अध्यात्म : हिंदू धर्मात कोणतेही शुभ कार्य सुरू करण्यापूर्वी सर्वात प्रथम गणपती बाप्पाची पूजा केली जाते. गणपतीला पत्री, फुले, मोदक खूप प्रिय आहेत, पण त्यातही दुर्वा सर्वात जास्त प्रिय आहेत. दुर्वांशिवाय गणपतीची पूजा अपूर्ण मानली जाते. गणपतीला नेहमी 21 दुर्वांची जुडी वाहिली जाते. पण 21 च का आणि दुर्वा एवढ्या प्रिय का आहेत यामागे एक अतिशय रोचक पौराणिक कथा आहे.
पौराणिक कथेनुसार, प्राचीन काळी अनलासुर नावाचा एक भयंकर राक्षस होता. तो ऋषीमुनींना आणि सामान्य लोकांना खूप त्रास देत असे. तो अग्नी सारखा तापट होता आणि त्याच्या तोंडातून आगीच्या ज्वाळा निघत असत. त्याने देवांनाही त्रस्त केले होते. सर्व देवांनी या राक्षसापासून वाचण्यासाठी भगवान शंकराकडे प्रार्थना केली, पण कोणीही त्याचा वध करू शकत नव्हता.
शेवटी सर्व देव गणपती बाप्पाकडे गेले आणि त्यांना मदतीची याचना केली. तेव्हा गणपती बाप्पांनी अनलासुराला गिळून टाकले. राक्षसाला पोटात घेतल्यामुळे गणपती बाप्पाच्या पोटात प्रचंड दाह होऊ लागला. त्यांचे पोट जळू लागले. हा दाह शांत करण्यासाठी सर्व देवांनी अनेक उपाय केले, पण काहीही उपयोग झाला नाही. चंद्रदेवाने त्यांच्या मस्तकावर बसण्याचा प्रयत्न केला, पण दाह काही कमी झाला नाही.
शेवटी 88 हजार ऋषींनी प्रत्येकी 21 दुर्वांची जुडी बनवून ती गणपती बाप्पाच्या मस्तकावर ठेवली. दुर्वा ही एक अतिशय शीतल आणि औषधी वनस्पती आहे. दुर्वा ठेवताच गणपती बाप्पाच्या पोटातील दाह क्षणात शांत झाला आणि त्यांना आराम मिळाला. तेव्हापासून गणपती बाप्पाला दुर्वा अतिशय प्रिय झाली आणि जो कोणी त्यांना दुर्वा अर्पण करेल त्याच्या सर्व इच्छा पूर्ण होतील असा आशीर्वाद त्यांनी दिला.
गणपतीला 21 दुर्वा वाहण्यामागे अध्यात्मिक आणि वैज्ञानिक दोन्ही कारणे आहेत.
1. गणपती अथर्वशीर्षामध्ये गणपतीच्या 21 नावांचा उल्लेख आहे - सुमुख, एकदंत, कपिल, गजकर्णक, लंबोदर, विकट, विघ्ननाशक, विनायक, धूम्रकेतू, गणाध्यक्ष, भालचंद्र, गजानन अशा 21 नावांसाठी 21 दुर्वा वाहिल्या जातात.
2. मानवी शरीरात 21 प्रकारचे वाईट गुण असतात - काम, क्रोध, लोभ, मोह, मद, मत्सर, अहंकार इत्यादी. 21 दुर्वा वाहिल्याने हे दुर्गुण नष्ट होतात अशी मान्यता आहे.
3. आयुर्वेदानुसार दुर्वा ही रक्त शुद्ध करणारी, पित्तनाशक आणि मनाला शांत करणारी वनस्पती आहे. तिचा सुगंध मनाला प्रसन्न ठेवतो.
दुर्वा नेहमी कोवळ्या आणि 3 पानांच्या असाव्यात. 21 दुर्वांची जुडी बनवताना त्यांची पाने तुटलेली नसावीत. दुर्वा वाहताना गणपती अथर्वशीर्ष किंवा ॐ गं गणपतये नमः या मंत्राचा जप करावा. कधीही 20 किंवा 22 अशा विषम संख्येत नाही तर नेहमी 21 च्या पटीत दुर्वा वाहाव्यात. अशी आहे मान्यता की जो भक्त श्रद्धेने गणपतीला 21 दुर्वा अर्पण करतो त्याच्या आयुष्यातील सर्व विघ्ने दूर होतात आणि बाप्पा त्याच्यावर कायम प्रसन्न राहतात.