रंजक रोचक : महाराष्ट्रात दिवाळी म्हटले की लक्ष्मीपूजन, फटाके, फराळ, नवीन कपडे हे सगळे आठवते. पण महाराष्ट्रातच एक असे गाव आहे जिथे दिवाळीला लक्ष्मीपूजन होत नाही, तर चक्क भुतांची आणि गावदेवाची पूजा होते. या गावातील परंपरा ऐकून तुम्हीही थक्क व्हाल. हे गाव आहे पालघर जिल्ह्यातील डहाणू तालुक्यातील पेठ गाव.
पेठ गावात दिवाळीनंतर येणाऱ्या पहिल्या अमावस्येला गावदेवाचा विधी केला जातो. हा विधी गेल्या 100 वर्षांपेक्षा जास्त काळापासून चालत आला आहे. या दिवशी गावातील सर्व महिला आणि मुली, जनावरांसह सूर्या नदी ओलांडून गावाबाहेर जातात. त्या 24 तास उघड्यावर राहतात. गावात फक्त पुरुष राहतात. सर्व घरांचे दरवाजे उघडे ठेवले जातात.
त्या रात्री गावातील पुरुष वडाच्या मोठ्या झाडाखाली बसतात. तिथे गावदेवाची लाकडी मूर्ती ठेवलेली असते. रात्रभर ढोल वाजवले जातात आणि जोरजोरात ओरडले जाते. असे मानले जाते की यामुळे देव घरोघरी जातात आणि घरातील वाईट शक्ती, भुते, नकारात्मक ऊर्जा बाहेर काढतात. त्या रात्री प्रत्येक घरात देवाजवळ दिवा रात्रभर जळत ठेवला जातो.
ही परंपरा का सुरू झाली यामागेही एक रंजक कथा आहे. सुमारे 100 वर्षांपूर्वी पेठ गावचे प्रमुख राम ठाकूर हे 6 फुटांपेक्षा उंच होते. गावदेवाच्या विधीच्या आदल्या रात्री ते गावातील गल्लीबोळात गस्त घालत असत. कोणती महिला, कोंबडा किंवा जनावर गावात राहिले आहे का हे ते तपासत असत. नियम मोडला तर दंड आकारला जात असे आणि जनावर जप्त केले जात असे.
एका वर्षी एका कुटुंबाने कोंबडा गावातच ठेवला होता. तो कोंबडा काही केल्या आरवत नव्हता. पण राम ठाकूर गस्त घालत असताना तो अचानक आरवला. त्यांनी लगेच तो कोंबडा मारला आणि त्या कुटुंबाला तेव्हा चार आणे दंड भरावा लागला. तेव्हापासून ही परंपरा आणखी कडक झाली असे गावातील जुनी माणसे सांगतात.
आज काळ बदलला आहे, गस्त घालणे बंद झाले आहे, पण नियम मात्र आजही पाळले जातात. नियम मोडल्यास आजही दंड आकारला जातो. काही वर्षांपूर्वी एका रहिवाशाला नियम मोडल्यामुळे 10 हजार रुपये दंड आकारण्यात आला होता. विनंती केल्यानंतर तो दंड 4 हजार रुपयांवर आणण्यात आला. यावरून या गावातील लोक या परंपरेला किती गांभीर्याने घेतात हे लक्षात येते.
विधीच्या दुसऱ्या दिवशी देवांचे आभार मानण्यासाठी प्राण्यांचा बळी दिला जातो. त्याचे मांस लाकडाच्या आगीवर भाजून सर्व गावकऱ्यांना वाटले जाते. त्यानंतर गावातील वयोवृद्ध लोक गावाच्या प्रवेशद्वारावर आंब्याच्या पानांची आणि फुलांची कमान बनवतात. महिला गावात परत येतात तेव्हा त्यांचे स्वागत केले जाते. त्या रात्री प्रत्येक घरात मांस आणि भाताचे जेवण असते.
या गावात लक्ष्मीपूजनाऐवजी गावदेवाची पूजा केली जाते कारण गावकऱ्यांचा असा विश्वास आहे की गावदेवच गावाचे रक्षण करतो. गावदेव खुश असेल तरच लक्ष्मी घरात येईल. त्यामुळे आधी गावदेवाला प्रसन्न करणे गरजेचे आहे. ही परंपरा आजही पेठ गावात तितक्याच श्रद्धेने पाळली जाते.