3 ते 5 वर्षे हे वय म्हणजे मुलांच्या मेंदूच्या वाढीचा गोल्डन पिरियड आहे. या काळात मुलाचा मेंदू 90 टक्क्यांपर्यंत विकसित होतो. शास्त्रज्ञ सांगतात की या वयात मुलाला जे शिकवले जाते ते आयुष्यभर लक्षात राहते. पण यासाठी महागडे क्लास किंवा टॅबची गरज नाही. घर हेच त्याची पहिली शाळा आहे आणि आई बाबा हेच पहिले शिक्षक आहेत. रोजच्या रोज फक्त 30 मिनिटे दिली तरी मुलाची विचार करण्याची शक्ती, भाषा आणि आत्मविश्वास खूप वाढतो.
1. रोज 15 मिनिटे गोष्ट सांगा, मोबाईलवर नाही तर स्वतःच्या तोंडाने
मुलांना गोष्ट ऐकायला खूप आवडते. पण युट्युबवर गोष्ट लावण्यापेक्षा तुम्ही स्वतः गोष्ट सांगा. त्यात हावभाव करा, आवाज बदला. आज जंगलात काय झाले असेल असे त्याला विचारा. यामुळे मुलाची कल्पनाशक्ती वाढते आणि नवीन शब्द शिकले जातात. संशोधन सांगते की रोज गोष्ट ऐकणाऱ्या मुलांची भाषा इतर मुलांपेक्षा 3 पट वेगाने विकसित होते. रात्री झोपताना एक गोष्ट हा नियमच बनवा.
2. प्रश्न विचारू द्या, उत्तर चुकले तरी रागावू नका
या वयात मुले दिवसाला 300 ते 400 प्रश्न विचारतात. हे काय आहे, ते असे का, हे सतत सुरू असते. अनेक पालक गप्प बस, सारखे प्रश्न विचारू नकोस असे म्हणतात. पण हेच प्रश्न म्हणजे त्याच्या मेंदूचा व्यायाम आहे. त्याला उलट प्रश्न विचारा, तुला काय वाटते असे का झाले असेल. त्याचे उत्तर चुकले तरी शाब्बास, छान विचार केलास असे म्हणा. यामुळे तो घाबरत नाही आणि विचार करायला शिकतो.
3. खेळातून शिकवा, पुस्तकातून नाही
3 ते 5 वर्षाच्या मुलाला अ ब क ड शिकवण्यासाठी वही पेनची गरज नाही. डाळीचे दाणे मोजायला लावा, रंगीत कपडे वेगळे करायला सांगा, भांडी लहान मोठी लावायला सांगा. मातीत खेळू द्या, पाणी ओतू द्या. हे सगळे खेळ वाटतात पण यातूनच त्याचे गणित, निरीक्षण आणि हात डोळ्यांचा समन्वय सुधारतो. दिवसातून एकदा तरी त्याच्यासोबत जमिनीवर बसून खेळा. मोबाईलमधला गेम त्याला काहीच शिकवत नाही.
4. कामात सहभागी करून घ्या, त्याला छोटी जबाबदारी द्या
आपण मुलांना खूप लहान समजतो. पण त्याला छोटी छोटी कामे दिली तर त्याचा आत्मविश्वास वाढतो. स्वतःचे खेळणे आवरणे, झाडाला पाणी घालणे, टेबलावर चमचे ठेवणे अशी कामे त्याला द्या. काम झाल्यावर तू मला खूप मदत केलीस असे नक्की म्हणा. यामुळे त्याच्या मेंदूत मी काहीतरी करू शकतो हा विश्वास तयार होतो. हा विश्वासच पुढे जाऊन त्याला मोठी कामे करायला शिकवतो.
5. रोज 10 मिनिटे फक्त ऐका, शिकवू नका
आपण दिवसभर मुलाला काही ना काही शिकवत असतो. पण कधीतरी फक्त त्याचे ऐकणे गरजेचे आहे. संध्याकाळी 10 मिनिटे मोबाईल बाजूला ठेवून त्याला विचारा, आज तुला काय आवडले, काय नाही आवडले. तो काहीही सांगेल, त्यात अर्थ नसेल तरी लक्ष देऊन ऐका. मध्ये मध्ये हो, मग काय झाले असे म्हणा. जेव्हा मूल ऐकले जाते तेव्हा त्याची भावनिक बुद्धिमत्ता वाढते. तो स्वतःच्या भावना ओळखायला आणि सांगायला शिकतो.
या पाच गोष्टींसाठी एक रुपयाही खर्च नाही, फक्त थोडा वेळ आणि थोडे प्रेम लागते. लक्षात ठेवा, या वयात मुलाला इंग्रजी कविता पाठ येण्यापेक्षा विचार करता येणे जास्त महत्त्वाचे आहे. शाळा त्याला मार्क देईल पण घर त्याला संस्कार आणि विचार करण्याची शक्ती देईल. त्यामुळे उद्यापासून नाही तर आजपासूनच सुरुवात करा.