आर्थिक नियोजन : अनेकांच्या बाबतीत असे होते की पगार 1 तारखेला येतो आणि 5 तारखेपर्यंत अर्धा संपतो. किराणा, भाडे, ईएमआय, ऑनलाइन शॉपिंग, बाहेर खाणे यात पैसे कुठे जातात कळतच नाही. महिन्याच्या शेवटी पुन्हा हातात पैसे नसतात आणि कर्ज काढावे लागते. ही समस्या फक्त कमी पगार असलेल्यांची नाही तर चांगला पगार असलेल्यांचीही आहे. कारण पैसा वाचणे हे पगार किती आहे यावर नाही तर सवय कशी आहे यावर अवलंबून असते. श्रीमंत लोक पैशाच्या बाबतीत काही नियम पाळतात, तेच नियम आपणही पाळले तर पगार टिकू शकतो.
नियम 1 - आधी बचत मग खर्च, श्रीमंत लोक पगार आल्यावर आधी स्वतःला पगार देतात -
साधारण लोक काय करतात, पगार आला की खर्च करतात आणि उरले ते वाचवतात. पण महिन्याच्या शेवटी काहीच उरत नाही. श्रीमंत लोक याच्या उलट करतात. पगार आला की आधी 20 ते 30 टक्के रक्कम बाजूला काढतात. त्याला पे युअरसेल्फ फर्स्ट म्हणतात.
उदाहरण - तुमचा पगार 30 हजार असेल तर पगार आल्या दिवशीच 6 हजार रुपये वेगळ्या खात्यात किंवा आरडी, SIP मध्ये टाका. उरलेल्या 24 हजारात महिना चालवा. सुरुवातीला अवघड वाटेल पण 2 महिन्यांनी सवय होईल. हा पैसा अजिबात खर्च करू नका. हाच पैसा वर्षभरात 72 हजार होईल.
नियम 2 - 72 तासांचा नियम, श्रीमंत लोक लगेच खरेदी करत नाहीत -
आपण अनेकदा मोबाईल, कपडे, गॅजेट पाहिले की लगेच ऑर्डर करतो. नंतर वाटते गरज नव्हती. श्रीमंत लोक कोणतीही गरज नसलेली वस्तू 72 तास थांबून घेतात. म्हणजे आज एखादी वस्तू आवडली तर लगेच घेऊ नका. 3 दिवस थांबा. 3 दिवसांनीही ती वस्तू खरंच हवी आहे असे वाटले तरच घ्या. या नियमाने 80 टक्के अनावश्यक खर्च वाचतो.
त्याचबरोबर गरज आणि हौस यात फरक करा. गरज म्हणजे लागणारेच, हौस म्हणजे असले तरी चालेल. पगार कमी असताना गरजेवर जास्त खर्च करा, हौसेवर कमी.
नियम 3 - प्रत्येक खर्च लिहिणे, श्रीमंत लोक हिशोबाशिवाय एक रुपयाही खर्च करत नाहीत -
श्रीमंत लोकांकडे पैशाचा हिशोब असतो. त्यांना माहिती असते की महिन्याला चहा, बाहेर खाणे, रिचार्ज यावर किती खर्च होतो. आपण मात्र अंदाजे खर्च करतो.
एक छोटी वही किंवा मोबाईलमधील नोट्स अॅप वापरा. रोज रात्री 2 मिनिटे खर्च लिहा. आज 20 रुपये चहा, 100 रुपये ऑटो, 300 रुपये भाजी. असे लिहिल्याने महिन्याच्या शेवटी कळेल की पैसे कुठे गेले. अनेकांना कळते की महिन्याला 3 ते 4 हजार रुपये फक्त बाहेर खाणे आणि ऑनलाइन खरेदीवर जातात. हिशोब लिहिला की खर्च आपोआप कमी होतो.
नियम 4 - उत्पन्नाचे 3 डबे, श्रीमंत लोक एकाच डब्यात सगळे पैसे ठेवत नाहीत -
श्रीमंत लोक पगाराचे 3 भाग करतात.
पहिला डबा - गरजेचा खर्च - 50 टक्के - भाडे, किराणा, लाईट बिल, मुलांची फी, ईएमआय. हा खर्च टाळता येत नाही.
दुसरा डबा - भविष्यासाठी - 30 टक्के - बचत, गुंतवणूक, विमा, आरडी, SIP. हा पैसा तुम्हाला श्रीमंत बनवतो.
तिसरा डबा - आनंदासाठी - 20 टक्के - बाहेर फिरणे, कपडे, छंद. हा पैसा खर्च केला तरी अपराधी वाटत नाही कारण तो आधीच ठरवलेला असतो.
जर तुमचा पगार 25 हजार असेल तर 12500 गरज, 7500 भविष्य, 5000 आनंद. या पद्धतीने पैसे वाटले तर पगार 3 दिवसात संपणार नाही.
या 4 नियमांसोबत आणखी दोन सवयी लावा -
क्रेडिट कार्डपेक्षा डेबिट कार्ड किंवा रोख पैसे वापरा. रोख पैसे दिले की पैसे जात असल्याची जाणीव होते. क्रेडिट कार्डने ती जाणीव होत नाही.
महिन्याच्या सुरुवातीला मोठे बिल भरा. किराणा, भाडे, ईएमआय आधी भरा. मग उरलेल्या पैशातून महिना कसा चालवायचा याचे नियोजन करा.
पगार कमी आहे म्हणून पैसे टिकत नाहीत हा गैरसमज आहे. 15 हजार पगार असलेली व्यक्तीही 2 हजार वाचवू शकते आणि 1 लाख पगार असलेली व्यक्तीही कर्जात असू शकते. फरक फक्त सवयींचा आहे. हे 4 नियम आजपासून पाळा, पुढच्या महिन्यातच तुमच्या हातात पैसे टिकलेले दिसतील.
डिस्क्लेमर - हा लेख सामान्य आर्थिक सवयींवर आधारित आहे. हा आर्थिक सल्ला नाही. मोठ्या गुंतवणुकीसाठी आर्थिक सल्लागाराचा सल्ला घ्यावा.