भोपाळ : मध्यप्रदेशातील मांडू आणि दतिया परिसरात अशा अनेक प्राचीन विहिरी आहेत ज्या 1000 वर्षांपेक्षा जास्त जुन्या आहेत. नुकतेच अशाच एका विहिरीची चर्चा पुन्हा सुरू झाली आहे. या भागात सापडलेल्या प्राचीन बावडी म्हणजेच विहिरींचे रहस्य आजही शास्त्रज्ञांना पूर्णपणे उलगडलेले नाही. गावकऱ्यांच्या सांगण्यानुसार विहिरीच्या आतमध्ये असे काही आढळले की संपूर्ण गावाने रात्रभर जागरण करत पहारा दिला.
मध्यप्रदेशातील मांडू येथे असलेली चंपा बावडी आणि दतिया जवळील राजा बीर सिंह देव बावडी या 15 व्या ते 11 व्या शतकातील असल्याचे सांगितले जाते. पुरातत्व विभागाच्या माहितीनुसार या विहिरींची खोली 80 ते 100 फूट आहे. या विहिरींची खासियत म्हणजे त्यामध्ये उन्हाळ्यातही थंड पाणी राहते. मांडू येथील चंपा बावडीच्या पाण्याला चाफ्याच्या फुलांचा सुगंध येतो अशी आख्यायिका आहे. त्यामुळे या विहिरीला अपूर्ण विहीर असेही म्हटले जाते.
स्थानिक लोकांच्या सांगण्यानुसार या विहिरीच्या साफसफाई दरम्यान आतमध्ये 3 मजले आणि गुप्त खोल्या सापडल्या. काही विहिरींमध्ये तर दगडावर कोरलेले शिलालेख आणि देवी देवतांच्या मूर्ती देखील आढळल्या आहेत. संभळ येथे अशाच एका विहिरीच्या उत्खननात आतमध्ये 4 खोल्या आणि संगमरवरी बांधकाम आढळल्याची नोंद आहे. अशाच प्रकारे मध्यप्रदेशात गेल्या काही वर्षात 300 ते 400 वर्ष जुन्या अनेक बावडींचे जतन करण्यात आले आहे. त्यामध्ये पिंपळाची झाडे वाढलेली होती आणि आतमध्ये गाळ साचलेला होता. प्रशासनाने जेव्हा साफसफाई केली तेव्हा मूळ बांधकाम समोर आले.
गावकऱ्यांचा समज आहे की या विहिरींमध्ये पूर्वीच्या राजांनी खजिना लपवला आहे. तसेच या विहिरींचा वापर युद्धाच्या वेळी राण्यांना लपण्यासाठी गुप्त बोगद्याच्या रूपात केला जात असे. मांडूच्या विहिरीत मुंजा तलावापर्यंत जाणारा गुप्त बोगदा असल्याचे सांगितले जाते. त्यामुळे विहीर सापडल्यानंतर कोणीतरी खजिना चोरून नेईल या भीतीने गावकऱ्यांनी रात्रभर तिथे जागरण केले. दुसऱ्या दिवशी पुरातत्व विभागाला बोलावण्यात आले. आजही या विहिरी पाण्याचा स्रोत आहेत. सरकार आता या प्राचीन बावडींचे जतन करून त्यांना पुन्हा वापरण्यायोग्य बनवत आहे. कारण या विहिरी हजार वर्षापासून पाणी साठवण्याचे सर्वात चांगले उदाहरण मानल्या जातात.
माहिती स्रोत : इंटरनेट