सध्या हवामान खात्याकडून एक मोठा इशारा दिला जात आहे. 2026 च्या शेवटी एल निनो पुन्हा खूप ताकदवान म्हणजेच very strong होऊ शकतो, अशी शक्यता हवामान तज्ज्ञांनी वर्तवली आहे. याचा परिणाम भारताच्या हिवाळ्यापासून ते पुढच्या वर्षीच्या मान्सूनपर्यंत जाणवू शकतो.
प्रशांत महासागराच्या मध्य आणि पूर्व भागातील पाणी जेव्हा सामान्यपेक्षा जास्त गरम होते तेव्हा त्या स्थितीला एल निनो म्हणतात. समुद्राचे पाणी गरम झाले की वारे आणि पावसाची दिशा बदलते. त्याचा परिणाम जगभरातील हवामानावर होतो. भारतासाठी एल निनो सहसा चांगला मानला जात नाही, कारण एल निनोच्या वर्षी भारतात मान्सून कमकुवत राहण्याची शक्यता जास्त असते.
तज्ज्ञांच्या मते जर एल निनो 2026 च्या नोव्हेंबर डिसेंबरमध्ये strong झाला तर यावर्षीचा हिवाळा नेहमीपेक्षा जास्त कडाक्याचा आणि कोरडा राहू शकतो. उत्तर भारतात थंडीची लाट जास्त दिवस राहू शकते. दिल्ली, पंजाब, उत्तर प्रदेश, बिहारमध्ये धुके जास्त पडण्याची शक्यता आहे. त्याचबरोबर मध्य भारतात हिवाळी पाऊस कमी होऊ शकतो, ज्याचा परिणाम रब्बी पिकांवर म्हणजे गहू, हरभरा, मोहरी यावर होऊ शकतो.
हा सगळ्यात महत्वाचा प्रश्न आहे. हवामानाचा नियम असा आहे की जर हिवाळ्यात strong एल निनो तयार झाला तर तो पुढील उन्हाळ्यापर्यंत म्हणजे जून जुलैपर्यंत टिकू शकतो. जर तो टिकला तर 2027 चा मान्सून कमकुवत होण्याची भीती आहे. 2023 मध्ये देखील strong एल निनो मुळे भारतात सरासरीपेक्षा कमी पाऊस झाला होता. यावेळी जर very strong एल निनो झाला तर त्याचा परिणाम त्यापेक्षा जास्त जाणवू शकतो.
मात्र येथे एक दिलासा देणारी गोष्ट पण आहे. भारतीय हवामान खाते आणि जागतिक हवामान संस्था अजून याला फक्त शक्यता म्हणून पाहत आहेत. एल निनो सोबतच इंडियन ओशन डायपोल हा घटक पण महत्वाचा असतो. जर हिंदी महासागरात positive IOD तयार झाला तर तो एल निनोचा वाईट परिणाम कमी करू शकतो.
आत्ता घाबरून जाण्याची गरज नाही, कारण ही फक्त पूर्व शक्यता आहे. ऑक्टोबर महिन्यात हवामान खाते यावर अधिक स्पष्ट अपडेट देईल. शेतकऱ्यांनी रब्बी हंगामासाठी पाण्याचे नियोजन आत्तापासून करून ठेवावे. पाण्याची बचत करणारी पिके आणि ठिबक सिंचनावर भर द्यावा.
दिल्लीच्या हिवाळी प्रदूषणाच्या पार्श्वभूमीवर देखील हा इशारा महत्वाचा आहे. सरकारने आधीच हिवाळी प्रदूषण आराखडा जाहीर केला आहे, ज्यात पार्किंग शुल्क दुप्पट करणे आणि वर्क फ्रॉम होमचा पर्याय देणे यावर विचार सुरू आहे. जर हिवाळा जास्त कडाक्याचा राहिला तर प्रदूषणाची पातळी वाढू शकते. एकंदरीत 2026 चा शेवट आणि 2027 ची सुरुवात हवामानाच्या दृष्टीने संवेदनशील राहणार आहे. हवामान खात्याच्या पुढील बुलेटिनकडे लक्ष ठेवणे गरजेचे आहे.