12 ज्योतिर्लिंगांपैकी दुसरे ज्योतिर्लिंग श्री मल्लिकार्जुन आहे. हे आंध्र प्रदेशातील नंद्याळ जिल्ह्यात नल्लमाला पर्वतरांगेत वसले आहे.
1. संपूर्ण माहिती + महत्व
- स्थान: श्रीशैलम, आंध्र प्रदेश. कृष्णा नदीच्या काठावर.
- नावाचा अर्थ: "मल्लिका" = पार्वती, "अर्जुन" = शिव. म्हणजे शिव-पार्वती एकत्र वास करणारे ठिकाण.
- विशेष महत्व:
1. ज्योतिर्लिंग + शक्तीपीठ: हे जगातील एकमेव ठिकाण आहे जिथे 12 ज्योतिर्लिंगांपैकी 1 आणि 18 शक्तीपीठांपैकी 1 "श्री भ्रामरांबा देवी" दोन्ही एकाच ठिकाणी आहेत. यामुळे याला "दक्षिणेचे काशी" म्हणतात.
2. दक्षिण कैलास: इथे शिवजी दक्षिणेकडे तोंड करून आहेत. इथे दर्शनाने कैलास दर्शनाचे फळ मिळते अशी मान्यता आहे.
3. पौराणिक कथा : गणपतीच्या लग्नानंतर नाराज होऊन कार्तिकेय क्रौंच पर्वतावर आले. त्यांना समजावण्यासाठी शिव-पार्वती इथे आले आणि ज्योतिर्लिंग रूपात राहिले.
2. इतिहास
हे मंदिर 2000+ वर्ष जुने आहे. सातवाहन, चालुक्य, विजयनगर साम्राज्य आणि रेड्डी राजांनी याचा जीर्णोद्धार केला. मंदिर द्रविड शैलीत बांधले असून परिसर 60 एकर मध्ये आहे. आजूबाजूला श्रीशैलम व्याघ्र प्रकल्प आहे.
पुण्यापासून अंतर: ∼680 किमी. वेळ: 12 ते 14 तास
मार्ग | कसा जाल | वेळ | खर्च अंदाजे
1. बस | पुणे → हैदराबाद रात्रीची व्हॉल्वो 9 तास. हैदराबाद MGBS वरून श्रीशैलम TSRTC बस 5.5 तास | 15 तास | ₹1300 - ₹1800
2. ट्रेन + बस | पुणे → कुरनूल/नंद्याळ ट्रेन. तिथून श्रीशैलम बस 4-5 तास | 14 तास | ₹900 - ₹1400
3. फ्लाईट + बस | पुणे → हैदराबाद फ्लाईट 1.5 तास. हैदराबाद → श्रीशैलम टॅक्सी/बस 5.5 तास | 8-9 तास | ₹4500 पासून
महत्वाचे : हैदराबाद ते श्रीशैलम जाणारा रस्ता जंगलातून जातो. संध्याकाळी 7 नंतर जंगलात एंट्री बंद होते. त्यामुळे सकाळीच निघा.
4. कुठे राहायचे?
श्रीशैलम लहान शहर आहे. मंदिराजवळच राहण्याची सोय आहे.
1. APTDC हरिता हॉटेल: सरकारी, स्वच्छ. ₹1500 ते ₹3000
2. देवस्थान गेस्ट हाऊस: ₹500 ते ₹2000. ऑनलाइन बुकिंग करता येते
3. खाजगी हॉटेल्स: बस स्टँड जवळ ₹800 ते ₹2500
5. खायचे कुठे ?
श्रीशैलम पूर्णपणे शाकाहारी ठिकाण आहे. दारू-मांसाहारी बंद आहे.
- अन्नपूर्णा कॅन्टीन: मंदिर देवस्थानची. शुद्ध शाकाहारी थाळी ₹80-₹120
- हरिता हॉटेल रेस्टॉरंट: दक्षिण भारतीय, नॉर्थ इंडियन जेवण
-लोकल दुकाने: इडली, डोसा, वडा, पोंगल सहज मिळतात
6. दर्शन + इतर महत्वाचे
- मंदिर वेळ: सकाळी 4:30 ते रात्री 10:00
- स्पर्श दर्शन: सकाळी 6:30 आणि संध्याकाळी 7:30
- ड्रेस कोड: पुरुषांसाठी धोतर/पॅन्ट-शर्ट. महिलांसाठी साडी/सलवार
- जवळपास: पाताळ गंगा, भ्रामरांबा मंदिर, शिखरम व्ह्यू पॉइंट
एकूण खर्च अंदाजे : 2 दिवसाचा पुणे ते पुणे ट्रिप ₹6000 ते ₹9000 प्रति व्यक्ती