रंजक रोचक : उत्तराखंडच्या हिमालयात, समुद्रसपाटीपासून सुमारे 16,500 फूट उंचीवर एक असा तलाव आहे जिथे गेल्यावर अंगावर काटा येतो. या तलावाचे नाव आहे रूपकुंड. दिसायला हा तलाव खूप सुंदर आहे, चारही बाजूंनी बर्फाचे डोंगर आहेत, पाणी निळे आहे. पण जेव्हा या तलावातील बर्फ वितळतो, तेव्हा पाण्यात शेकडो मानवी सांगाडे दिसू लागतात. कवट्या, हाडे, दागिने, चपला सगळे पाण्यात तरंगताना दिसते. म्हणूनच याला सांगाड्यांचा तलाव असेही म्हणतात.
1942 मध्ये एका ब्रिटीश वन अधिकाऱ्याला गस्त घालताना हा तलाव दिसला. सुरुवातीला त्याला वाटले की हे दुसऱ्या महायुद्धात मेलेल्या जपानी सैनिकांचे मृतदेह आहेत. कारण हाडे खूप जुनी वाटत होती. पण नंतर जेव्हा शास्त्रज्ञांनी तिथे जाऊन तपासणी केली तेव्हा सत्य आणखी धक्कादायक निघाले. हे सांगाडे 1200 वर्षांपूर्वीचे होते.
पहिली कथा आहे राजा जसधवलची लोककथा. उत्तराखंडमध्ये अशी आख्यायिका आहे की कनौजचा राजा जसधवल आपल्या राणी, दासी आणि अनेक सेवकांसह नंदा देवीच्या दर्शनासाठी जात होता. हा नंदा देवी राज जात यात्रा नावाचा पवित्र प्रवास होता. पण राजाने या पवित्र यात्रेत नाच गाणे आणि मौजमजा सुरू केली. यामुळे नंदा देवी क्रोधित झाली. देवीने आकाशातून बर्फाचे आणि दगडाचे गोळे फेकले. गारपीट इतकी भयानक होती की त्या सर्व 500 लोकांचा जागीच मृत्यू झाला आणि त्यांचे मृतदेह त्या तलावात पडले. आजही त्या सांगाड्यांच्या डोक्यावर खोल जखमा दिसतात, ज्या गारपिटीमुळे झाल्याचे शास्त्रज्ञांनी मान्य केले आहे.
दुसरी कथा वैज्ञानिक संशोधनावर आधारित आहे. 2019 मध्ये हैदराबादच्या CCMB आणि इतर देशातील शास्त्रज्ञांनी या हाडांचे DNA टेस्टिंग केले. त्यात असे समोर आले की तिथे एकाच वेळी लोक मेलेले नाहीत. तिथे दोन वेगवेगळ्या गटातील लोकांचे सांगाडे आहेत. एक गट 800 सालातील आहे, ज्यांचे DNA भारतीय लोकांशी मिळते. दुसरा गट 1800 सालातील आहे, ज्यांचे DNA ग्रीस म्हणजे युरोपमधील लोकांशी मिळते. म्हणजे हा तलाव एकदा नाही तर अनेक वेळा लोकांचा मृत्यू झाला आहे. काही जण म्हणतात की हा एक आत्महत्येचा तलाव असावा किंवा तिथे रोगराई पसरली असावी.
तिसरे रहस्य म्हणजे तिथे सापडलेल्या वस्तू. त्या सांगाड्यांजवळ लाकडी चपला, बांगड्या, अंगठ्या आणि भाले सापडले आहेत. त्या चपला आजही त्या भागातील लोक वापरतात तशाच आहेत. म्हणजे ते लोक यात्रेकरूच होते हे नक्की आहे.
शास्त्रज्ञांचे म्हणणे आहे की 9 व्या शतकात एक मोठा समूह हिमालय ओलांडत होता, तेव्हा अचानक हवामान बिघडले आणि मोठी गारपीट झाली. त्या गारपिटीतून वाचण्यासाठी तिथे कोणतीही गुहा किंवा झाड नव्हते, त्यामुळे सर्वांचा मृत्यू झाला. डोक्यावर झालेल्या जखमा हेच सांगतात की वरून काहीतरी जोरात पडले होते. बर्फामुळे हे मृतदेह हजारो वर्षे जसेच्या तसे राहिले.
रूपकुंड हा ट्रेक भारतातील सर्वात कठीण ट्रेकपैकी एक मानला जातो. पण वाढत्या गर्दीमुळे आणि पर्यावरणाच्या नुकसानीमुळे उत्तराखंड सरकारने तलावाच्या अगदी जवळ जाण्यास बंदी घातली आहे. तुम्ही लांबूनच तो पाहू शकता. तरीही दरवर्षी हजारो ट्रेकर्स हे रहस्य पाहण्यासाठी जातात. रूपकुंड आजही एक न उलगडलेले कोड आहे. एकाच ठिकाणी शेकडो लोकांचा मृत्यू, त्यातही वेगवेगळ्या देशातील लोक, वेगवेगळ्या काळातील मृत्यू, हे सगळे मिळून हा तलाव भारतातील सर्वात रहस्यमय जागांपैकी एक बनला आहे.