समुद्राच्या काठावर वसलेली आणि भगवान श्रीकृष्णाची कर्मभूमी असलेली द्वारका... ही फक्त एक तीर्थयात्रा नाही तर 2500 वर्षांच्या इतिहासातला प्रवास आहे. महाभारतातील वर्णन असलेली "सोनेरी नगरी" आजही गुजरातच्या किनाऱ्यावर उभी आहे. पुण्याहून द्वारका साधारण 1150 किमी अंतरावर आहे. 3 ते 4 दिवसांचा प्लॅन केला तर श्रद्धा, इतिहास आणि समुद्र तिन्हीचा आनंद घेता येतो.
1. पुण्याहून द्वारका कसे जाल ?
A. ट्रेन - सर्वात स्वस्त आणि आरामदायक
पुण्याहून थेट ट्रेन नाही. 2 मार्ग आहेत:
1. पुणे - अहमदाबाद - द्वारका :
12163 Pune - Ahmedabad SF Express ने अहमदाबाद. मग 19151 Janmabhoomi Express ने द्वारका.
एकूण वेळ: ∼25 तास | खर्च: स्लीपर 700 रुपये, 3AC 1700 रुपये
2. पुणे - राजकोट - द्वारका:
16587 Rajkot Express ने राजकोट. तिथून बस/लोकल ट्रेन 4 तास.
B. फ्लाईट + ट्रेन
पुणे > अहमदाबाद 1.5 तास फ्लाईट. मग अहमदाबादहून 7 तास ट्रेन. खर्च: 5500 ते 7000 रुपये.
C. रोड ट्रिप
मार्ग: पुणे > धुळे > इंदूर > अहमदाबाद > राजकोट > द्वारका
अंतर: ∼1150 किमी | वेळ: 20 तास | खर्च: पेट्रोल+टोल ∼10000 रुपये.
2. द्वारकाधीश मंदिराचा इतिहास - 2500 वर्षांची गोष्ट
द्वारकाधीश मंदिराला "जगत मंदिर" असेही म्हणतात. याचा इतिहास 3 भागात आहे.
पहिली गोष्ट - महाभारत काळ : मान्यता आहे की हे मंदिर स्वतः भगवान कृष्णाचे पणतू वज्रनाभ यांनी बांधले. महाभारतानंतर कृष्णाने आपली राजधानी मथुराहून द्वारकेत हलवली. समुद्रात बुडालेल्या मूळ नगरीच्या अवशेषांवर हे मंदिर उभे आहे.
दुसरी गोष्ट - सध्याची इमारत: आज जे मंदिर दिसते ते 16 व्या शतकात बांधले गेले. चालुक्य शैलीतील हे 5 मजली, 72 खांबांचे भव्य मंदिर आहे. मंदिराची उंची 51 मीटर आहे आणि त्यावरचा ध्वज 84 फूट लांब आहे. ध्वजावर सूर्य आणि चंद्राची निशाणी आहे जी दिवसातून 4 वेळा बदलली जाते.
तिसरी गोष्ट - विध्वंस आणि पुनर्बांधणी : 13 व्या शतकात महमूद बेगडा सारख्या आक्रमणकर्त्यांनी मंदिर पाडले. नंतर 15-16 व्या शतकात ते पुन्हा बांधले गेले. मंदिराचे मुख्य शिखर "निज मंदिर" 2000 वर्षे जुने असल्याचे सांगितले जाते. मंदिरात श्रीकृष्णाची चतुर्भुज काळी मूर्ती आहे. स्थानिक लोक त्याला "रणछोडराय" म्हणतात. मंदिराचे 2 दरवाजे आहेत - स्वर्ग द्वार आणि मोक्ष द्वार. गोमती नदीत स्नान करून मोक्ष द्वारातून आत गेल्यावर दर्शन होते आणि स्वर्ग द्वारातून बाहेर पडतात.
3. द्वारकेत कुठे राहाल ?
1. धर्मशाळा: गोमती घाटजवळ 500 ते 900 रुपये. श्री कृष्ण धर्मशाळा प्रसिद्ध.
2. हॉटेल्स: The Fern, Lords Inn 2500 ते 3500 रुपये. समुद्र दिसणारे रूम घ्या.
3. गुजरात टुरिझम : ऑनलाइन बुकिंग होते, सुरक्षित आहे.
टिप: जन्माष्टमी आणि कार्तिक महिन्यात गर्दी असते. आधीच बुक करा.
4. द्वारकेत काय खाल ?
इथे पूर्ण शाकाहार आहे. दारू बंद आहे.
- महाप्रसाद: मंदिरात दुपारी 12 आणि रात्री 8 ला थाळी मिळते 100 रुपये
- गुजराती थाळी: गोमती रेस्टॉरंटमध्ये 200 रुपये. दाल-ढोकळी, कढी, भाकरी फेमस
- स्ट्रीट फूड: सुदामाचा पोहा, गोटा, भजी, जलेबी नक्की ट्राय करा
5. द्वारकेत कुठे कुठे फिराल ?
A. द्वारकेतील मुख्य ठिकाणे:
1. द्वारकाधीश मंदिर: सकाळी 6 ते 1 आणि सायं 5 ते 9. संध्याकाळी 7 ची आरती आणि शंखनाद चुकवू नका.
2. गोमती घाट: 56 पायऱ्या उतरून गोमती नदी आणि समुद्राचा संगम. येथे स्नानाला महत्व आहे.
3. रुक्मिणी मंदिर: 2 किमीवर. कृष्णाची पत्नी रुक्मिणीचे मंदिर. येथील शिल्पकला बघण्यासारखी आहे.
4. सुदामा सेतू: गोमतीवरचा केबल पूल. पलीकडे पांडवांच्या 5 विहिरी.
B. द्वारकाजवळील ठिकाणे:
1. बेट द्वारका: बोटीने 30 मिनिटे. यालाच मूळ द्वारका म्हणतात. येथे श्रीकृष्णाचा राजवाडा होता. बोट 20 रुपये.
2. नागेश्वर ज्योतिर्लिंग: 15 किमी. 12 ज्योतिर्लिंगांपैकी एक. 25 फूट उंच शिवलिंग आणि मोठे अंगण.
3. शिवराजपूर बीच: ब्लू फ्लॅग बीच. स्वच्छ पाणी आणि सनसेटसाठी बेस्ट.
4. भदकेश्वर महादेव: समुद्राच्या खडकावर शिव मंदिर. लाटा मंदिराला आदळतात.
6. 4 दिवसांचा नमुना प्लॅन
Day 1: पुण्याहून रात्री ट्रेन.
Day 2: दुपारी द्वारका. फ्रेश होऊन द्वारकाधीश दर्शन + गोमती आरती.
Day 3: सकाळी बेट द्वारका. दुपारी नागेश्वर ज्योतिर्लिंग + शिवराजपूर बीच.
Day 4: सकाळी रुक्मिणी मंदिर + लोकल मार्केटमधून शंख, मूर्ती खरेदी. दुपारी परतीचा प्रवास.
7. महत्वाच्या टिप्स आणि खर्च
कधी जावे : ऑक्टोबर ते मार्च. उन्हाळ्यात खूप उष्णता.
काय लक्षात ठेवावे : मंदिरात बॅग, मोबाईल, कॅमेरा जमा करतात. चप्पल बाहेर काढा.
अंदाजे खर्च 2 जणांसाठी : ट्रेनने 13000 ते 16000 रुपये. फ्लाईटने 26000 पर्यंत.
द्वारका म्हणजे इतिहास आणि श्रद्धेचा संगम आहे. समुद्रात बुडालेली कृष्णाची नगरी, हजारो वर्षे जुने मंदिर आणि गोमतीच्या लाटा... हे सगळं अनुभवायला तुम्ही एकदा तरी द्वारका नक्की बघा.
जय श्रीकृष्ण !