास्त स्क्रीन पाहू नये. घरात एक नियम बनवा, जसे की जेवताना मोबाईल नाही, झोपण्याच्या 1 तास आधी मोबाईल नाही, अभ्यास झाल्यावरच 30 मिनिटे गेम. वेळ ठरवताना मुलांना सुद्धा त्यात सहभागी करून घ्या, त्यांना जबरदस्ती वाटणार नाही. टायमर लावून ही सवय लावता येते.
2. मोबाईल ऐवजी एकत्र वेळ घालवा
मुले मोबाईलकडे जास्त जातात कारण त्यांना कंटाळा येतो. दररोज किमान 30 मिनिटे पालकांनी मोबाईल बाजूला ठेवून मुलांसोबत खेळावे. लपाछपी, कॅरम, चित्रकला, गोष्टी सांगणे किंवा संध्याकाळी सोसायटीत सायकल चालवणे. जेव्हा मूल तुमच्यासोबत हसते, बोलते तेव्हा त्याला एकटे वाटत नाही. त्याचे सोशल स्किल्स म्हणजे इतरांशी बोलण्याची, शेअर करण्याची सवय वाढते.
3. मुलांच्या भावना ऐका, लगेच सल्ला देऊ नका
अनेकदा मूल शाळेत काही वाईट घडले म्हणून गप्प बसते आणि मोबाईलमध्ये स्वतःला गुंतवून घेते. अशा वेळी पालकांनी तू दिवसभर मोबाईल पाहतोस असे म्हणण्याऐवजी आज शाळेत काय झाले, तुला कसे वाटले असे शांतपणे विचारा. 10 मिनिटे फक्त त्याचे ऐका, मध्ये टोकू नका. मुलाला वाटले पाहिजे की माझे ऐकणारे कोणीतरी आहे. यामुळे एकटेपणाची भावना कमी होते.
4. स्वतः आदर्श बना आणि झोपेकडे लक्ष द्या
मुले पालकांचे अनुकरण करतात. जर पालक दिवसभर मोबाईलवर असतील तर मूल सुद्धा तेच करणार. घरात मोबाईल फ्री झोन बनवा, जसे की बेडरूममध्ये मोबाईल नाही. दुसरे महत्त्वाचे म्हणजे झोप. झोप कमी झाली की मुलांमध्ये चिडचिड आणि एकटे राहण्याची इच्छा वाढते. 6 ते 12 वर्षांच्या मुलांना 9 ते 12 तास झोप लागते. झोपण्याआधी गरम दूध, गोष्ट वाचणे अशी सवय लावा.
लक्षात ठेवण्यासारखी गोष्ट !
मोबाईल पूर्णपणे बंद करणे शक्य नाही, पण त्याचा वापर नियंत्रणात ठेवणे गरजेचे आहे. जर तुमचे मूल सतत एकटे राहत असेल, कोणाशी बोलत नसेल, जेवण किंवा झोप कमी झाली असेल तर अशा वेळी बालरोगतज्ञ किंवा मानसिक आरोग्य तज्ञांचा सल्ला घ्या. लहानपणी मिळालेले प्रेम आणि वेळ हेच मुलांच्या पुढच्या आयुष्याचा पाया असतो.